Hetem Bajrami – një jetë në shërbim të atdheut, një emër që nuk e mposht koha

Gjilan – Ka njerëz që nuk maten me postet që kanë mbajtur, por me gjurmën që kanë lënë në kohën e tyre. Hetem Bajrami është një prej tyre. Emri i tij lidhet me një periudhë të rëndësishme të historisë politike dhe institucionale të Gjilanit – vitet kur, pas luftës, Kosova po përpiqej të ngrihej nga rrënojat e konfliktit dhe të ndërtonte themelet e institucioneve të reja demokratike. Historia e tij është, në thelb, historia e një brezi që u rrit nën trysninë e një sistemi represiv, por që nuk hoqi dorë nga ëndrra për liri, dinjitet dhe të drejta kombëtare.

Ka njerëz që i përkasin kohës së tyre, por ka edhe të tillë që bëhen pjesë e kujtesës së një kombi. Hetem Bajrami ishte njëri prej tyre. Patriot, atdhetar dhe veprimtar kombëtar, ai e jetoi një nga periudhat më të trazuara të historisë sonë, duke e bartur mbi vete peshën e një kohe në të cilën bindjet dhe idealet shpesh paguheshin me liri.

Për angazhimin e tij kombëtar ai u përball me përndjekjen dhe burgun, por as vuajtjet dhe as vitet e vështira nuk ia zbehën përkushtimin ndaj njerëzve, vendit dhe çështjes kombëtare. I njohur si humanist i madh, njeri i urtë dhe i respektuar nga të gjithë ata që e njohën, Bajrami nuk ishte vetëm një emër i një epoke politike; ai ishte një karakter njerëzor që në kohë të vështira zgjodhi të qëndrojë në anën e idealit.

Historia e tij është, në thelb, historia e një brezi që u rrit nën trysninë e një sistemi represiv, por që nuk hoqi dorë nga ëndrra për liri, dinjitet dhe të drejta kombëtare. Burgu për Hetem Bajramin nuk ishte thjesht një kapitull i dhimbshëm biografik; ishte dëshmi e një kohe kur përkatësia kombëtare dhe bindjet politike mund të shndërroheshin në arsye për ndjekje e ndëshkim. Ai e përjetoi atë kohë me sakrificë, por edhe me dinjitet, duke mbetur besnik ndaj bindjeve të veta.

Pas daljes nga ajo periudhë e vështirë, jeta e tij do të merrte një dimension tjetër: atë të kontributit qytetar dhe institucional. Në Kosovën e pasluftës, kur Gjilani po hidhte hapat e parë drejt ndërtimit të institucioneve të reja demokratike, Hetem Bajrami u bë pjesë e Asamblesë së parë komunale të Gjilanit, e dalë nga zgjedhjet e 28 tetorit 2000 dhe e konstituuar më 11 nëntor të po atij viti.

Por edhe në këtë etapë ai mbeti mbi të gjitha njeri i njerëzve. Humanizmi, respekti dhe gatishmëria për t’i ndihmuar të tjerët ishin pjesë e personalitetit të tij dhe një prej arsyeve pse emri i tij ruhet me respekt nga bashkëqytetarët.

Sot, kur vitet e largojnë gjithnjë e më shumë atë periudhë nga kujtesa e drejtpërdrejtë e brezave të rinj, figura e Hetem Bajramit meriton të rikthehet në vëmendjen publike jo vetëm si një ish-pjesëtar i institucioneve të para të pasluftës, por si një dëshmitar dhe bartës i një epoke të tërë.

Sepse disa njerëz nuk harrohen për shkak të posteve që kanë mbajtur, por për shkak të karakterit që kanë dëshmuar.

Hetem Bajrami ishte një prej tyre: një atdhetar që e pagoi bindjen me burg, një humanist që fitoi respektin e njerëzve dhe një qytetar që, pas ditëve të vështira, kontribuoi në ndërtimin e Kosovës së re.

Hetem Bajrami, kujtesa e një brezi që e ndërtoi Gjilanin e ri mbi idealin dhe përkushtimin

Në historinë e pasluftës së Gjilanit, emri i Hetem Bajramit zë një vend të veçantë. Ai i përket brezit të veprimtarëve që e përjetuan politikën jo thjesht si garë për pushtet, por si një formë angazhimi qytetar dhe kombëtar, në një kohë kur edhe fjala e lirë, organizimi politik dhe bindjet demokratike kishin një kosto të lartë.

Rrugëtimi i tij politik dhe shoqëror lidhet me aktivitetin e tij në PQLK, subjekt politik që ishte pjesë e mozaikut të pluralizmit politik kosovar në vitet e para të pasluftës. Në atë periudhë, kur administrimi ndërkombëtar përmes UNMIK-ut po vendoste gradualisht kornizat e institucioneve lokale, njerëz si Hetem Bajrami u bënë pjesë e procesit të vështirë të transformimit të një shoqërie të dalë nga lufta në një rend të ri institucional.

Një nga momentet më domethënëse të këtij rrugëtimi ishte përfshirja e tij në Asamblenë e parë komunale të Gjilanit, të dalë nga zgjedhjet lokale të 28 tetorit 2000.

Takimi themelues i kësaj asambleje u mbajt më 11 nëntor 2000, duke shënuar një moment të rëndësishëm në konsolidimin e administrimit lokal të Gjilanit në periudhën e pasluftës. Në përbërjen e kësaj asambleje, PQLK-ja përfaqësohej edhe nga Hetem Bajrami.

Kjo nuk ishte thjesht një ulëse në një sallë kuvendi. Ishte pjesë e një kapitulli të ri historik. Pas dekadash represioni, pas luftës dhe pas një periudhe të gjatë të funksionimit të institucioneve nën rrethana të jashtëzakonshme, Gjilani po hynte në një fazë ku vendimmarrja lokale do të duhej të ndërtohej mbi përfaqësimin politik, debatin publik dhe përgjegjësinë institucionale.

Bajrami ishte pjesë e këtij fillimi.

Por për ta kuptuar më drejtë figurën e tij, duhet parë edhe përtej vitit 2000.

Jeta e tij lidhet me atë brez të veprimtarëve shqiptarë që u përballën me ndjekjet e aparatit shtetëror jugosllav dhe që, për shkak të angazhimit politik e kombëtar, u detyruan të jetonin në kushte të vështira, larg vendlindjes.

Në këtë kontekst përmendet edhe periudha e qëndrimit në Slloveni, ku shumë veprimtarë nga Kosova gjetën strehim të përkohshëm gjatë viteve të represionit, duke vazhduar aktivitetin e tyre politik e patriotik.

Kjo ishte një kohë kur veprimtaria politike shqiptare nuk mund të konceptohej pa rrezikun e përndjekjes, burgosjes apo izolimit. Për një brez të tërë, angazhimi politik ishte shpesh një zgjedhje që kërkonte sakrificë personale dhe familjare.

Prandaj, historia e Hetem Bajramit nuk mund të ndahet lehtë nga historia e një gjenerate.

Ai i përket atij brezi që e njohu Kosovën në një realitet tjetër – një Kosovë ku institucionet nuk funksiononin mbi parimet e barazisë dhe ku kërkesa për të drejta politike e kombëtare shpesh trajtohej si kërcënim.

Më pas, ai e pa dhe e përjetoi edhe Kosovën e çliruar, atë Kosovë që kishte nevojë për njerëz të gatshëm të merrnin përgjegjësi në ndërtimin e institucioneve të reja.

Kjo e bën rrugëtimin e tij veçanërisht domethënës: nga një kohë kur angazhimi politik mund të të çonte në përndjekje, në një kohë kur i njëjti angazhim do të duhej të shndërrohej në përgjegjësi institucionale.

Në këtë pikë qëndron edhe vlera historike e përfshirjes së tij në Asamblenë e parë komunale të Gjilanit. Ajo asamble ishte ndër hallkat e para të një sistemi të ri lokal dhe përfaqësues, ndërsa njerëzit që e përbënin atë mbeten dëshmitarë të një tranzicioni të jashtëzakonshëm politik.

Sot, kur kanë kaluar vite nga ajo periudhë, emrat e atyre që ishin pjesë e institucioneve të para të pasluftës nuk duhet të mbeten vetëm në dokumentet arkivore. Ata përbëjnë një pjesë të memories politike të qytetit.

Hetem Bajrami është një prej këtyre emrave.

Ai nuk duhet kujtuar vetëm për një mandat, për një subjekt politik apo për një funksion institucional. Duhet kujtuar si pjesë e një historie më të gjerë – historisë së njerëzve që në periudha të ndryshme të jetës së tyre e bartën barrën e angazhimit politik, e përjetuan pasigurinë e kohëve të vështira dhe, pas luftës, u bënë pjesë e përpjekjes për të ndërtuar një rend të ri shoqëror e institucional.

Koha ka një mënyrë të veçantë për t’i larguar njerëzit nga kujtesa publike. Dokumentet mbeten, institucionet ndryshojnë, emrat e funksionarëve zëvendësohen dhe brezat e rinj shpesh nuk i njohin ata që ishin në themelet e proceseve që sot duken të zakonshme.

Por historia nuk duhet të funksionojë kështu.

Sepse Gjilani i sotëm nuk është krijuar brenda një dite. Ai është ndërtuar edhe mbi përpjekjet e njerëzve që vepruan në kohë të vështira, shpesh pa e ditur nëse kontributi i tyre do të kujtohej ndonjëherë.

Hetem Bajrami është pjesë e kësaj kujtese.

Dhe pikërisht për këtë, koha nuk duhet ta harrojë.

Jo për ta romantizuar të kaluarën, por për ta dokumentuar atë. Jo për të krijuar mite, por për t’u dhënë vend njerëzve në historinë që ata vetë ndihmuan ta ndërtonin.

Hetem Bajrami mbetet një emër i një epoke – i një brezi që kaloi nga rezistenca politike te përgjegjësia institucionale dhe që, në ditët e para të Kosovës së pasluftës, u bë pjesë e përpjekjes për ta kthyer idealin politik në jetë institucionale.

Kjo është arsyeja pse emra të tillë nuk duhen lënë në harresë. Sepse pa kujtesën e njerëzve, historia mbetet vetëm kronologji; ndërsa me kujtesën e tyre, ajo bëhet dëshmi./rajonipress/