Daut Dauti prehet në Kokaj, aty ku nisi rrëfimi i tij mes historisë, kujtesës dhe letërsisë

Gjilan – Me dhimbje, pikëllim dhe nderim të thellë, të dielën në Gjilan është zhvilluar ceremonia komemorative dhe përcjellja për në banesën e fundit e historianit, gazetarit dhe shkrimtarit Dr. Daut Dauti, i cili ndërroi jetë më 1 shtator në Londër. Në Teatrin e Qytetit të Gjilanit, familjarë, miq, kolegë dhe bashkëpunëtorë evokuan jetën dhe veprën e një prej intelektualëve shqiptarë që për dekada ndërtoi ura mes Kosovës dhe botës akademike e kulturore perëndimore. Në një shkrim të publikuar pas ceremonisë, publicisti dhe gazetari Emin Azemi e përshkruan këtë ditë si një udhëtim të fundit të Dautit drejt vendit ku ai kishte rrënjët familjare dhe shpirtërore – Kokajt e Gjilanit.

Sipas Azemit, Teatri i Qytetit të Gjilanit gjatë ceremonisë u shndërrua në një hapësirë të mbushur me kujtime, dhimbje dhe emocione, ku të pranishmit sollën ndër mend figurën, veprën dhe dimensionin njerëzor të Daut Dautit.

Azemi nuk e fsheh as keqardhjen për mungesën e një pjese të kolegëve dhe intelektualëve nga Prishtina, duke e cilësuar këtë si një boshllëk të ndjeshëm në një ditë që i kushtohej një personaliteti me lidhje të shumta në botën intelektuale shqiptare.

Megjithatë, në fokus të rrëfimit të tij mbetet dashuria dhe respekti i atyre që e shoqëruan Dautin në rrugëtimin e fundit, deri në Kokaj, në tokën e të parëve të tij.

Kokaj, “Makondo” e Daut Dautit

Për Emin Azemin, lidhja e Daut Dautit me Kokajn ishte shumë më tepër sesa një lidhje me vendlindjen apo prejardhjen familjare. Ai e krahason Kokajn e Dautit me Makondon e Gabriel García Márquezit, duke e përshkruar si një hapësirë mitike prej së cilës shkrimtari dhe studiuesi kishte marrë zërat, legjendat dhe frymën e parë të botës së tij krijuese.

Pikërisht në këtë vend, ku janë rrënjët e familjes së tij, Dauti u përcoll përfundimisht në banesën e fundit.

“Kokaj për Dautin është si Makondo për Markezin”, shkruan Azemi, duke nënvizuar rëndësinë që ky vend kishte në imagjinatën, kujtesën dhe krijimtarinë e intelektualit të ndjerë.

Përtej ndarjes fizike, kujtimi i tij, sipas autorit të shkrimit, mbetet i gjallë përmes veprës dhe gjurmëve që la në jetën publike, në gazetari, historiografi dhe letërsi.

Një intelektual që bashkoi historinë, gazetarinë dhe letërsinë

Në shkrimin e tij, Emin Azemi e portretizon Daut Dautin si një personalitet që arriti të ndërthurte në mënyrë të veçantë tri dimensione: historianin, gazetarin dhe shkrimtarin.

Ai veçon veçanërisht punën kërkimore të Dautit në arkivat britanike, ku ai kaloi vite duke hulumtuar dokumente dhe burime historike që lidhen me shqiptarët dhe çështjet kombëtare.

Sipas Azemit, Dauti nuk zgjodhi rrugën më të lehtë të punës intelektuale, por kërkimin e drejtpërdrejtë në arkiva dhe burime të vështira, duke synuar që të dokumentonte dhe ndriçonte aspekte të rëndësishme të historisë shqiptare.

“Pena e tij e mprehtë”, shkruan Azemi, u vu në shërbim të kauzave të rëndësishme kombëtare, ndërsa në marrëdhëniet njerëzore ai, sipas tij, karakterizohej nga thjeshtësia dhe përulësia.

Një pjesë të rëndësishme të kujtimeve Azemi ia kushton edhe periudhës së bashkëpunimit me gazetën FAKTI në Shkup. Ai kujton se Dauti, me përvojën e fituar në Perëndim, nuk e mbajti atë vetëm për vete, por e ndau me gazetarët e rinj, duke shërbyer si mentor dhe udhërrëfyes për një brez të gazetarëve që më vonë ndërtuan karrierat e tyre në Shkup dhe më gjerë.

Vepra letrare si testament shpirtëror

Një nga pjesët më prekëse të shkrimit të Azemit lidhet me veprën e fundit letrare të Dautit, “Nëpër gjethe kujtimesh”, të cilën autori i shkrimit thotë se pati fatin ta redaktojë dhe ta botojë së bashku me veprën “Dilema të pambyllura”.

Këto vepra, sipas Azemit, dëshmojnë lidhjen e thellë të Dautit me kujtesën, familjen, vendin e origjinës dhe njerëzit që përbënin botën e tij shpirtërore.

Libri shihet si një lloj testamenti letrar i një njeriu që deri në fund e ruajti lidhjen me rrënjët e veta dhe me botën nga e cila kishte marrë frymëzimin për krijimtarinë e tij.

Për Azemin, kjo krijimtari përbën një mozaik autobiografik dhe mitologjik, përmes të cilit shfaqet ndjeshmëria e veçantë e autorit dhe dashuria e tij e pandashme për njerëzit dhe vendin e origjinës.

“Një boshllëk i madh në zemër”

Vdekja e Daut Dautit, sipas kujtimit të Emin Azemit, nuk përfaqëson vetëm një humbje familjare, por edhe një humbje për jetën intelektuale, kulturore dhe mediale shqiptare.

I ndarë mes Prishtinës dhe Londrës për një pjesë të rëndësishme të jetës së tij, Dauti ndërtoi një profil që tejkalonte kufijtë e një profesioni të vetëm. Ai ishte studiues, gazetar, autor dhe mbi të gjitha një intelektual i lidhur fort me çështjet e identitetit, historisë dhe kujtesës shqiptare.

Në fund të shkrimit, Azemi thekson se familja e tij mbetet trashëgimtare e një emri dhe një vepre që tashmë i përkasin kujtesës kolektive.

Daut Dauti u nda fizikisht nga njerëzit e tij, por vepra dhe kujtimi i tij mbeten të pranishme në librat, hulumtimet, shkrimet dhe kujtimet e atyre që e njohën nga afër.

Në Kokaj, në tokën e të parëve, u mbyll udhëtimi i tij jetësor. Por për miqtë, kolegët dhe lexuesit, rrugëtimi i veprës së Dr. Daut Dautit sapo ka hyrë në një tjetër fazë – atë të kujtesës dhe trashëgimisë./rajonipress/