Beogradi shpall gjendjen e jashtëzakonshme në Kosovë më 2 prill 1981

Nga Sabile Keçmezi-Basha – Pas ngjarjeve të 11 marsit, më 2 prill 1981 Beogradi shpalli gjendjen e jashtëzakonshme në Kosovë dhe ndaloi qarkullimin e mbi dy vetave së bashku në vende publike. Ndërpreu mësimin në shkollat fillore, në ato të mesme dhe në universitet. Mbylli konviktet e studentëve dhe të nxënësve në Prishtinë. Masa të njëjta u morën edhe në komunat e tjera të Kosovës.

Gjithashtu, më 2 prill 1981, Kryesia e RSFJ-së dhe Kryesia e KQ të LKJ-së, në mbledhjen e përbashkët, morën vendim:

1. Të urdhërohet që Komiteti për MPP dhe VMSH të KSA të Kosovës të veprojë sipas planit “Rubin-81”, posaçërisht të marrë masa për mbrojtjen e objekteve publike dhe ato më të rëndësishme në Kosovë.
2. Të lëshohet urdhëresë për përdorimin e njësive të AOJ për mbrojtjen e objekteve publike dhe ato më të rëndësishme në Kosovë.
3. Policia e KAS të Kosovës e përforcuar me pjesë të brigadave speciale të SFPB të bllokojë hyrje daljet e qytetit dhe udhëkryqet brenda në qytet.
4. Të kryhet diferencimi me të burgosurit nga demonstratat e deritashme dhe ato që nuk paraqesin ndonjë interes të veçantë për hetime të mëtejshme gradualisht të lirohen nga burgu.
5. Nëpërmjet “Tanjug”-ut të lëshohet lajmi për një përpjekje të sërishme të prishjes së rendit dhe qetësisë publike në Prishtinë nga ana e elementëve armiqësorë.
6. Kryetari i Kryesisë së KSA të Kosovës, Xhavit Nimani, duhet që sa më parë të dalë para mjeteve të informimit publik për t’i sqaruar popullit të KAS të Kosovës dhe opinionit jugosllav rreth gjendjes së krijuar. Paraqitja duhet të jetë ofensive. Gjithashtu duhet që më 2 prill të paraqiten para opinionit publik edhe personalitetet e caktuara nga udhëheqja e RS të Serbisë. Fadil Hoxha duhet që më 3 prill të paraqitet para opinionit publik të Kosovës. Paraqitjen e tij duhet ta përcjellin të gjitha stacionet e RTV në Jugosllavi.
7. Të përgatitet projektvendimi për shpalljen e gjendjes së krizës në KAS të Kosovës dhe zbatimi i planit “Rubin-81”, projektvendimi për shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme në qytetin e Prishtinës. Vendimi do të sillet sipas nevojës.
8. Forcat policore nga KAS e Kosovës dhe njësitë policore të dërguara në Kosovë nga RS të Serbisë, Maqedonisë e Malit të Zi të bashkohen nën komandën operative të komandantit të brigadës speciale të SFPB. Vendimi për përdorimin e forcave të tilla policore merret pas dekretimit të kryetarit të Kryesisë së KAS të Kosovës, Xhavit Nimanit.
9. Komiteti për MPP dhe VMSH të KAS të Kosovës t’i sugjerohet që të bëjë mobilizimin e përbërjes rezervë të policisë dhe njësive kompetente. Ky mobilizim të jetë pa armatim me qëllim të ruajtjes së rendit në Prishtinë, ndërsa sipas nevojës edhe në vendet e tjera.
10. Qeveria Federative duhet të mbajë mbledhje të jashtëzakonshme, në të cilën të bëhet përcaktimi i masave që duhet të ndërmerren nga ana e saj dhe për këtë të njoftohet Kryesia e RSFJ-së.
11. Gazetarëve të huaj duhet t’u pamundësohet vajtja në Kosovë, njëkohësisht duhet të informohen në mënyrë adekuate për shkak të zvogëlimit të presionit nga ana e tyre për vajtjen në Kosovë.
12. Të mbahet mbledhje me kryeredaktorët e mjeteve të informimit publik për harmonizimin e trajtimit të ngjarjeve në Kosovë. Veçmas duhet të përpunohet dhe përdoret mënyra e informimit të opinionit tonë për ndodhitë në Kosovë.
13. Sa më parë duhet të shqyrtohen shkrimet e kohëve të fundit të shtypit rinor, posaçërisht ai studentor, për shkak të marrjes së masave të duhura. Duhet të pamundësohet botimi i shkrimeve destruktive në shtyp. Lidhur me shkrime të tilla prokuroria duhet të kryej detyrën e vet. Në gjendjen e tanishme duhet të ndërmerren masa sa më të rrepta ndaj çdo veprimtarie armiqësore e destruktive.
14. Sa më parë duhet që në mbledhjet e dy kryesive të vlerësohet gjendja aktuale politike dhe sigurisë në vend, veçmas të përcaktohet se cilat janë gjasat potenciale që mund të krijojnë gjendje krize në disa mjedise apo në mbarë vendin dhe në lidhje me këtë cilat masa duhet të ndërmerren.
15. Në bazë të informatës dhe propozimit të lëshuar nga mbledhja e Këshillit për Mbrojtjen e Rregullit Kushtetues mbajtur në Zagreb, më 2 prill 1981, u vendos:
– të dërgohet në Prishtinë një grup i shokëve nga Federata dhe RS e Serbisë për njoftimin paraprak me gjendjen dhe masat e ndërmarra në Prishtinë nga ana e udhëheqjes së KAS të Kosovës. Nga Federata duhet të shkojnë: V. Zharkoviç, D. Dragosavac dhe A. Marinc.
– të vendosen njësitë e APJ- së, nëpër udhëkryqet e komunikacionit në hyrje daljet e Prishtinës dhe më tej të bëjnë sigurimin e objekteve publike në Prishtinë.
– Sekretariati Federativ i Mbrojtjes Popullore duhet të marrë masat e duhura për mbrojtjen e kufijve.
– Në mbledhjen e dy kryesive duhet të vlerësohet nevoja e shpalljes së gjendjes së krizës në mbarë territorin e KAS të Kosovës dhe të vendoset për zbatimin e planit “Rubin-81” si dhe për shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme në territorin e Komunës së Prishtinës.
– Të bëhen përgatitjet dhe t’i jepen informata më të zgjeruara aktivit politik të LKJ për gjendjen në Kosovë. RS e Serbisë në momentin e tanishëm patjetër duhet ta përforcojë angazhimin e saj në aksionin e përgjithshëm politik.
16. Të mbahet mbledhje e përbashkët e dy kryesive më 2 prill në ora 1800 për shkak të vlerësimit të gjendjes dhe të marrjes së masave adekuate.

Sipas vendimeve të kryesisë së RSFJ-së, më 2 prill 1981, në ora 1800, në bazë të nenit 303 dhe nenit 316 të Kushtetutës së RSFJ-së, si dhe nenit 23 të Rregullores së punës së Kryesisë së RSFJ, u mor Vendimi për shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme në territorin e Komunës së Prishtinës. Pikat kryesore ishin këto:
1. Shpallet gjendja e jashtëzakonshme në territorin e Komunës së Prishtinës dhe autorizohen organet kompetente që t’i ndërmarrin masat e duhura në pajtueshmëri me vlerësimin e gjendjes, Kushtetutës dhe ligjeve, e në veçanti:
– ruajtjen e rendit dhe qetësisë;
– mbrojtjen e pronës dhe sigurisë personale të qytetarëve;
– mbrojtjen e objekteve me rëndësi të veçantë shoqërore;
– të kufizohet lëvizja e qytetarëve nga ora 2000 e deri në ora 0500;
– të kufizohet lëvizja e shtetasve të huaj dhe përfaqësive diplomatike-konsullore;
– të rritet shkalla e kontrollit në kalimet kufitare.
2. Në pajtueshmëri me vlerësimin e gjendjes organet kompetente mund të ndërmarrin edhe masa tjera adekuate.
3. Nëse gjendja e sigurisë imponon masa të njëjta mund të përdoren edhe në mbarë territorin e KAS të Kosovës.
4. Ky vendim t’i dorëzohet Qeverisë Federative dhe qeverive republikane e të krahinave autonome.
5. Ky vendim hyn në fuqi menjëherë dhe nuk do të botohet në “Gazetën zyrtare të RSFJ”. Sfida shqiptare do të habisë jo vetëm bashkësinë jugosllave, por gjithë Evropën. Ngjarjet e zhvilluara në Kosovë shtypi gjerman, ai francez dhe pothuajse e tërë bota demokratike e Perëndimit i trajtuan me një ndjenjë admirimi. Më 1981 (në qershor), një gazetë franceze për numrin e të dënuarve do të shkruante: ”rreth 1.700 persona janë burgosur gjatë trazirave dhe 154 pritet të gjykohen”. Gazeta tjetër frënge, “Liberasion”, ndër të tjera, shkruan: “më shumë se 800 veta janë shpallur fajtorë, nga të cilët 400 kanë marrë dënime deri në 15 vjet burg dhe 1.300 të tjerë kanë marrë dënime që janë në kompetencën e policisë, pra më pak se një vit”.

Statistika e të dënuarve në Kosovë asnjëherë nuk ishte e saktë. Ajo ndërronte nga momenti në moment. Dënoheshin studentët që ishin pjesëmarrës të demonstratave, dënoheshin profesorët e tyre, ngaqë kishin përkrahur kërkesën “Kosova-Republikë”. Dënoheshin qytetarët e zakonshëm pse u kishin dhënë ndihmë studentëve dhe pse i kishin strehuar ata. Dënoheshin gratë, pse mbronin bijtë dhe bijat e veta dhe, në fund, dënoheshin edhe fëmijët. Dënoheshin edhe ushtarët shqiptarë kudo që ndodheshin, duke u montuar procese të ndryshme politike. Prandaj, ishte e vështirë të dihej numri i saktë i të burgosurve dhe i të dënuarve shqiptarë.

Në vazhdën e dënimeve dhe të përndjekjeve nuk u kursyen as fshatrat e viseve më të thella të Kosovës, e as fshatarët e pafajshëm, siç ishte rasti i Tahir e Nebih Mehas nga Prekazi i Drenicës. Shqiptarët për këto ngjarje ndiqen edhe jashtë kufirit. Rasti më makabër ishte likuidimi i martirëve shqiptarë: Jusuf Gërvalla, Kadri Zeka, Bardhosh Gërvalla, Enver Hadri etj. Vrasjet dhe mizoritë ndaj shqiptarëve nuk kishin të ndalur, ato vazhduan deri në vitet e fundit të shek. XX. Më 11 janar 1984, po ashtu, vriten dy të rinj shqiptarë: Rexhep Mala dhe Nuhi Berisha. Këta nuk ishin të vetmit. Aktet rrëqethëse të vrasjeve vazhdojnë në rrugë, në shtëpi, në shkolla, në ushtri e në vende të tjera publike.
Si ngjarje që ndodhën në zemër të Ballkanit dhe në Evropë, ku takohen politika, ideologjitë, kulturat dhe interesat e ndryshëm, demonstratat shqiptare të vitit 1981 patën jehonë dhe rrezatim të madh politik ndërkombëtar.

Edhe shtypi i huaj i kushtoi vëmendje të posaçme pranverës kosovare. Po përmendim revistën suedeze “Tempus”, e cila, veç të tjerash, shkruante: “Njerëz të pafajshëm qëllohen me armë. Më shumë se 300 veta janë goditur. Fëmijë të vegjël janë qëlluar nga forcat e armatosura serbe. Asnjëherë pas Luftës së Dytë Botërore nuk ka ndodhur të jetë përdorur një dhunë e tillë në Jugosllavi kundër një grupi njerëzish, siç ndodhi në këtë rast kundër shqiptarëve. Njerëzit qëlloheshin nga helikopteri vetëm pse protestonin kundër politikës së padrejtë të regjimit të Beogradit”. Më 27 prill edhe gazeta gjermane “Frankfurter Alemajne” shkruante: “vrojtues të informuar jugosllavë numrin e të vrarëve e çonin në minimum, nga 30-40 veta, dhe të plagosur deri në 1000 veta”, ndërsa gazeta daneze “Arbeideren” theksonte: “këto masakra, ku janë vrarë me qindra veta dhe janë plagosur e janë burgosur mijëra të tjerë, paraqesin, pa dyshim, gjenocidin më të madh të kryer në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore”.

Parulla e asaj pranvere të vitit ‘8l “Republikë, kushtetutë – ja me hatër, ja me luftë”, paralajmëroi se për një qëllim të tillë, nëse paraqitet nevoja, do të luftohet. Ishte kjo dëshmi e një sinjalizimi qysh atëherë pararendës të një bërthame të kësaj force, që me emrin UÇK, Ushtria Çlirimtare e Kosovës, do të shfaqet në momentin me të duhur historik, për mbrojtjen si të popullit, ashtu edhe të tokave shqiptare, që ishte përpjekje dhe dëshirë brezash të gjakosur shekuj me radhë.