Prof. dr. Shkëlzen Raça, historiani që i dha zë së vërtetës shkencore, një jetë në shërbim të historisë dhe dijes

Gjilan – Në historinë e një shoqërie, janë të rrallë ata intelektualë që nuk flasin me zë të lartë, por që lënë gjurmë të thella. Prof. dr. Shkëlzen Raça ishte një prej tyre. Një historian i përkushtuar ndaj së vërtetës shkencore, një studiues që historinë nuk e trajtoi si rrëfim, por si përgjegjësi, dhe një intelektual që dijen e ndërtoi mbi dokumentin, etikën dhe ndershmërinë akademike. Në një kohë kur historia shpesh keqpërdoret, ai qëndroi besnik parimeve të kërkimit serioz, duke i dhënë zë fakteve dhe kuptim kujtesës kombëtare. Kjo është arsyeja pse emri i tij nuk i përket vetëm së kaluarës, por vazhdon të mbetet pjesë e domosdoshme e diskursit historik shqiptar.

Prof. dr. Shkëlzen Raça ishte një nga figurat më të rëndësishme të historiografisë shqiptare, një studiues i palodhur dhe një intelektual me integritet të lartë akademik. Ai i përkiste atij brezi historianësh që e konceptuan historinë si përgjegjësi publike dhe si mision për ruajtjen e kujtesës kolektive. Me punën e tij të heshtur, por të thellë, ai kontribuoi në ndriçimin e periudhave kyçe të historisë shqiptare dhe në ndërtimin e standardeve serioze të kërkimit shkencor.

Prof. dr. Shkëlzen Raça ishte një nga figurat më të spikatura të historiografisë shqiptare, një studiues serioz, i përkushtuar dhe me ndikim të qëndrueshëm në fushën e historisë kombëtare. I lindur më 1 janar 1952, ai i përkiste brezit të historianëve që e ndërtuan veprimtarinë e tyre shkencore mbi punën arkivore, analizën kritike dhe ndershmërinë intelektuale, duke lënë pas një trashëgimi të çmuar akademike.

Arsimin universitar e përfundoi në Degën e Historisë në Universitetin e Prishtinës, ku që herët u dallua për interesimin e tij ndaj çështjeve të historisë shqiptare dhe marrëdhënieve ndërballkanike. Pas studimeve themelore, ai vijoi rrugën akademike me studime pasuniversitare, duke mbrojtur fillimisht magjistraturën mbi Lëvizjen Kombëtare Shqiptare dhe Revolucionin Xhonturk, ndërsa më pas doktoraturën me temën “Marrëdhëniet shqiptaro-greke 1829-1881”, një fushë që do të mbetej boshti kryesor i veprimtarisë së tij shkencore.

Gjatë karrierës së tij, prof. dr. Shkëlzen Raça punoi si bashkëpunëtor shkencor në Institutin Albanologjik, ku u angazhua për dekada në kërkime, studime dhe botime me vlerë të lartë shkencore. Paralelisht, ai kontribuoi edhe në arsim, duke dhënë mësim dhe duke ndikuar drejtpërdrejt në formimin profesional të brezave të rinj të historianëve. Studentët dhe kolegët e kujtojnë si ligjërues të përkushtuar, korrekt dhe gjithmonë të gatshëm për të ndarë dijen pa kursim.

Kontributi i tij shkencor është i gjerë dhe i rëndësishëm. Veprat e tij mbi marrëdhëniet shqiptaro-greke, shtegtimet dhe ngulimet e shqiptarëve në hapësirat e Greqisë, si dhe studimet mbi Rilindjen Kombëtare Shqiptare, konsiderohen referenca të domosdoshme në historiografinë shqiptare. Ai u dallua për aftësinë e tij për të trajtuar tema komplekse me qasje të balancuar, të bazuar në dokumente arkivore, burime autentike dhe analizë të ftohtë shkencore, duke shmangur qasjet emocionale apo ideologjike.

Një nga veçoritë e punës së tij ishte zbulimi dhe trajtimi i dokumenteve të rralla historike, të cilat kontribuan në ndriçimin e periudhave të rëndësishme të historisë shqiptare. Këto gjetje pasuruan jo vetëm literaturën shkencore, por edhe vetë debatin akademik rreth identitetit, gjuhës dhe zhvillimeve historike të shqiptarëve.

Përtej dimensionit profesional, Shkëlzen Raça njihej si njeri i qetë, modest dhe i ndershëm, me integritet të lartë moral. Ai ishte i respektuar për etikën e tij në punë, për korrektësinë akademike dhe për mënyrën dinjitoze se si e ushtronte profesionin e historianit. Për kolegët ishte bashkëpunëtor i besueshëm, ndërsa për studentët një figurë frymëzuese që e shihte dijen si përgjegjësi publike.

Prof. dr. Shkëlzen Raça ndërroi jetë më 25 shkurt 2014, pas një sëmundjeje të rëndë, duke lënë pas një boshllëk të ndjeshëm në komunitetin akademik dhe shkencor. Megjithatë, vepra e tij mbetet e gjallë dhe vazhdon të shërbejë si pikë referimi për studiuesit, studentët dhe të gjithë ata që merren me historinë shqiptare.

Trashëgimia e tij nuk matet vetëm me librat dhe studimet e botuara, por edhe me ndikimin e drejtpërdrejtë që pati në formimin e mendimit kritik historik, në kultivimin e standardeve profesionale dhe në ruajtjen e dinjitetit të shkencës historike shqiptare.

ARSIMI DHE FORMIMI AKADEMIK

Nga studimet universitare deri te doktoratura shkencore

I lindur më 1 janar 1952, Shkëlzen Raça u formua akademikisht në Universitetin e Prishtinës, në Degën e Historisë, ku u dallua që herët për interesimin e veçantë ndaj historisë kombëtare dhe marrëdhënieve ndërkombëtare të shqiptarëve. Studimet pasuniversitare i përfundoi po në këtë universitet, duke mbrojtur magjistraturën mbi Lëvizjen Kombëtare Shqiptare dhe Revolucionin Xhonturk, ndërsa doktoraturën me temën “Marrëdhëniet shqiptaro-greke 1829–1881”, një studim që do të shënonte drejtimin kryesor të kërkimeve të tij shkencore.

KARRIERA PROFESIONALE

Instituti Albanologjik dhe angazhimi i gjatë shkencor

Karrierën profesionale e lidhi ngushtë me Institutin Albanologjik, ku punoi për dekada si bashkëpunëtor shkencor dhe studiues i përkushtuar. Në këtë institucion, ai u angazhua në projekte kërkimore afatgjata, botoi studime dhe mori pjesë aktive në jetën akademike e shkencore. Puna e tij u karakterizua nga përkushtimi, korrektësia dhe respektimi rigoroz i metodologjisë shkencore.

FUSHA E STUDIMIT

Marrëdhëniet shqiptaro-greke si bosht hulumtues

Një nga kontributet më të rëndësishme të prof. dr. Shkëlzen Raçës ishte studimi i marrëdhënieve shqiptaro-greke, veçanërisht në shekullin XIX. Ai trajtoi këtë temë me qasje të balancuar dhe të argumentuar, duke u mbështetur në burime arkivore, dokumente diplomatike dhe literatura të kohës. Studimet e tij ndihmuan në kuptimin më të saktë të dinamikave politike, shoqërore dhe kombëtare në rajon, duke ofruar një perspektivë shkencore larg paragjykimeve.

VEPRA DHE KONTRIBUTI SHKENCOR

Studime referenciale për historiografinë shqiptare

Veprat e tij përbëjnë sot literaturë bazë për studiuesit e historisë shqiptare. Librat dhe studimet e prof. dr. Raçës mbi marrëdhëniet shqiptaro-greke, shtegtimet dhe ngulimet e shqiptarëve në Greqi, si dhe analizat mbi Rilindjen Kombëtare Shqiptare, janë vlerësuar për thellësinë analitike dhe saktësinë dokumentare. Ai kontribuoi gjithashtu në zbulimin dhe trajtimin e dokumenteve të rralla historike, duke pasuruar fondin shkencor dhe debatin akademik.

MËSIMDHËNIA

Profesori që formoi breza historianësh

Përveç veprimtarisë kërkimore, Shkëlzen Raça dha një kontribut të rëndësishëm edhe në mësimdhënie. Ai ishte ligjërues i përkushtuar, i dashur dhe i respektuar nga studentët, të cilëve u përcolli jo vetëm njohuri teorike, por edhe frymën e mendimit kritik dhe përgjegjësinë akademike. Breza të tërë studentësh e kujtojnë si profesor korrekt, të drejtë dhe gjithmonë të gatshëm për dialog intelektual.

METODOLOGJIA SHKENCORE

Arkivat, dokumentet dhe analiza kritike

Metodologjia e tij shkencore bazohej në punën e drejtpërdrejtë arkivore, në analizën krahasuese të burimeve dhe në interpretimin e kujdesshëm të fakteve historike. Ai ishte i njohur për refuzimin e qasjeve sipërfaqësore dhe për këmbënguljen në verifikimin e çdo të dhëne, duke e parë historinë si disiplinë që kërkon durim, përgjegjësi dhe ndershmëri intelektuale.

DIMENSIONI NJERËZOR

Modesti, etikë dhe integritet profesional

Përtej kontributit shkencor, prof. dr. Shkëlzen Raça njihej për karakterin e tij të qetë, modestinë dhe etikën e lartë profesionale. Ai ishte bashkëpunues me kolegët, korrekt në marrëdhënie dhe i respektuar për qëndrimin e tij parimor. Për shumëkënd, ai mbeti shembull i intelektualit që nuk e ndan dijen nga morali.

TRASHËGIMIA

Vepra që mbetet pjesë e kujtesës akademike

Prof. dr. Shkëlzen Raça ndërroi jetë më 25 shkurt 2014, pas një sëmundjeje të rëndë, duke lënë pas një boshllëk të madh në komunitetin shkencor. Megjithatë, vepra e tij vazhdon të jetojë në librat, studimet dhe në ndikimin që ka pasur mbi brezat e rinj të historianëve. Trashëgimia e tij mbetet një pasuri e çmuar për historinë shqiptare dhe një dëshmi e fuqisë së dijes së ndërtuar me përkushtim dhe ndershmëri./rajonipress/