Rapsodi historike : Luftërat e Idriz Seferit

I. Jam i ri e i pa provua, E nuk di mirë me tregua, Se në odat tona fisnike, Flitej për ngjarjet historike,
Për shumë lufta heroike, Për burrat zemër kreshnike,

Që s’kursyen gjak për atdhe –
E dhanë jetën si me le !
Unë i ri fort jam qëllua –
E nuk kam çka me i dhurua !
Sikur t’ isha poet , shkrimtar –
Vepër t’ madhe i kisha falë !
Sikur t’ isha ndo ‘i artist –
Skenë të madhe i kisha ujdisë !
Si t’ më shkonte mjeshtëria n’ dore –
Do t’ ia ngritsha një përmendore !
Por i varfër nga këto jam –
E nuk kam se çka me i dhanë !
Veç një fjalë populli e flasin :
“Shtrije kamën sa e ke plafin ,
Jep sadakin sa e ke takatin !”
Edhe unë për shpirt po pres –
Prej zemrës këtë këngë po e qes !
Edhe pse jam shumë i ri ,
E për te, unë, shumë nuk di ,
Mbasi ja prej gjakut t’ tij ,
Birë i lindur në Malësi ,
Sa do pak me e përkujtua –
Me këtë këngë , që tej tash s’ është këndua !
Kjo është këngë për atë të ndjerin –
Trim hero – Idriz Seferin !
Edhe ai s’ ka qenë shkollar ,
Por ka qenë patriot shqiptar !
Burrë fisnik – zemër bujare ,
Prej familjes katundare ,
Që kanë lanë vepra madhështore –
T’ meritojnë studime prore !…
Idriz Seferi ishte i ri –
Shpejt i vdiq babai i tij !
Herët mbeti Zot shtëpie –
Punë të rënda i ranë mbi krye !
Por familja përparimtare –
Ishte e njohur dhe bujare !
Ishte e njohur në Karadak –
Për mikpritje e për konak !
Jo aq fort për pasuri ,
Por e njohur për burrëri ,
Për trimëri e fisnikëri ,
Që i mësonte brezin e ri –
Për t’ kaluarën n’ terr të zi ! …
Shpeshherë t’ rinjve iu kanë folë –
Si kanë mbet shqiptarët pa shkollë !
Si kanë mbet analfabet –
Nën këmbë t’ huaja 500 vjet !…
Idriz Seferi vigjilonte –
Si i vogël rastin shfrytëzonte ,
Nëpër oda gjithmonë shkonte ,
Sa ma shumë që të dëgjonte ,
Nga të vjetrit diçka të mësonte ,
S’ kishte shkolla për arsim –
S’ kishte ku të merr mësim !…
Shpejt Idrizi ra ndër sy –
Për së miri në vend të tij !
Zemra e tij s’ mund të duronte –
Kama e huaj të na sundonte !
Duke na shkelë , duke na tradhtua –
Gjuhën shqipe duke na ndalua !
As plis t’ bardhë n’ krye mos me vu –
Shqiptarinë me i turqizu’ !
Kush s’ ka deshtë kështu me pranua –
N’ Anadoll i kanë internua !
Shumë katunde në Malësi –
I turqizuan me përdhuni !
Stubllës s’ Epërme i qoftë lavdia –
S’ u frikua kurrë nga Turqia !
Torturimeve e mundimeve –
Iu banë ballë gjithë maltretimeve !
Këta malësorë zemër çelike –
Kurrë s’e prishën fenë katolike !
Nga torturat që na i banë ,
Në Kosovë e në çdo anë ,
Shqipet tona i hetuan –
Shpejt e shpejt me ta luftuan !
Vendi ynë – vend kosovarë ,
Asht dallua për luftëtarë ,
Burra trima e besnikë –
Populli ynë i quan “kreshnikë “!
Sot përmenden n’ histori –
Që lanë shembuj në Malësi !
Për atdhe banë jetën fli –
Për bijë t’ tyre t’ ketë liri !
Bota sot i njeh këta trima –
Bajram Curri , Hasan Prishtina ,
Isa Boletini e Azem Bejta ,
Idriz Seferi nga male t’ shenjta !…

II.
Kur Lëvizja Kombëtare –
Bënte përpjekje gjithë fare ,
Për shqiptarët në Prizren ,
Në Kosovë nëpër çdo vend …
Mbante mbledhje e ligjërata –
Për të shtrenjtat aspirata !
Për çdo vend në shqiptari –
Për t’ kërkue autonomi !
Idriz Seferi kishte dëgjua –
Shpejt kësaj lidhje iu kish bashkua !
Por xhonturqit kur e hetuan –
Qiten rrethin dhe e burguan !
N’ burg të Nishit e kanë ngujua –
101 vjet burg e kanë dënua !…

III.
Shemsi Pasha – një pashë budallë ,
I kish marrë katër mijë ushtarë –
N’ Karadak kish mësy me dalë ,
Atë malësi krejt flakë me e kallë !
Kur kish ndie Idriz Seferi –
Me këtë Pashë , po bënte seri ?!
Ushtrisë para iu ka dalë ,
Ua ka folë nja dy – tri fjalë :
“A po doni me luftua ,
Se fort keq qenkeni mashtrua ,
Se për s’ gjalli s’ mundem me ju lëshu’ –
N’ Karadak kamën me vu ?!”
Shemsi Pasha , po banë aman :
“Mos Idriz , qashtu mos banë !
S’e kam mendjen për me luftua ,
Veç me besë n’ daç me na lëshua ,
N’ Ferizaj jemi nisë me shkua –
Fjalën – Sulltanit n’ vend me ja qua !”
Këqyr këta turqit çka kanë punua –
Me zor shqiptarët këqyrshin mej turqizua !
Kush nuk donte me pranua –
N’ Anadoll i kanë mërgua !
Shumë katunde i munduan për s’ tepër ,
Treqind e shtatë prej Stubllës s’ Epër –
N’ soba t’ ftohta tu i ngujua ,
Ujë t’ ftohtë n’ trup e n’ vesh tu ju lëshua ,
Shpirti i shkretë ku me qëndrua –
Augustin Stublla , jetë ka ndërrua !
Ai ka vdekë në zi e n’ tmerr –
S’ bashku me shumë shqiptarë tjerë !
Ishalla shehit kanë mbetë –
S’e mohuan kombin e vet !
Hajde, hajde , Idriz Seferi –
Se na shkoj , more, gjithë ky njeri !
Merr Idrizi shokët e vet –
T’ armatosur rreth me rreth !…
Në Bilaç te Guri i Zi –
Vjen çaushi me zapti !
Ia kish mësy kah Presheva –
Për t’ ba name n’ ato treva !
Idriz Seferi po i del përpara –
Ndal çaush , hej , të huptë fara !
Ndal ngadalë , Hysen çaush –
Shumë martinat për ty janë mbushë !
Po ktheu prapë e shko në shpi –
Se po bahesh pluhur e hi !…

IV.
Kur lëvizjet kombëtare ,
Nga të gjithë trojet shqiptare ,
Në Prizren ishin tubua ,
T’ drejtat e shqiptarëve me i kërkua ,
Dragolub Nikoliqi n’ kamë asht qua ,
N’ Beligrad kishte lajmërua –
Ushtri t’ madhe me m’ dhanë mua ,
T’ armatosur me u shtrëngua ,
Me shqiptarë dua me luftua !
Se shumë çeta janë shtrëngua –
Oficerët duke i drejtua !
Se në luftë po donë me shkua –
Krejt Kosovën me e zaptua !
Çeta e tretë kur ja ka mësy ,
N’ Maqedoni për me hy ,
Borgjezët serbë , e kanë shti –
Dragolub Nikoliqin me iu pri !
Me komitë ia kishte mësy –
S’ kish pasë shumë, soll tridhjetë e dy !
N’ kishë t’ Pasjanit kishin hy ,
Kishin ndejë tri ditë n’ fshehtësi ,
Duke pirë venë e raki –
Krejt komitët iu kishin pi !…
Poterë t’ madhe kishin qua –
Shpejt shqiptarët i kanë hetua !
Frik e frik në kam janë qua –
Mirë e mirë janë armatua !
Drejt te kisha paskan shkua –
Kanë kallë luftën me luftua !
Katër Korrik , Nëntëqind e Shtatë –
U dha tym e u dha flakë ,
Krejt Pasjani u shtrua me gjak ,
I shkoj zëri n’ Karadak !
Idriz Seferi , ai trim dai :
“Bini , bini , more vëllazëri ,
T’ i farojmë këta komitë t’ zi ,
Se s’ asht lehtë n’ dhe t’ huaj me shkua ,
Me vra njerëz e me luftua ,
Se këta keq tek janë mashtrua –
Për Kosovë me e zaptua !”
Shpejt n’ Çebicë paskan hy –
Tu u ndezë flakë martina e tij !
Po shkon gjaku vadë si ujë –
Po i lakmoni , ju , tokës s’ huajë !
I duel tymi , pushka kërciti –
Kapedanit sa keq ia ngjiti !
Kapedanit – Nikoliqit –
Plot me plumba iu mbush mishi !
Krejt komitët thyen e po ikin –
S’ gjenin kund as birë të minit !
Kund birë t’ minit nuk kanë qëllua –
Me e shti kryet diqysh me shpëtua !
Sa tradhtarë komitët ishin qëllua ,
Serbomëdhenjtë i kishin mësua :
“Ju si n’ dashi për me e fitua ,
Krejt Kosovën , hiq pa luftua ,
Krejt n’ dyqane kini me shkua –
Ka ‘ i plis t’ bardhë kini me e pagua !
Tirq të bardhë me gajtan t’ zi ,
Me fermenë e shokë lahuri ,
Se atje është shqiptari –
Besim t’ madh kanë ndër vëllazëri !
Kur t’ ju shohin n’ veshje kombëtare –
Krejt kujtojnë që jini shqiptarë !
Krejt në shpija kanë me ju shti –
Kurrë s’e dinë që jini shki ,
Kini me i pre , kini me i gri !”…
Por , ky plan ish kanë me lara ,
Se shqiptarët nuk janë budalla !
Se ky plan ju ka shkua damë ,
Si një fjalë pleqtë e kanë thanë :
“Ujku kimën shpesh e ndërron ,
Por zanatin nuk e harron !”
Me këtë plan , kjo borgjezi –
Kish pas këqyrë me bë marri !
Por një gjë e kish pas harrua ,
Shokëve t’ vet me ju kallëzua –
T’ kenë kujdes e mos me harrua ,
Se kur t’ vishen rrobat shqiptare ,
Me këtë veshë nuk ka hajgare !
Aty s’ pihet vena e rakia –
Se s’ je n’ dasmë me çallgia !
Por , je mësy për me luftua ,
Edhe vetën e ke mashtrua –
Toka t’ huaja për me shfrytëzua !

V.
Po e këndoj ngjarjen historike ,
T’ një figure patriotike ,
Kosovar – zemër kreshnike ,
Që luftoi me shumë trimëri ,
S’ duroi terr , s’ duroi robëri :
“Dëgjoni shokë, more vëllazëri –
S’ po durohet ma kjo Turki !
Ka ardhë koha me i dalë në pritë –
Me mposhtë terrin – me dalë n’ dritë !
A po vini , more vëllazëri ,
Ja të vdesim pleq e t’ ri –
Ja vatanin ta bëjmë liri !”
Këqyr shqiptarët çka kanë mbarua ,
I madh e i vogël n’ kamë janë qua :
“Kofsh fatbardhë Idriz Seferi ,
T’ u rritë jeta , t’u rritë nderi !
Lumja nëna , Ty , që t’ fali ,
Lum Malësia , që ka kësi djali !
Se na moti jem bë razi –
Për me vdekë tanë për liri !
Veç Idriz , Ti me na pri ,
Se na vdesim krejt me ty !”
Ky Sulltani , n’ kamë na u qua –
Ushtrinë xhonturke e ka urdhërua ,
Nën udhëheqjen e Dërgut Pashës ,
Ia kanë mësy për Fushë t’ Kosovës !
Ishin nda në dy kolona –
Pyesnin hallkun:”Kah asht Kosova ?!”
Zo’ kah asht , nuk po dimë me shkua –
Shqiptarinë duam me i zaptua !
Ja se kemi me i farua –
Por ja kemi me i turqizua !
Ndal ngadalë Shefqet Dërgut Pasha –
Se hala s’ t’ ka gjetë telasha !
Se këtu je në Karadak –
Vend ku t’ ndizet trupi flakë !
T’ ndizet flakë hiq pa pardan ,
Se luftojmë na për vatan !
Prilli i vitit ‘910 –
Ka rëndësi të vërtetë ,
Për luftëtarët vullnetarë ,
Me Idrizin si komandarë !
Bini vëllezër , bini trima –
T’i farojmë këta katila !
Kaçanikut kur i kanë hy –
Krisën pushkët vërri për vërri !
Kur po vjen një tren i zi –
I ngarkuar plot me ushtri ,
Me xhonturq që ia kanë mësy ,
Mbi shqiptarë me bë kërdi !
Shqiptarët para na i kanë dalë –
Sa shpejt trenin e kanë ndalë !
Sa shpejt lufta ka fillua –
Krejt ushtria janë shkatërrua ,
Shkonte gjaku sikur përrua ,
Krejt ushtrinë e kanë çarmatua ,
Edhe lidhjet ja u kanë shkurtua ,
Nam i madh asht mbarua ,
Krejt ushtrinë nisen me i farua ,
Krejt atë grykë e kanë zaptua !…
Kaçaniku u shtrua me gjak –
I duel tymi tej n’ Karadak !
Krejt Kosova po bëjnë seri –
Bëri namin Idriz Seferi ,
Krejt Turqisë ia faroj asqerin !
Idriz Seferi te Guri i Biruem –
Pusi t’ mirë kishte zaptua ,
Asnjë t’ gjallë n’ Grykë s’ donë me e lëshua !
Krejt xhonturqve iu hyni frika –
Prej Stambolli po kërkojnë ndihma !
Tel Stambollit i kanë dërgua –
Fuqi t’ madhe me na qua ,
Ne paq mendjen me na shpëtua ,
Se shqiptarët na kanë rrethua ,
Edhe trenin na e kanë ndalua ,
T’ gjitha lidhjet na i kanë shkurtua ,
Krejt ushtrinë na e kanë çarmatua ,
Për së gjalli jemi robërua ,
E kanë sosë me na farua ,
Krahë me pasë s’ mundemi me shpëtua !
Idriz Seferi , një trim drangua –
Krejt shqiptarët vullnetarë i kanë shkua !
Këqyr Sulltani , çka ka punua –
Forca t’ mëdha paska shtrëngua !
Prej Stambollit e Selanikut –
Ia kanë mësy Grykës s’ Kaçanikut !
Sa shumë nisi batalione ,
Oficerë e divizione ,
Prej Evropës e Azisë s’ Vogël –
Ia kanë mësy për Fushë t’ Kosovës !
Plan të mirë kishin gatua –
Kosovarët me i rekrutua ,
Plani huq krejt iu ka shkua !
Një ushtri 30 batalionesh ,
T’ armatosur deri n’ dhamë ,
Pak shqiptarë vullnetarë –
Krejt ushtrisë i kanë bërë ballë !
Plot tri ditë duke luftua –
Me trimëri krejt kanë qëndrua !
Nga çdo anë mbërrini ushtria –
Duke djegë fshatra nga Malësia !
Djegshin pleq me gra e fëmijë –
Duke punua zi e ma zi !
Këta xhonturqit me tinëzi –
Shpejt na u dolën n’ befasi !
Iu kanë dalë përmbas shpine –
Shqiptarët s’ kishin kurrfarë ndihme !
Nga tradhtia shqiptarët ndiqen –
Detyrohen të tërhiqen !

VI.
Fill mbas luftës Ballkanike ,
Që u shua me gjak –
Kjo ushtria e Bullgarisë ,
Duel në Karadak !
Shqiptarët , tinëzisht tu i mashtrua –
Vilajetin e Kosovës me e shkatërrua !
Burrat ma t’ zotët po i tubon –
Kryetar n’ komunë po i banë !
Tu i mashtrua me ligjëratë –
Me i tradhtua shqiptarët e ngratë !
Kështu i mashtronin shqiptarët t’ ngratët –
Për me i rrahë , me ua marrë armët !
Me ligjërata tu i mashtrua –
Krejt shqiptarët me i rekrutua !
Por kjo klikë shpejt u kuptua –
Se bullgarët janë tu i tradhtua !
N’ komunë t’ Zhegrës , kryetar nderi –
Ishte vet Idriz Seferi !
Por , kurrë kujt s’i shkoj për qejfi –
Me i shti vëllezërit – me i ndreq vend veti !
Këqyr bullgarët çka po thonë –
Kryetari i komunës tonë ,
N’ vend që duhet t’ na ndihmon ,
Malësorin ta rekruton –
Ai , vet punën po na e pengon !
Këqyr bullgarët kur e kanë hetua –
Qiten planin me e pushkatua !
12 ushtarë ia kanë qua –
Kur ish n’ zyre duke punua :
“Çohu Idriz , me u shtrëngua –
N’ Ferizaj duhet me shkua ,
Punë zyrtare me u drejtua !”…
Kështu bullgarët planifikuan –
Ashiqare nuk guxuan !
Këtë tradhti , Idrizi , e hetoi shpejt ,
Këqyr ushtarëve , çka iu thotë drejt :
“I kam mbushë 69 vjet –
S’ ma merr mendja këmbë me ecë ,
Veç një kali n’ dashi me ma gjetë !”
Hygjym bëri një ushtar –
Pushkën varur ia paska marrë !
Luftë e rreptë aty po fillon ,
Këqyr Idrizi , çka po vepron ,
Nxjerr koburen shpejt e shpejt –
Krejt prej zyrës fishekë po i qet !
E n’ oborr dalë paskan kanë –
T’ shtime t’ mëdha zyrës i kanë dhanë ,
Por , kurrgjë Idrizit s’ mund i banë !
Atëherë zjarrin , zyrës ia kanë dhanë –
Tym e flakë zyrën e banë !
Ky Idrizi , si sokol djalë –
Nëpër duar iu paska dalë !
Për n’ Sefer , e mësyu vendlindjen –
Me i shpëtua të gjallë familjen !

Demir Krasniqi :”ZEMRA E NJË KËNGËTARI” – Prishtinë, 1974 , faqe 110 – 121.