Prof. Dr. Begzad Baliu, studiuesi që e ka shndërruar gjuhën, emrin dhe kujtesën shqiptare në objekt të një kërkimi të thellë albanologjik

Gjilan – Në historinë e studimeve shqiptare, emri i Prof. Dr. Begzad Baliut është shndërruar në një pikë referimi për kërkimin albanologjik, veçanërisht në fushën e onomastikës, gjuhësisë, bibliografisë dhe kulturës shqiptare. I lindur në Makresh të Poshtëm të komunës së Gjilanit, Baliu ndër vite ka ndërtuar një profil të spikatur akademik, duke ndërthurur kërkimin shkencor me veprimtarinë universitare, botuese dhe kulturore.

Rrugëtimi i tij arsimor nisi në vendlindje, vazhdoi në Makresh dhe në Gjilan, ku përfundoi shkollimin e mesëm në Gjimnazin “Zenel Hajdini”. Më pas, në Universitetin e Prishtinës, kreu studimet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe, ndërsa në të njëjtin universitet përfundoi edhe studimet pasuniversitare.

Prof. Dr. Begzad Baliu, zëri i albanologjisë që nga Makreshi i Gjilanit deri në majat e studimit shkencor

Prof. Dr. Begzad Baliu është një prej figurave më të spikatura dhe më aktive të albanologjisë bashkëkohore, një studiues që prej dekadash ka ndërtuar një veprimtari të gjerë në universitet, në institucionet shkencore, në botime dhe në jetën kulturore shqiptare. Profesor, gjuhëtar, albanolog, publicist, shkrimtar dhe botues, Baliu i ka kushtuar një pjesë të rëndësishme të jetës së tij studimit të gjuhës, letërsisë, historisë dhe kulturës shqiptare, duke e shtrirë kërkimin nga onomastika dhe toponimia deri te autorët, veprat dhe çështjet themelore të identitetit shqiptar.

Me një veprimtari të pasur akademike e shkencore, ai ka ligjëruar në universitete të ndryshme dhe ka qenë pjesëmarrës, organizator e koordinator i konferencave shkencore kombëtare, rajonale dhe ndërkombëtare në Prishtinë, Prizren, Shkup, Tiranë, Korçë, Shkodër, Varshavë, Torun, Gjirokastër, Budapest dhe qendra të tjera universitare e kulturore. Puna e tij nuk është kufizuar vetëm në prodhimin e dijes, por edhe në krijimin e hapësirave ku kjo dije shkëmbehet, debatohet dhe përcillet te brezat e rinj.

Rrugëtimi intelektual i Baliut ka nisur herët në letërsi dhe publicistikë, për t’u thelluar më pas në kërkimin shkencor. Poezia, drama, eseja dhe publicistika kanë qenë ndër stacionet e para të krijimtarisë së tij, ndërsa studimet universitare dhe pasuniversitare e orientuan drejt gjuhësisë dhe veçanërisht onomastikës, fushë në të cilën do të profilizohej si studiues.

Ky profil shkencor i ka mundësuar atij që gjuhën ta shohë jo vetëm si sistem komunikimi, por edhe si arkiv të historisë, identitetit dhe kujtesës së një populli. Studimi i emrave të vendeve dhe njerëzve, në veprën e tij, lidhet ngushtë me historinë dhe kulturën, ndërsa kërkimi krahasues me gjuhët fqinje, si sllavishtja, greqishtja dhe latinishtja, i ka dhënë punës së tij një dimension më të gjerë albanologjik.

Në këtë rrugëtim, letërsia dhe gjuhësia nuk qëndrojnë si dy fusha të ndara. Ato ndërthuren në një interesim më të gjerë për albanologjinë, duke e shtrirë veprimtarinë e Baliut nga krijimtaria letrare te kritika, historia e letërsisë, bibliografia dhe studimet gjuhësore.

Është pikërisht kjo gërshetim i dijes, kërkimit dhe krijimtarisë që e bën Prof. Dr. Begzad Baliun një nga zërat më karakteristikë të mendimit albanologjik në Kosovë dhe në hapësirën shqiptare.

Një pjesë e rëndësishme e veprimtarisë së tij profesionale lidhet me Institutin Albanologjik të Prishtinës, ku nga viti 1996 punoi në Degën e Gjuhësisë, në Sektorin e Onomastikës. Pikërisht kjo fushë do të bëhej një prej shtyllave kryesore të punës së tij shkencore. Në këtë institucion mbrojti tezën e magjistraturës në vitin 2000 dhe atë të doktoratës në vitin 2003.

Prej vitit 2004, Baliu është pjesë e Universitetit të Prishtinës, në Fakultetin e Edukimit, ku ka zhvilluar veprimtarinë e tij akademike dhe pedagogjike. Përmes ligjërimit dhe kërkimit shkencor, ai ka kontribuar në formimin e brezave të rinj dhe në avancimin e studimeve gjuhësore e albanologjike.

Fusha e tij kryesore e interesimit, onomastika, nuk është trajtuar prej tij vetëm si studim i emrave të njerëzve dhe vendeve, por si një hapësirë ku ndërthuren gjuha, historia, identiteti dhe memoria kulturore. Punimet e tij mbi toponiminë shqiptare, veçanërisht mbi Kosovën dhe hapësirat shqiptare në Ballkan, kanë sjellë një kontribut të rëndësishëm në dokumentimin dhe interpretimin e trashëgimisë gjuhësore.

Në mesin e veprave të tij të njohura janë “Gustav Majer dhe albanologjia”, “Gjendja e toponimisë shqiptare në Ballkan”, “Vepra bibliografike e Profesor Jup Kastratit”, “Demitizimi dhe standardizimi i onomastikës së Kosovës”, “Çabej”, “Koncepte gjuhësore”, “Referenca albanologjike” dhe “Toponimi dhe identitet”.

Baliu është marrë gjerësisht edhe me figurat më të rëndësishme të albanologjisë. Studimet dhe bibliografitë e tij për Eqrem Çabejn, Jup Kastratin dhe Gustav Majerin, ndër të tjera, dëshmojnë për një interes të veçantë për historinë e mendimit albanologjik dhe për nevojën e dokumentimit sistematik të veprës së studiuesve shqiptarë dhe albanologëve të huaj.

Veprimtaria e tij nuk është kufizuar vetëm në botimet shkencore. Ai ka qenë aktiv edhe në jetën kulturore e letrare, si autor, redaktor, botues dhe organizator i aktiviteteve shkencore e kulturore. Ka drejtuar revista e shtëpi botuese dhe ka marrë pjesë në veprimtari të shumta në Prishtinë, Tiranë, Tetovë, Shkodër e qendra të tjera kulturore.

Në krijimtarinë e tij përfshihen edhe veprat letrare, ndër to dramat “Kafeneja ballkanike” dhe “Flamuri vjen nga Kosova”, si dhe vëllimi poetik “Grua e dashuruar”.

Me më shumë se dyqind artikuj të botuar në shtypin ditor dhe atë shkencor, Prof. Dr. Begzad Baliu ka ndërtuar një opus që shtrihet nga gjuhësia e onomastika te letërsia, folklori, historia dhe kultura shqiptare.

Nga një fshat i Gjilanit, Makreshi i Poshtëm, rrugëtimi i tij intelektual është shtrirë në hapësirën e gjerë të albanologjisë shqiptare. Kontributi i tij është veçanërisht i rëndësishëm në një kohë kur gjuha, emrat e vendeve, dokumentimi i trashëgimisë dhe kujtesa kulturore marrin gjithnjë e më shumë rëndësi për ruajtjen e identitetit.

Prof. Dr. Begzad Baliu mbetet një prej emrave aktivë të mendimit albanologjik bashkëkohor, ndërsa puna e tij dëshmon se studimi i gjuhës është njëkohësisht studim i historisë, identitetit dhe kujtesës së një populli.

Krijimtaria dhe kontributi shkencor i Prof. Dr. Begzad Baliut

Krijimtaria e Prof. Dr. Begzad Baliut shquhet për shtrirjen e saj të gjerë në fushën e albanologjisë, gjuhësisë, historisë së gjuhës dhe studimeve filologjike. Përmes veprave të tij, ai ka trajtuar autorë, periudha, dokumente dhe zhvillime të rëndësishme të mendimit albanologjik, duke i kushtuar vëmendje të veçantë studiuesve që kanë dhënë kontribut në njohjen dhe zhvillimin e gjuhës e kulturës shqiptare.

Ndër veprat më të rëndësishme të tij në këtë fushë janë:

Vepra albanologjike dhe studime të historisë së albanologjisë

“Gustav Majer dhe albanologjia”, Prishtinë, 2000; Tiranë, 2001.
“Vepra bibliografike e Profesor Jup Kastratit”, Prishtinë, 2005.
“Semantika e fjalësit – Vepra albanologjike e Zenun Gjocajt”, Prishtinë, 2009.
“Kërkime albanologjike”, Prishtinë, 2010.
“Referenca albanologjike”, Prishtinë, 2010.
“Hulumtime albanologjike”, Prishtinë, 2015.
“Testamenti shkencor i Profesor Jup Kastratit”, Prishtinë, 2016.
“Sprovë për një histori të albanologjisë”, Prishtinë, 2016.
“Rrapi shekullor – Akademik Idriz Ajeti”, bashkautor, Prishtinë, 2017.
“Studime për historinë e albanologjisë”, Shkup, 2018.
“Albanologji: Periudha, autorë, studime dhe dokumente”, Prishtinë, 2020.
“Në kërkim të historisë së gjuhës”, Prishtinë, 2023.
Onomastika, toponimia dhe leksikografia
“Kontributi i Eqrem Çabejt në fushë të onomastikës”, monografi, Prishtinë, 2000.
“Çështje të studimit të onomastikës në veprën e Eqrem Çabejt”, tezë magjistrature, Prishtinë, 2000.
“Onomastika e Gallapit”, monografi/tezë doktorature, Prishtinë, 2003/2004.
“Gjendja e toponimisë shqiptare në Ballkan”, Prishtinë, 2004.
“Regjistri i standardizuar i emërvendeve të Kosovës”, bashkautor, Prishtinë, 2005.
“Demitizimi dhe standardizimi i onomastikës së Kosovës”, Tiranë, 2006.
“Onomastika e Kosovës – ndërmjet miteve dhe identiteteve”, Prishtinë, 2009.
“Onomastikë dhe identitet”, Prishtinë, 2012.
“Onomastika e Gallapit, I”, Prishtinë, 2016.
“Onomastika dhe dokumenti”, Prishtinë, 2016.
“Fjalor i veprës letrare të Ymer Elshanit”, bashkautor, Prishtinë, 2021.
“Semantika e varietetit – Leksiku i veprës letrare të Beqir Musliut”, bashkautor, Prishtinë, 2021.
“Leksiku i veprës letrare të Martin Camajt”, bashkautor, Prishtinë, 2022.
“Dy dorëshkrime leksikografike të pastorit kroat Emanuel Krajinoviq”, Prishtinë, 2022.

Kjo bibliografi dëshmon për një interesim të vazhdueshëm të autorit për historinë e albanologjisë, zhvillimin e mendimit gjuhësor shqiptar dhe figurat që kanë kontribuar në studimin e shqipes.

Në veprën e Baliut, albanologjia shfaqet si një fushë e gjerë ku takohen gjuhësia, filologjia, historia, letërsia dhe dokumenti. Ai i rikthehet autorëve dhe veprave të rëndësishme jo vetëm për t’i evidentuar ato, por edhe për t’i vendosur në kontekstin e zhvillimit të dijes shqiptare.

Një vend të veçantë zënë studimet për Gustav Majerin, Jup Kastratin, Idriz Ajetin, Zenun Gjocajn dhe Bahtijar Kryeziun, përmes të cilave Baliu ka kontribuar në dokumentimin, vlerësimin dhe interpretimin e trashëgimisë së albanologjisë shqiptare.

Në këtë kuptim, krijimtaria e tij shkencore mund të lexohet edhe si një përpjekje për të ndërtuar një hartë të historisë së dijes albanologjike – nga autorët dhe veprat, te periudhat, dokumentet dhe çështjet që kanë formësuar studimin e gjuhës dhe kulturës shqiptare.

Vëllimi dhe vazhdimësia e kësaj krijimtarie e vendosin Prof. Dr. Begzad Baliun ndër studiuesit që kanë bërë të mundur që historia e albanologjisë të mos mbetet vetëm kujtesë bibliografike, por të jetë objekt i një kërkimi të vazhdueshëm, kritik dhe bashkëkohor./rajonipress/