Haxhi Vokshi: Poezia si dëshmi e hohës dhe e tokës

Gjilan – Ishte udhërrëfyes dhe shembull tipik i punës së palodhur për Liri, Pavarësi e Demokraci. Puna intelektuale, krijimtaria poetike, përcaktimi i qartë i kauzës së tij nacionale, do mbeten kujtimi më i mirë për gjithë atë që ka bërë gjatë gjithë jetës së tij, qoftë si profesor yni, poet, intelektual e veprimtar i palodhshëm, si trashëgimi për të sotmen dhe gjeneratat e ardhshme. Veprimtaria e tij e gjithëpërfshirëse do ta bëjë të pavdekshëm. Gjilani do ta përkujtojë përherën.

Siç dihet, Haxhi Vokshi ishte autor i disa veprave letrare. Krijimet e tij janë të përfshira në disa antologji të letërsisë. Me shkrime filloi të merret qysh si nxënës i shkollës së mesme. Ishte autori i disa veprave letrare, si janë: “Shqetësimi i vargut”, “Koha e ditës sonë”. “Përralla e kulla”, “Udhëtimi me korbin”, “Lirika këndon vetë”

Poeti Haxhi Vokshi mbetet një nga emrat e respektuar të krijimtarisë letrare në hapësirën e Gjilan dhe më gjerë. I lindur në vitin 1940 në fshatin Voksh të Malësisë së Gjakovës, ai i përkiste një brezi krijuesish që letërsinë e shihnin si mision kulturor dhe shpirtëror.

Studimet për Gjuhë dhe Letërsi Shqipe i përfundoi në Prishtinë, ndërsa për shumë vite punoi si profesor dhe veprimtar i jetës arsimore e kulturore. Përmes vargut të tij poetik, Vokshi solli motive të vendlindjes, të traditës dhe të përjetimeve njerëzore, duke ndërtuar një poezi refleksive dhe të përmbajtur, ku ndërthuren ndjenja atdhetare, kujtesa dhe përvoja e jetës.

Si anëtar i Lidhja e Shkrimtarëve të Kosovës, ai mori pjesë aktive në jetën letrare të kohës dhe botoi disa vëllime poetike që u mirëpritën nga lexuesi. Vepra dhe kontributi i tij mbeten pjesë e kujtesës kulturore të Anamoravës dhe e traditës poetike shqiptare.

Kur poeti nuk vdes, por vetëm kalon në jetën tjetër

Haxhi Vokshi është një nga ata krijues për të cilët vdekja nuk shënon fundin, por vetëm një kalim në një formë tjetër të jetës, në jetën e veprës dhe të kujtesës. Poetët, në të vërtetë, nuk vdesin; ata mbeten të gjallë përmes vargut, fjalës dhe mendimit që lënë pas. Jeta e tyre është disi ndryshe nga ajo e njerëzve të zakonshëm.

Ata nuk janë vetëm pjesë e përditshmërisë, por frymorë të rrallë, të pajisur me dhunti të veçanta krijuese. Shpirti i tyre është përherë në lëvizje, në kërkim të fjalës së duhur, të vargut të ndjerë, të rimës dhe të tingullit që shpreh botën e brendshme.

Prandaj edhe lajmi për ndarjen nga jeta të poetit gjilanas Haxhi Vokshi erdhi si një goditje e rëndë për miqtë, kolegët dhe për komunitetin letrar të Gjilan. Një ndarje që lë pas dhimbje dhe boshllëk. Vdekja, e pashmangshme dhe e pamëshirshme, ndal papritur rrjedhën e ëndrrave dhe të planeve njerëzore. Ajo vjen pa paralajmërim, duke e shndërruar një ditë të zakonshme në një kujtim të rëndë. Kështu ndodhi edhe këtë herë: një ditë që për miqtë e poetit nuk ishte më si të tjerat. Edhe drita e ditës dukej më e zbehtë, edhe era e vjeshtës dukej se kishte humbur aromën e saj të zakonshme.

Dhimbja për humbjen e tij i bashkoi kolegët, poetët dhe miqtë, të cilët ndjenin mungesën e një zëri të njohur të krijimtarisë letrare. Kujtimi i fundit me të mbetet ai i një dite më parë, kur poeti mori pjesë në përurimin e librit të Gjergj Gjergji‑Gashi “Martirët shqiptarë 1846–1848”.

I ulur në sallën e Kuvendit Komunal të Gjilan, ai përshëndeste miqtë dhe kolegët që hynin njëri pas tjetrit në sallë. Shtrëngimi i duarve, buzëqeshjet dhe bisedat e shkurtra mbetën kujtimi i fundit i një takimi që askush nuk e mendonte se do të ishte i fundit.

Vdekja e mori poetin të shtunën në orët e pasdites, në moshën 73-vjeçare. I lindur në vitin 1940 në fshatin Voksh të Malësisë së Gjakovës, ai rrugën e dijes e nisi në shkollat e Drenocit, Junikut dhe Deçanit, për ta vazhduar në gjimnazin e Pejës dhe më pas në Fakultetin Filozofik në Prishtinë, ku studioi Gjuhë dhe Letërsi Shqipe.

Gjatë jetës së tij profesionale punoi si profesor në gjimnazin “Zenel Hajdini” në Gjilan, si dhe në institucione të rëndësishme arsimore e kulturore, ndër to edhe në Biblioteka Kombëtare dhe Universitare e Kosovës, prej nga doli në pension.

Në ceremoninë e varrimit, mes miqve, kolegëve dhe bashkëqytetarëve që i dhanë lamtumirën e fundit, u lexua edhe telegrami i ngushëllimit i Lutfi Haziri. Në mesazhin e tij theksohej se ndarja nga jeta e poetit dhe intelektualit Haxhi Vokshi ishte një humbje e ndjeshme për Gjilanin dhe për jetën kulturore të Kosovës.

Megjithatë, siç ndodh me poetët e vërtetë, ai nuk largohet plotësisht. Vargjet e tij, kujtimet e miqve dhe kontributi në jetën kulturore mbeten dëshmi e një jete të përkushtuar ndaj fjalës dhe mendimit krijues. Sepse poetët, në thelb, nuk vdesin, ata vetëm kalojnë në një jetë tjetër, në atë të përhershmen e kujtesës dhe të artit.

Krijimtaria letrare e Haxhi Vokshi zë një vend të veçantë në jetën kulturore të Gjilan dhe më gjerë në letërsinë e Kosovës. Ai u shqua kryesisht si poet, duke kultivuar një poezi refleksive, me motive të vendlindjes, të jetës së përditshme dhe të ndjenjës atdhetare. Në vargjet e tij shpesh ndërthuren përjetimet personale me realitetin shoqëror, duke krijuar një poezi të përmbajtur, meditativе dhe me një gjuhë të pastër artistike.

Poezia e tij mbështetet në figuracion të qartë dhe në një ton liriko-filozofik, ku shfaqen tema si koha, njeriu, toka dhe identiteti.

Gjatë veprimtarisë së tij krijuese, ai botoi disa vëllime poetike, ndër të cilat veçohen:

“Shqetësimi i vargut” (1971)

“Koha e ditës sonë” (1980)

“Përralla e kulla” (1987)

“Udhëtim me korbin” (1994)

“Liria këndon vetë” (2003)

“Testamenti i tokës” (2008)

Përmes këtyre veprave, Haxhi Vokshi ndërtoi një profil të veçantë poetik, duke kontribuar në pasurimin e letërsisë shqipe dhe në afirmimin e jetës kulturore në rajonin e Anamoravës. Vepra e tij mbetet një dëshmi e përkushtimit ndaj artit të fjalës dhe e lidhjes së thellë me tokën, historinë dhe shpirtin e njeriut shqiptar./rajonipress/