Bajram Kadriu: Si e trajtova rastin e Gjorgje Martinoviqit, një përballje e drejtësisë me propagandën shtetërore

Gjilan – Në historinë e drejtësisë së Kosovës ka pak emra që përfaqësojnë me aq dinjitet guximin profesional, integritetin moral dhe përkushtimin ndaj së vërtetës sa Bajram Kadriu. Me një karrierë të gjatë në gjyqësor, prokurori dhe avokati, Kadriu u shqua në një kohë kur drejtësia ishte nën presion të drejtpërdrejtë politik dhe kur heshtja konsiderohej formë mbijetese. Ai zgjodhi rrugën më të vështirë, të flasë dhe të veprojë. Edhe pse kanë kaluar më shumë se tri dekada nga njëra ndër ngjarjet më të manipuluara të ish-Jugosllavisë, kujtimet për rastin e Gjorgje Martinoviqit mbeten të gjalla dhe të qarta për Bajram Kadriun, tani i ndjerë. Jo vetëm sepse ishte i përfshirë drejtpërdrejt në këtë proces si gjyqtar i Gjykatës së Qarkut në Gjilan, por sepse ky rast u shndërrua në simbol të përpjekjeve sistematike të propagandës serbe për ta kriminalizuar popullin shqiptar të Kosovës.( Rrëfime të dhëna për rajonipress gjatë viteve, 2015/2016/2021).

Sipas Bajram Kadriut, rasti Martinoviq u ngrit dhe u promovua nga politika e Beogradit si “prova më e lartë” e dhunës së shqiptarëve ndaj serbëve, me synim krijimin e një narrative ndërkombëtare që do ta justifikonte represionin shtetëror në Kosovë.

Ngjarja në “Popovicë” dhe nisja e hetimeve

Më 1 maj 1985, Gjorgje Martinoviq, punëtor i Armatës Popullore të Jugosllavisë, kishte dalë për të punuar në arën e tij në lagjen “Popovicë” të Gjilanit. Në të njëjtën javë, Bajram Kadriu ishte gjyqtar kujdestar dhe, pas një njoftimi urgjent nga policia, u thirr për të dalë në vendin e ngjarjes.

Në opinion ishte plasuar pretendimi se Martinoviq, gjatë punës në arë, ishte sulmuar nga shqiptarë të cilët kinse i kishin shkaktuar lëndime të rënda. Versioni zyrtar po përgatitej për t’u shndërruar në aktakuzë politike me pasoja të rënda ndëretnike.

Vëzhgimi profesional i vendit të ngjarjes

Kadriu kujton se që në momentet e para të inspektimit të vendit të ngjarjes, faktet nuk përputheshin me narrativën politike. Në një distancë prej mbi dhjetë metrash nga vendi ku pretendohej se kishte ndodhur sulmi, u vunë re vetëm: një dru i hollë i ngulur në tokë, disa copëza të thyera xhami, dhe gjurmë këmbësh që i përkisnin vetëm një personi.

Nuk ekzistonte asnjë shenjë që do të dëshmonte praninë apo përfshirjen e personave të tjerë. Kjo e shtyu Kadriun të kërkojë dokumentim maksimal profesional të vendit të ngjarjes, përfshirë fotografim kolor, me qëllim që provat të mos manipuloheshin më vonë.

Procesverbali që nuk u përkul para presionit

Me gjithë mungesën e mjeteve teknike në Gjilan, Kadriu kërkoi ndihmën e policisë nga Prishtina për dokumentim profesional. Procesverbali i hartuar prej tij ishte i detajuar dhe i saktë, duke përjashtuar pa mëdyshje mundësinë e një sulmi nga persona të tretë.

“Që në fillim e kam pasur të qartë se kjo ngjarje do të përdorej për propagandë politike dhe se do të kishte përpjekje për shtrembërimin e fakteve”, kujton Kadriu.

Përballja me propagandën dhe presionet politike

Shtypi i Beogradit dhe aparati propagandistik i kohës e shndërruan rastin Martinoviq në kauzë shtetërore. Aktivistë partiakë u shpërndanë nëpër fshatra për të përhapur versionin zyrtar, ndërsa në strukturat politike lokale u kërkua ndryshimi i konstatimeve gjyqësore.

Kadriu, së bashku me shefin e policisë Halit Rexhepi, u thirr në Komitetin Komunal, ku iu bë presion i drejtpërdrejtë për ta ndryshuar gjendjen faktike. Këto përpjekje dështuan.

Mjekësia, faktet dhe e vërteta profesionale

Në Spitalin e Gjilanit, pacienti u trajtua nga kirurgu Remzi Aliu dhe mjekë të tjerë. Përfundimisht, Martinoviq u dërgua për ndërhyrje kirurgjike në Prishtinë. Vlerësimi profesional i mjekëve, sipas Kadriut, nuk mbështeste pretendimet për dhunë të ushtruar nga persona të tjerë.

Madje, gjatë një bisede të incizuar në spital, vetë Martinoviqi kishte pranuar të vërtetën e ngjarjes përpara komandantit të kazermës ushtarake Novak Ivanoviq, duke e rrëzuar përfundimisht versionin zyrtar.

Hetime shtesë dhe demaskimi i falsifikimeve

Meqë manipulimi i procesverbalit dështoi, u tentua falsifikimi i ekspertizës mjekoligjore nga strukturat ushtarake. Megjithatë, bastisja e shtëpisë së Martinoviqit nxori në pah elemente konkrete që përforconin konstatimet fillestare të gjyqtarit Kadriu dhe eliminonin çdo pretendim për dhunë të jashtme.

Një rast i përdorur për qëllime politike

Sipas Kadriut, Beogradi vazhdoi për vite me radhë ta instrumentalizojë rastin Martinoviq përmes librave, ekspozitave dhe narrativave publike, madje duke e konsideruar edhe si pretekst për vendosjen e regjimit ushtarak në Kosovë.

Drejtësia si akt guximi profesional

Rasti Gjorgje Martinoviq mbetet një nga shembujt më domethënës se si drejtësia mund të vihet në shënjestër të politikës, por edhe se si ajo mund të mbrohet nga profesionistë me integritet. Bajram Kadriu, duke qëndruar besnik faktit dhe ligjit, dëshmoi se e vërteta juridike mund t’i mbijetojë edhe presioneve më të forta shtetërore.

Ky rrëfim nuk është vetëm kujtim personal, por dëshmi historike e rezistencës profesionale ndaj manipulimit politik.

Pavarësisht presioneve nga Beogradi, ushtria dhe hetuesit specialë, procesverbali i Kadriut mbeti i pandryshuar dhe zyrtar.

Një figurë që i qëndroi besnike profesionit dhe kombit

Rastet e trajtuara nga Bajram Kadriu nuk janë thjesht kujtime personale, por dokumente historike të rezistencës juridike ndaj manipulimit politik. Ai dëshmoi se drejtësia mund të mbijetojë edhe në sistemet më represive, kur përfaqësohet nga njerëz me karakter të fortë dhe integritet profesional.

Sot, emri i Bajram Kadriut mbetet sinonim i guximit civil, etikës juridike dhe mbrojtjes së së vërtetës, duke lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e drejtësisë dhe rezistencës shqiptare në Kosovë.

Bajram Kadriu, juristi që sfidoi inskenimet e nacionalizmit serb

Në historinë e drejtësisë së Kosovës ka pak emra që përfaqësojnë me aq dinjitet guximin profesional, integritetin moral dhe përkushtimin ndaj së vërtetës sa Bajram Kadriu. Me një karrierë të gjatë në gjyqësor, prokurori dhe avokati, Kadriu u shqua në një kohë kur drejtësia ishte nën presion të drejtpërdrejtë politik dhe kur heshtja konsiderohej formë mbijetese. Ai zgjodhi rrugën më të vështirë: të flasë dhe të veprojë.

Rastet që ai trajtoi nuk ishin thjesht çështje juridike, por përballje të drejtpërdrejta me mekanizmat e një sistemi të ndërtuar mbi inskenime, frikë dhe propagandë. Dy prej tyre, rasti i Sylejman Mshicës dhe ai i Gjorgje Martinoviqit, mbeten dëshmi të qarta se si drejtësia mund të mbrohet edhe në rrethana represive, kur udhëhiqet nga ndërgjegjja profesionale.

Rasti Sylejman Mshica, një proces i montuar politikisht

Në fund të vitit 1971, gjatë kohës kur Bajram Kadriu ushtronte detyrën e Kryeprokurorit të Qarkut në Gjilan, nacionalistët serbë inskenuan një rast penal me pasoja potencialisht kapitale. Në qendër të akuzës u vu Sylejman Mshica, një punëtor 28-vjeçar i Fabrikës së Keramikës në Kamenicë, i akuzuar për “sabotim dhe rrënim të sistemit ekonomik e politik të shtetit”.

Sipas aktakuzës së ngritur pa dijeninë e Kryeprokurorit, Mshica dyshohej se kishte dëmtuar qëllimisht kazanin industrial të ujit, duke ndalur prodhimin dhe duke shkaktuar largimin e punëtorëve nga puna. Një akuzë e tillë, në kontekstin e asaj kohe, nënkuptonte dënim kapital.

Shkelje procedurale dhe hetim selektiv

Kadriu vëren menjëherë se rasti ishte ndërtuar mbi shkelje serioze procedurale: mungesë e ekspertizës gjyqësore, shikim i vendit të ngjarjes nga gjykatë jokompetente, mungesë dëshmitarësh shqiptarë, ngritje e aktakuzës pa konsultim me kryeprokurorin.

Këto elemente e bindën se nuk bëhej fjalë për një proces të rregullt ligjor, por për një ndëshkim politik të motivuar nga aktiviteti kombëtar i të akuzuarit, i cili më herët kishte ngritur flamurin kombëtar shqiptar.

Guximi institucional përballë presionit politik

Në prag të seancës gjyqësore, Kadriu merr një vendim kyç: ta marrë vetë përfaqësimin e aktakuzës, duke ia hequr lëndën zëvendësprokurorit Gradimir Popoviq. Ky veprim shkakton reagime të ashpra në strukturat gjyqësore dhe politike, por Kadriu qëndron i palëkundur në kompetencën e tij ligjore.

Në seancë, ai kërkon dalje në vendin e ngjarjes dhe ekspertizë të pavarur teknike, një kërkesë që gjykata e aprovon.

E vërteta teknike që rrëzoi akuzën

Ekspertiza dëshmon qartë se kazani industrial kishte plasaritje, vjetërsim dhe dëmtime nga presioni i brendshëm, pa asnjë gjurmë goditjeje me mjet të fortë. Muret çelikta me trashësi 4-5 mm e bënin praktikisht të pamundur dëmtimin me çekan, siç pretendohej.

Në seancën përfundimtare, pasi dëshmitarët fillojnë të ndryshojnë deklaratat, Kadriu ndërmerr aktin më të fortë juridik dhe moral: tërheq aktakuzën.

Gjykata merr aktgjykim lirues dhe Sylejman Mshica lirohet nga paraburgimi, duke i shpëtuar një dënimi që mund të kishte qenë fatal.

Një jetë në shërbim të drejtësisë, guximit profesional dhe dinjitetit njerëzor

Edhe vdekja e Bajram Kadriut pati jehonë në mesin e shqiptarëve dhe të profesionistëve nga fusha juridike.

Në vitin 2021 në moshën 86-vjeçare Bajram Kadriu, u nda nga jeta një nga figurat më të spikatura të sistemit të drejtësisë në Kosovë dhe më gjerë. Avokat, prokuror, gjykatës dhe kryegjykatës, Kadriu përfaqësonte modelin e juristit me integritet të lartë profesional, guxim qytetar dhe ndjenjë të thellë përgjegjësie morale ndaj së vërtetës dhe drejtësisë.

Me një karrierë shumëdekadëshe në gjyqësor, Bajram Kadriu la pas vetes një trashëgimi të pasur profesionale dhe njerëzore. Ai ishte ndër ata juristë që foli dhe veproi në kohë kur heshtja ishte normë, duke mos pranuar kompromis me padrejtësinë, as kur kjo vinte e institucionalizuar nga sistemi i atëhershëm jugosllav.

Guximi që tronditi një sistem

Emri i Bajram Kadriut mbetet i lidhur ngushtë me trajtimin profesional dhe të guximshëm të rastit të njohur të Gjorgje Martinoviqit, një rast i montuar politikisht që synonte kriminalizimin kolektiv të shqiptarëve.

Në një kohë kur propaganda shtetërore serbe kishte mobilizuar gjithë makinerinë politike, mediatike dhe gjyqësore, Kadriu doli hapur me fakte, prova dhe integritet profesional, duke konstatuar se rasti ishte i inskenuar dhe se Martinoviqi veprën e kishte kryer vetë.

Ky akt nuk ishte vetëm profesional, por një akt i rrallë guximi qytetar, që e vuri atë përballë presioneve të mëdha politike, rrezikut personal dhe izolimit institucional. Megjithatë, Kadriu zgjodhi të mbrojë të vërtetën dhe profesionin, duke e vendosur drejtësinë mbi çdo interes tjetër.

Jurist me mision dhe etikë të pakompromis

Bajram Kadriu nuk ishte thjesht një funksionar i sistemit. Ai ishte një misionar i drejtësisë, i bindur se ligji duhet të jetë në shërbim të njeriut dhe jo instrument represioni. Në çdo detyrë që ushtroi, si prokuror, gjykatës apo avokat, ai mbeti konsekuent në mbrojtjen e parimeve themelore të së drejtës, barazisë dhe dinjitetit njerëzor.

Pas pensionimit nga sistemi gjyqësor, ai vazhdoi aktivitetin si avokat, duke kontribuar me përvojën, dijen dhe autoritetin e tij profesional në mbrojtje të qytetarëve dhe në edukimin e brezave të rinj të juristëve.

Vlerësim nga kolegët: shembull i jetës së ndershme

Me pikëllim të thellë për ndarjen nga jeta të Bajram Kadriut reagoi edhe avokati dhe kolegu i tij, Dr. Sc. Shemsedin Piraj, i cili theksoi dimensionin njerëzor dhe etik të figurës së Kadriut:

“Jetoi duke edukuar, duke rrëfyer dhe duke zgjedhur gjithmonë më të mirën për jetën dhe për të drejtën. Ishte shembull jo vetëm në familje, por edhe në profesion e shoqëri. Nga ai mësuam si të jetohet ndershëm, si të kultivohet dija dhe si t’u qëndrohet larg të ligave, pa u larguar kurrë nga parimet.”

Piraj e cilësoi Bajram Kadriun si udhërrëfyes profesional dhe moral, duke shtuar se kujtimet dhe veprimtaria e tij do të mbesin frymëzim për brezat që vijnë.

Trashëgimi që nuk shuhet

Ndarja nga jeta e Bajram Kadriut është humbje e madhe për drejtësinë, për komunitetin juridik dhe për shoqërinë në tërësi. Por vepra, qëndrimi dhe guximi i tij mbeten referencë morale dhe profesionale për çdo jurist që beson se drejtësia nuk është vetëm procedurë, por mision.

Lamtumirë Bajram Kadriu, jurist i së vërtetës, mbrojtës i dinjitetit dhe njeri që asnjëherë nuk lejoi që fytyra e tij profesionale të nxihej nga padrejtësia. Prehu në paqe shkroi Pira./rajonipress/