Atdhe Geci, poeti i Roganës që e ktheu kujtesën shqiptare në varg, publicistikë dhe vepër letrare

Kamenicë – Në hartën e letërsisë dhe publicistikës shqiptare të Kosovës, emri i Rrustem Gecit, i njohur në krijimtarinë e tij si Atdhe Geci, lidhet me një veprimtari të gjatë dhe të pandërprerë letrare, publicistike e atdhetare. I lindur më 6 janar 1950 në Roganë, Geci është një prej krijuesve nga Anamorava që ka ndërtuar një opus të gjerë, në të cilin ndërthuren poezia, eseja, publicistika, gazetaria dhe temat e kujtesës kombëtare.

Rruga e tij krijuese ka nisur herët, ndërsa formimi arsimor e çoi deri në Fakultetin Ekonomik të Universitetit të Prishtinës. Por, siç dëshmojnë shkrimet biografike dhe publicistike për të, universiteti i tij i vërtetë do të ishte letërsia, libri dhe gazetaria. Për rreth 15 vjet punoi si gazetar, bashkëpunëtor dhe redaktor në Radio Televizionin e Prishtinës, duke qenë pjesë e një gjenerate gazetarësh që vepruan në një periudhë të rëndë politike për Kosovën. Pas mbylljes së RTP-së, ai u vendos në Dortmund të Gjermanisë, ku vazhdoi veprimtarinë e tij letrare dhe publicistike.

Rogana si vendlindje dhe si burim frymëzimi

Një prej veçorive më të dallueshme të krijimtarisë së Gecit është lidhja e fuqishme me vendlindjen. Rogana nuk është vetëm një pikë gjeografike në biografinë e tij; ajo është një hapësirë shpirtërore dhe letrare, në të cilën autori ka kërkuar rrënjët e familjes, kujtesës, historisë dhe identitetit.

Në publicistikën e tij, Geci është marrë edhe me historinë e familjes dhe të vendlindjes. Eseja “Punëdhënjtë e Roganës”, për shembull, është ndërtuar mbi kujtesën familjare dhe mbi përpjekjen për ta ruajtur në shkrim historinë e njerëzve të vendlindjes.

Kjo lidhje me Roganën shfaqet edhe në krijimtarinë poetike, ku vendlindja, toka, kujtesa dhe atdheu shndërrohen në motive të përsëritura. Në këtë kuptim, Geci është një prej atyre autorëve që e kanë bartur vendlindjen nga hapësira fizike në hapësirën e letërsisë.

Një opus i gjerë letrar

Krijimtaria e Rrustem Gecit është e gjerë dhe përfshin poezi, poema, ese, publicistikë dhe monografi. Burime të ndryshme i atribuojnë atij një numër të madh veprash, ndër të cilat përmenden “Demonstratat e luleve”, “Antologjia personale”, “Jeta në letër”, “Mielli dhe uji”, “Lirikë”, “Dridhjet e barit”, “Atdheu”, “Erdhëna”, “Arbëreshët”, “Shqipëria”, “Trojet e mia”, “Rogana”, “Heroika”, “Gacat e prushit”, “Atdhetarët”, “Pasha këtë tokë” dhe “Kanuni poetik”. Listat e veprave ndryshojnë pjesërisht nga një burim te tjetri, veçanërisht për shkak të botimeve dhe ribotimeve të mëvonshme.

Ndër veprat që kanë tërhequr vëmendje të veçantë është “Kanuni poetik”, i paraqitur në burime letrare si një vepër monumentale, me rreth 2 mijë faqe dhe mbi 23 mijë vargje. Përmasat e këtij libri dëshmojnë jo vetëm për një produktivitet të jashtëzakonshëm, por edhe për një përpjekje të autorit për ta ndërtuar poezinë si një hapësirë të gjerë të kujtesës, historisë dhe përjetimit njerëzor.

Poezia si kujtesë kombëtare

Në krijimtarinë e Atdhe Gecit, dimensioni kombëtar është veçanërisht i pranishëm. Kosova, Shqipëria, trojet shqiptare, historia, liria, mërgimi dhe kujtesa e së kaluarës shfaqen si tema që e përcaktojnë një pjesë të rëndësishme të poetikës së tij.

Në vitet e fundit, një vëmendje e veçantë i është kushtuar veprës “Shqipëria është më e madhe se Shqipëria”, promovimi i së cilës u shoqërua me vlerësime nga krijues dhe publicistë shqiptarë. Shkrimtari Bedri Tahiri e ka cilësuar Gecin si një krijues që për më shumë se gjysmë shekulli ka vepruar në një vijë të theksuar kombëtare.

Kjo vepër tregon edhe një aspekt tjetër të profilit të Gecit: poetin që e sheh letërsinë si instrument të kujtesës historike dhe të identitetit kombëtar. Në këtë rrafsh, krijimtaria e tij shpesh kalon përtej lirikës personale dhe hyn në territorin e poezisë epike, historike dhe politike.

Nga gazetaria te letërsia

Formimi i Gecit si gazetar ka lënë gjurmë edhe në mënyrën e tij të të shkruarit. Përvoja shumëvjeçare në gazetari i ka dhënë atij një raport të drejtpërdrejtë me realitetin, ngjarjen dhe dokumentimin, ndërsa poezia i ka mundësuar që këtë realitet ta shndërrojë në përjetim artistik.

Në këtë pikë takohen dy dimensione të personalitetit të tij: gazetari që kërkon ta dokumentojë kohën dhe poeti që kërkon ta përjetësojë atë.

Geci është përmendur edhe si anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës që nga viti 1995, ndërsa krijimtaria e tij është përfshirë në antologji të poezisë dhe gazetarisë shqiptare

Rrënjët në Roganë, krijimtaria në mërgim

Jeta në Dortmund nuk e ka shkëputur Gecin nga vendlindja. Përkundrazi, mërgimi duket se e ka forcuar në veprën e tij motivin e tokës, kujtesës dhe identitetit. Nga Gjermania, ai ka vazhduar të shkruajë për Kosovën, Shqipërinë, Roganën dhe historinë shqiptare.

Kjo është një karakteristikë e rëndësishme e krijimtarisë së tij: gjeografikisht larg, por shpirtërisht i lidhur me vendin prej nga erdhi.

Në këtë raport ndërmjet vendlindjes dhe mërgimit, poeti e ndërton një atdhe letrar, i cili nuk kufizohet vetëm në një territor. Ai shfaqet në kujtesën e fëmijërisë, në historinë e familjes, në gjuhën shqipe, në figurat historike dhe në përvojën e një populli që ka kaluar periudha të vështira.

Një krijues që vazhdon të shkruajë

Veprimtaria e Atdhe Gecit nuk i përket vetëm një periudhe të kaluar. Edhe në vitet e fundit ai ka vazhduar të botojë dhe të prezantojë vepra të reja. Kjo dëshmohet edhe nga botimi dhe promovimi i librave të tij të rinj, ndërsa në vitin 2024 u publikua dhe u promovua vepra “Shqipëria është më e madhe se Shqipëria”.

Për Roganën, Kamenicën dhe Anamoravën, emri i tij përfaqëson një pjesë të kujtesës letrare të këtij rajoni. Për letërsinë shqiptare të Kosovës, ndërkaq, Rrustem Geci – Atdhe Geci mbetet një krijues me një opus të gjerë dhe me një profil të veçantë, ku poezia, gazetaria, publicistika, kujtesa familjare dhe ideja e atdheut bashkëjetojnë në një hapësirë të vetme krijuese.

Në fund, ndoshta pikërisht këtu qëndron edhe veçantia e tij: Rogana i dha rrënjët, gazetaria i dha disiplinën e fjalës, mërgimi i dha një tjetër këndvështrim, ndërsa poezia u bë mënyra e tij për ta ruajtur të gjallë kujtesën./rajonipress/