Uji Dea

25 vjet nga Beteja e Zhegocit, ata që lirinë e deshën më shumë se jetën

/ 6 minuta lexim
Mobi Casa

Nga Sabri Beqiri – Saqi i skuqur i robërisë po përvëlonte token e Kosovës. Djemtë e Malësisë së Zhegocit, si kudo në Boten shqiptare, i thanë Ndal robërisë. Vatrat shekullore qenë bërë shkrumb e hi ndërsa malet e Zhegocit u bën strehë e shtëpi. Te Hanet e Zhegocit dikur ndaheshin e kryqëzoheshin dy rrugë. Ato janë shtigjet që simbolizonin e lidhnin nyje jetën në Anamoravë e rrafsh të Kosovës. Këto rrugë dhe jetën në këto visore, tash, pas një çerek shekulli, i lidh edhe më fort e më shumë një Lapidar. Është monumenti i dëshmoreve të kombit. Udhëtarët, që u bie të kalojnë nëpër këto tërthore kanë mund të shohin kurora lulesh të njoma përreth platesë së mermertë.

Në katundet e Malësisë së Zhegocit, ata që i njohin këto vise, kujtojnë se si në pranverë-verën e vitit 1999 jeta ishte gozhduar me hekur e zjarr nga makineria okupuese serbe.

Nga majat e bjeshkëve tw Zhegocit edhe sot te verbojnë sytë nga shtëpitë gërmadha. Shtëpitë e strukura, për ata që e dinë dhe kuptojnë gjuhën e gurit e drurit, sikur i numërojnë ngeshëm stinët e lirisë. Nga bjeshkët e Malësisë së Zhegocit, Vërbicës, Sllakocit, Kishëfushes, Plitkovicit, Bresalcit, Honrocit e përtej në Gollak e Karadak shigjetohen fusha e male me frymën e Lirisë.

Nw vitin 1999 në Malësinë e Zhegocit jeta ishte bërë plumb e rëndë. Malet qene bërë strehë e fole trimërie e bujarie për Ushtrinë Çlirimtare të Zonës së Karadakut. Në token e bukës se Xhemajl Hamitit tash preket nga afër një pasuri tjetër që emrin e ka Sheshi i Lirisë.

Në Lapidarin e dëshmoreve janë gravuar emrat: Pajazit Ahmeti, Hanumshahe ABDULLAHU-Zymberi, Tefik Zymberi, Alban Ajeti, Enver Miftari, Bajram Gashi, Ibrahim Pacolli, Nijazi Osmani, Sahit Baftiu, të rënëve Kastriot Baftiu (14 vjeç).

Ai ra dëshmor bashkë me babain profesor Sahitin dhe axhen e tij Shahin Baftiu. Te Hanet e Zhegocit kishin rënë në altarin e lirisë edhe bashkëshortët e jetës dhe idealit Hanumshahe Abdullahu- Zymberi dhe Tefik Zymberi,që të dy profesorë të gjuhës shqipe.

Ata që nxënësve ua kishin mësuar udhëtimin e shkronjave shqipe e kishin kuptuar dhe trashëguar nga te moçmit se liria nuk falet. Ajo fitohet, qoftë edhe me çmimin e jetës. Ne nyjat dhe ecjet e kohës, për të lidhur e ngjizur jetën buzë vdekjes, karavanet e shtegtarëve ë bukë e kripë, ia mësynin Malësisë së Zhegocit Ata vinin nga të gjitha viset e Kosovës. Këtu ishte një rrugë si një urë që lidhte si në nyjë të gjitha trevat e Anamoravës.

Si në kohët e muhaxherisë në drejtime që terri e drita ngjiteshin gjithandej deri te Molla e kuqe. Kështu ka qenë që kur mbahet në mend me fjalë e këngë.
Ne prillin e vitit 1999 ndërkaq kish rëne qielli dy pëllëmbë mbi tokë. Saqi i skuqur i robërisë po lëshohej për ditë e më shumë pranë e rreth gjendjes të etur për liri. Qëllimi i shkelësit – të zhduket nga faqja e dheut gjithçka shqiptare. Por djemtë e Malësisë së Zhegocit kishin pritur çastin.

Mobi Casa

Dhe i kishin thënë zëshëm ndal robërisë. Në luftën e pabarabarte dhe te diktuar forcërisht Pajazit Ahmeti dhe Alban Ajeti kishin rënë të parët në fushën e Betejës. Martirizimi i tyre kishte trimëruar pleq e te rinj. Toka e ujitur me gjakun e tyre për liri nisi të ripërtërihet. Mbasi vatrat shekullore qenë bëre shkrumb e hi Malet e zhegocit u bën strehë e shtëpi për djem e burra që gjakonin lirinë.

Ofensiva e armikut me mbi 20 mijë efektivë, me zjarr e hekur, të ardhur nga Serbi, Rusi e Shumadi, si kulshedra e lubi, ishin ndalur te hutuar nga goditja e rrufeshme e djemve te Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Dhe flaka e zjarrit të lirisë kish nisur bash në zemër të Malësisë së Zhegocit. Dasma e madhe e lirisë pastaj kish vazhduar. Ecja e të gjallëve në teh të thikës. Armiku hidhte zjarr e hekur nga te gjitha anët.

Në hakmarrje pse mbrohej qenia e liria shqiptare, armiku kish shkreteruar gjithçka që shihej me sy e prekej me dorë. Katundet e Malësisë së Zhegocit dhe rrethinës: Zhegoci Vërbica, Kishefusha, Sllakoci, Plitkoviqi, Honroci, Bresalci, Poneshi, Sllovia ishin mbuluar e rrafshuar me tym, zjarr, flake e hi.

Njerëz e shtëpi qenë mbeshtjellur e veshur në të zi. Gërmadha e pragje shtëpish ishin larë e vaditur me gjak e lot. Edhe sot, 25 vjet mbas Betejes se Zhegocit, vajet e mallkimet nuk pushojnë në këto anë. Për dallim nga prilli i 1999-tes tash te Hanet e Zhegocit dhembja e madhe matet me kandarin e krenarisë. Kush ka besuar se po vdisnin ata burra për të mos vdekur kurrë?!… Lapidari me kurora lulesh rrezaton frymë lirie dhe besnikërie për sot e nesër dhe përjetësisht.

Një histori dhe dëshmi në mendjen e zemrat e atyre që u rriten e u kaliten me bukën e ujët e Malësisë së Zhegocit. Emrat e dëshmorëve me shkronja të artëzuara lexohen nga larg. Sot, ne te gjallët, mos te na i pi sorra mendtë e të përrallisemi si erdhi, si u bë 12 qershori 1999?

Shpirti, mendja e gjaku i dëshmorëve, nuk shkoi humbës. Ata lirinë e deshën më shumë se jetën. 22 luftëtarët dhe 25 martirët e Betejës së Zhegocit përjetësisht të gravuar në kujtesën dhe mbamë ndjen për liri e drejtësi, për Atdhe e fe./rajonipress/