Rrugëtimi i dhimbshëm e tragjik i popullit shqiptar nëpër kohë të ngrira

Gjilan – Para do kohe, Rifat Klaiqi, autor nga Dardana, tash i ndjerë, ka botuar librin me titull “Shtegtimi rrugëve të ngrira”. Është ky libër dokumentar-publicistik, i cili ka “peshë” historike e dokumentare për popullin shqiptar, i cili “rrëfen” një rrugëtim të hershëm e tragjike të tij nëpër kohë të ngrira e të rënda jete, me të vetmin qëllim që të shpëtojë nga më e keqja e ekzistimit si qenie njerëzore. Pra, këtë rrugëtim të dhunshëm e tragjik ia bëri një regjim barbar e okupues serb. Shtegtimi i tij ka qenë sa i vështirë e i dhimbshëm, po aq me rrezik e trishtues. Popullata shqiptare është dëbuar nga vatrat e veta me dhunë nga regjimi barbar serb, i cili regjim deshi rrënjësisht ta zhbëjë popullin shqiptar nga faqja e dheut stërgjyshor.

Libri është dritare e jetës. Pa libër, si pa sy, si pa dritë e dituri. Vetëm libri e ruan dhe e shpalos historinë e një populli. Ai bëhet dritare, ku njerëzit informohen dhe e mësojnë historinë dhe realitetin e jetës së tij. Andaj, duke lexuar librin, dritaren e jetës, njerëzit njihen dhe komunikon në mes vete. Bëhen miq dhe afrohen për të jetuar mirë. Kjo është rëndësia e librit, dritarja e botës së njeriut.

Para do kohe, Rifat Klaiqi, autor nga Dardana, tash i ndjerë, ka botuar librin me titull “Shtegtimi rrugëve të ngrira”. Është ky libër dokumentar-publicistik, i cili ka “peshë” historike e dokumentare për popullin shqiptar, i cili “rrëfen” një rrugëtim të hershëm e tragjike të tij nëpër kohë të ngrira e të rënda jete, me të vetmin qëllim që të shpëtojë nga më e keqja e ekzistimit si qenie njerëzore. Pra, këtë rrugëtim të dhunshëm e tragjik ia bëri një regjim barbar e okupues serb. Shtegtimi i tij ka qenë sa i vështirë e i dhimbshëm, po aq me rrezik e trishtues. Popullata shqiptare është dëbuar nga vatrat e veta me dhunë nga regjimi barbar serb, i cili regjim deshi rrënjësisht ta zhbëjë popullin shqiptar nga faqja e dheut stërgjyshor.

Dhe, vetë titulli i librit në fjalë duket të jetë provokues, për faktin se, si të “hysh” nga brendia e kornizave të tij, vëren qartë se brumi i librit, ka të bëjë me shpërnguljen masive të shqiptarëve nga trojet e tyre stërgjyshore nga Sanxhaku i Nishit dhe Rrethi i Toplicës e shumë vendbanime tjera të kësaj ane në fundvitin 1877 dhe fillimvitin 1978. Kjo shpërngulje ka ngjarë në kulmin e dimrit të acartë të viteve të përmendura më parë. Kjo ta përkujton romanin e J. Xoxes “Lumi i vdekur” apo romanin e I. Kadriut “Ethet e një dimri”, ku trajtohet kjo kohë e kjo dhunë ndaj popullit shqiptar si në veprën e Rifat Klaiqit nga Dardana.

Në kapitullin e shpërnguljes, që është shkrimi kryesor i librit, autori, që tashmë mungon, ka shkruar dhe ka dhënë shënime biografike nga jeta e tij si partizan dhe nga padrejtësitë që u janë bërë shqiptarëve, pavarësisht se si janë sjellur ata.

Autori, Rifat Klaiqi, tash i ndjerë, ka pasqyruar rrëfime autentike të shënuara nga dy hallat e tij, protagoniste të ngjarjeve të asaj periudhe, të cilat në atë kohë kishin moshën e njomë 12, përkatësisht 9 vjeçare, por ngjarjet e rënda dhe të dhimbshme u kishin mbetur të pashlyera gjatë tërë jetës së tyre.
Ndonëse ngjarja përkufizohet më shumë në shpërnguljen e familjes së autorit, secili lexues, sidomos ata të familjeve së cilave kanë pasur të njëjtin fat në periudhën e caktuar historike, do të jenë në libër të “përshkruara” bashkë me dramën e familjes Klaiqi. Në fillim të librit, autori ka shënuar dy këngë muhaxhirësh. Njëra është e huazuar si baladë kosovare për muhaxhirët e ruajtur brez pas brezi, kurse kënga tjetër i përket një variantit të ruajtur dhe të kultivuar me kujdes nga vetë autori.

Natyrisht që dy këngët kanë të njëjtën përmbajtje, por kjo e dyta është mbamendje e autorit, që tashmë mungon.

Libri ka edhe fotografi të viteve të 1912-ta, kur Kosova përfundimisht është okupuar nga Serbia dhe kur shqiptarët janë bërë pre e bandave serbe, të organizuara brenda shtetit serb. Në një fotografi shihen mijëra shqiptarë të transportuar në Beograd në vitin 1912, si të zënë rob dhe të cilët nën tytat e armëve të oficerëve dhe ushtarëve serbë të kohës, detyrohen të parakalojnë qendrën e Beogradit, derisa në dy të tjera fotografi janë shqiptarët nën rrënojat e shtëpive të tyre, në trojet stërgjyshore, të djegura dhe të shkatërruara nga okupuesit serbë.

Pos tjerash, në këtë libër autori ka shpalosur edhe kujtime nga jeta e tij, si drejtor shumëvjeçar i shkollës shqipe, si punëtorë shoqëror e politikë etj. Ka shkruar edhe për aksionin e armëve të ndërmarrë nga Aleksandër Rankoviqi në vitet e 50-ta, që për qëllim kishte shpërnguljen e shqiptarëve edhe nga hapësira e ngushtuar e atdheut.

Pastaj, autori shkruan për shpërnguljen e shqiptarëve për në Turqi nga ajo marrëveshje “xhentelmene” e Titos me përfaqësuesit e lartë të shtetit të Turqisë, për përpjekjet e disa aktivistëve të vendit për ndaljen e tyre, për rezistencën e atyre që dëshironin të shpërnguleshin etj.

Në këtë libër dalin edhe disa dromca mjaft interesante që shpeshherë e bëjnë lexuesin të mos përmbahet nga leximi dhe përjetimi i librit në fjalë. Libri ka vlerë historike e dokumentare që flet për një kohë të rëndë të popullit shqiptar, i cili rrugëtoi gjatë e dhimbshëm për të mbijetuar dhunën më brutale të një regjimi të egër serb./tefik selimi/rajonipress/