Nexhat Rexha, katër dekada krijimtari në shërbim të fjalës artistike

Kamenicë – Në botën e letrave shqipe, emri i Nexhat Rexha qëndron si një zë i qëndrueshëm dhe i përkushtuar, që për më shumë se katër dekada ka kultivuar me seriozitet dhe ndjeshmëri artin e fjalës. Poet, studiues dhe profesor, ai ka ndërtuar një opus të pasur krijues, duke u bërë pjesë e rëndësishme e letërsisë bashkëkohore në Kosovë.

Krijimtaria e tij përfshin poezi, ese dhe studime letrare, ku ndërthuren temat e identitetit, kujtesës, vendlindjes dhe përjetimeve njerëzore. Me një stil të veçantë, të karakterizuar nga gjuha e kursyer, simbolika dhe reflektimi i thellë, Rexha ka arritur të krijojë një univers poetik që komunikon drejtpërdrejt me lexuesin.

Përveç veprimtarisë letrare, Nexhat Rexha ka dhënë kontribut të çmuar edhe në arsim dhe studime letrare, duke ndikuar në formimin e brezave të rinj dhe në zhvillimin e mendimit kritik. Angazhimi i tij si profesor dhe studiues e ka bërë atë një figurë të respektuar jo vetëm në rrethet letrare, por edhe në jetën akademike.

Vepra e tij më e re, “Mes gurësh përkunden ëndrrat”, vjen si një përmbledhje që përmbledh përvojën jetësore dhe artistike të autorit, duke shënuar një moment të rëndësishëm – 70-vjetorin e lindjes dhe 40-vjetorin e krijimtarisë. Me një rrugëtim të gjatë dhe të qëndrueshëm, Nexhat Rexha mbetet një nga zërat që dëshmon se letërsia nuk është vetëm krijim, por edhe përgjegjësi ndaj kohës, kujtesës dhe identitetit.

Nexhat Rexha, zëri poetik i Topanicës që ndërthur historinë, dhimbjen dhe bukurinë e fjalës

Në hartën e letërsisë bashkëkohore shqiptare në Kosovë, emri i Nexhat Rexha zë një vend të veçantë si një krijues që ka ditur të ndërtojë një univers të vetin poetik, të ushqyer nga historia, vendlindja dhe përjetimet e thella njerëzore.

I lindur në Topanicë në vitin 1956, ai u formësua në një ambient me rrënjë të forta kombëtare, duke përfunduar shkollimin fillor në vendlindje, të mesmen në Dardanë dhe studimet për Gjuhë dhe Letërsi Shqipe në Universitetin e Prishtinës.

Topanica, vendlindja e poetit, nuk është vetëm një hapësirë gjeografike, por një simbol historie dhe qëndrese. Ky fshat ka qenë pjesëmarrës në të gjitha përpjekjet për çlirimin e Kosovës, duke dhënë shumë bij për liri. Ngjarjet e rënda historike, si tragjedia e njohur e kidnapimit të nuseve dhe mobilizimi i dhunshëm për në Tivar gjatë Luftës Antifashiste, kanë lënë gjurmë të thella në kujtesën kolektive, të cilat reflektohen edhe në ndjeshmërinë krijuese të Rexhës.

Megjithatë, Topanica ka ditur të mbijetojë dhe të ringrihet, duke u shndërruar sot në një vend me zhvillim të dukshëm infrastrukturor dhe jetë të organizuar moderne. Në këtë ambient të pasur historik e natyror, Nexhat Rexha gjeti burimin e pashtershëm të frymëzimit.

Peizazhi i fshatit, i përshkuar nga lumenj, gjelbërimi pranveror dhe qetësia dimërore, bashkë me aromën e tokës dhe jetën e përditshme, janë bërë pjesë organike e vargut të tij. Për poetin, vendlindja nuk është vetëm kujtim, por një hapësirë ku rrënjët e jetës dhe të artit ndërthuren thellë, deri në shtresat më të fshehta të qenies.

Që në moshë të re, Rexha është marrë me krijimtari dhe publicistikë, duke ndërtuar një profil të qëndrueshëm si poet, kritik letrar dhe intelektual. Ai e sheh artin si një proces të lidhur ngushtë me natyrshmërinë e jetës dhe realitetin që e rrethon, duke theksuar se liria e plotë artistike mbetet një sfidë në një shoqëri që ende përballet me plagët e së kaluarës dhe me përpjekjet për ruajtjen e identitetit.

Krijimtaria e tij poetike është e ngarkuar me simbolikë dhe ndjenjë, ku dhimbja, kujtesa dhe shpresa ndërthuren në mënyrë organike.

Në vargjet e tij, si “Pikat e shiut bien me dhimbje / në kraharorin e afshtë të tokës”, reflektohet një botë e brendshme e pasur, ku fjala poetike bëhet mjet për të kuptuar jetën dhe për të projektuar të ardhmen. Poezia e Rexhës nuk është vetëm reflektim, por edhe mesazh, një thirrje e heshtur për vazhdimësi dhe besim.

Nexhat Rexha është autor i disa veprave të rëndësishme në poezi dhe kritikë letrare, ndër të cilat veçohen: “Ndrydhja e pikës K”, “Unazë qiellore”, “Dhembja kujtesë”, “Bekimi i shekujve” (botuar edhe në gjuhën rumune), “Ligjërime përjetimesh” dhe “Fjala ruan kujtimin”.

Këto vepra janë vlerësuar për thellësinë artistike dhe kontributin në zhvillimin e mendimit letrar. Në thelb, krijimtaria e tij mbetet një dëshmi e fuqishme e lidhjes mes poetit dhe kohës së tij. Ai nuk i shmanget së vërtetës, as dhimbjes, as bukurisë, përkundrazi, i përqafon ato si pjesë të pandashme të artit.

Në këtë mënyrë, Nexhat Rexha vazhdon të mbetet një zë i rëndësishëm që ruan kujtesën dhe ndërton ura drejt së ardhmes përmes fuqisë së fjalës.

Nexhat Rexha, poet dhe studiues që la gjurmë në letërsinë bashkëkohore shqipe

Në rrjedhat e letërsisë bashkëkohore shqiptare, Nexhat Rexha shquhet si një figurë e përkushtuar, që ndër vite ka ndërthurur krijimtarinë poetike me angazhimin intelektual dhe kombëtar. I njohur si poet dhe veprimtar i devotshëm i çështjes kombëtare, ai që në moshë të re është marrë me krijimtari letrare dhe publicistikë, duke ndërtuar një profil të qëndrueshëm në fushën e letrave.

Veprat e tij, të cilat përfshijnë poezi dhe kritikë letrare, konsiderohen me vlera shumështresore dhe janë vlerësuar nga studiues të njohur si Anton Nikë Berisha, Zeqirja Neziri dhe Prend Buzhala, të cilët kanë shkruar në mënyrë afirmative për krijimtarinë dhe kontributin e tij në letërsi.

Rrugëtimi letrar i Nexhat Rexha ka nisur me poezinë, ku ai është dëshmuar si një zë i veçantë artistik. Siç thekson edhe studiuesi Anton Nikë Berisha, përmbledhjet e tij të para poetike, “Ndrydhja e pikës K” (2003) dhe “Unazë qiellore” (2005), shënojnë një fillim të rëndësishëm në krijimtarinë e tij, duke reflektuar një botë të pasur ndjesore dhe një qasje të veçantë ndaj gjuhës poetike.

Me një opus të konsoliduar dhe një prani të vazhdueshme në jetën letrare, Nexhat Rexha mbetet një nga zërat që ka kontribuar në afirmimin e vlerave artistike dhe kulturore, duke dëshmuar se poezia dhe mendimi kritik janë mjete të fuqishme për të ruajtur identitetin dhe për të pasuruar kulturën kombëtare.

Nexhat Rexha, kritiku që i dha zë dhe vlerë letërsisë bashkëkohore

Përveç profilit të tij si poet, Nexhat Rexha shquhet edhe si një kritik letrar i përkushtuar, i cili përmes punës së tij ka ndikuar dukshëm në pasurimin dhe afirmimin e jetës letrare shqiptare.

Libri i tij i parë në këtë fushë, “Ligjërime përjetimesh”, shënon fillimin e një angazhimi serioz në interpretimin dhe vlerësimin e veprave letrare. Në parathënien e këtij libri, autori thekson se shkrimet e përfshira janë hartuar për të mbajtur gjallë jetën kulturore-letrare, duke u prezantuar kryesisht para nxënësve dhe dashamirëve të librit, në kohë jo të lehta për krijimtarinë.

Ky përkushtim vazhdon dhe thellohet në pesë vëllime të tjera: “Fjala ruan kuptimin”, “Emra dhe vlera”, “Shtjellimi i tekstit”, “Vlerësime letrare” dhe “Shfletime e kundrime kritike”, ku Nexhat Rexha zgjeron fushën e vëzhgimit dhe komunikimit me tekstin letrar, qoftë në poezi, prozë apo studime monografike.

Në këto punime ai ndërton një dialog të qëndrueshëm me veprën artistike, duke u përqendruar në interpretimin e motiveve, botës përshkrimore dhe mesazhit që ajo përcjell.

Sipas studiuesit Zeqirja Neziri, synimi kryesor i Rexhës është të paraqesë ecurinë e krijimtarisë letrare dhe ta regjistrojë atë si vlerë kombëtare, duke nxitur interesimin e lexuesit për ta njohur dhe përhapur atë. Në këtë drejtim, shkrimet e tij marrin karakter afirmues dhe vlerësues, duke ndihmuar në ndriçimin e veçorive dhe rëndësisë së veprave të ndryshme. Punimet e tij përfshijnë interpretime të thelluara, vështrime letrare dhe recensione për libra të shumtë.

Ai ka trajtuar tema të rëndësishme si lirika e Gjergj Fishta, “Divani” i Nezim Frakulla, figura e Skënderbeut në poezinë e Beqir Musliu, si dhe urtësia në veprën e Sami Frashëri. Në këto analiza, ai shqyrton jo vetëm strukturën e tekstit, por edhe ndikimin estetik dhe mesazhin që ai përcjell te lexuesi.

Një pjesë e konsiderueshme e veprimtarisë së tij kritike përbëhet nga recensionet, përmes të cilave Nexhat Rexha synon të paraqesë në mënyrë të përmbledhur vlerat dhe veçantitë e veprave të lexuara, duke i bërë ato më të afërta për publikun. Këto shkrime shpesh kanë qenë edhe kumtesa të mbajtura në përurime librash, duke dëshmuar lidhjen e tij të drejtpërdrejtë me jetën letrare aktive.

Në dialogun e tij me tekstin, ai përqendrohet në përbërësit poetikë që përcaktojnë vlerën e veprës, duke i krahasuar ato edhe me krijime të autorëve të tjerë. Kjo qasje dëshmon një kulturë të gjerë letrare dhe një vetëdije se letërsia ndërtohet mbi traditën dhe ndikimet reciproke, duke u bërë pjesë e një sistemi të ndërlidhur krijues.

Nexhat Rexha ka trajtuar në mënyrë kritike veprat e autorëve të shumtë shqiptarë dhe ndërkombëtarë, si Dritëro Agolli, Mark Krasniqi, Xhevahir Spahiu, Nasi Lero, Agim Mato, Sazan Goliku, Ibrahim Kadriu, Jusuf Gërvalla, Rexhep Elmazi, Musa Ramadani, Murat Isaku, Adem Gasi, Mirko Gashi, Juusuf Buxhovi, Kadri Rexha, Ramadan Musliu, Sabit Rrustemi, Albina Idrizi, Sali Bashota, Milianov Kallupi, Izet Abdyli, Ibrahim Ibishi, Qerim Arifi, Aziz Mustafa, Xhevat Latifi, Shefik Shkodra, Memetali Rexhepi, Avdush Canaj, Prend Buzhala, Sinan Sadiku, Sulejman Dermaku, si dhe emra ndërkombëtarë si Paulo Coelho, Alice Munro, dhe Adonis, Dimitis P. Kraniotis, Theodor Damian, Iona Greceanu Gyrsel Donmez.

Përmes këtyre analizave, ai evidenton vlerat thelbësore të tekstit dhe mesazhet që burojnë prej tyre. Një dimension i rëndësishëm i punës së tij është përkushtimi ndaj autorëve të rinj dhe më pak të njohur. Duke shkruar për veprat e tyre, ai ka kontribuar në afirmimin dhe inkurajimin e krijuesve të rinj, duke e parë këtë si një domosdoshmëri për gjallërinë e letërsisë.

Sepse, siç dëshmohet në praktikën e tij, një letërsi nuk mund të jetojë pa zëra të rinj. Gjashtë vëllimet e tij me interpretime dhe vështrime dëshmojnë një angazhim të vazhdueshëm në ndjekjen e zhvillimeve letrare, duke e bërë Nexhat Rexha një ndër kritikët që jo vetëm analizon, por edhe ndërton ura komunikimi mes autorit, veprës dhe lexuesit./rajonipress/