Sadetja na ishte poetja e parë nga Presheva…

Gjilan – Shpejt kaluan katër vite. Katër vite si 4 muaj, si katër javë si katër ditë… Njeriu i mirë e me vlera. asnjëherë nuk harrohet. Nuk harrohet dhe gjithnjë përkujtohet dhe vlerësohet. Dihet: na mungon Njeriu i mirë, Sadete Presheva, poetja e parë nga Presheva. Na mungon shoqja, kolegia e studimeve, Sadete Presheva, poetesha e parë shqiptare.

Dhe, sa herë vijnë përvjetorët e njerëzve të mirë e të çmuar, “gjendja” nuk na funksionon ashtu si do të duhej. Nga kjo “gjendje”që na është bërë, frymëmarrja nuk del si ditëve tjera, por ajo është e ngulfatur dhe na zë frymën. Na mundon, pse jo?. Zihesh nga brenda. E, mendja shkon te një kolege fort e dinjitetshme, fort Njeri dhe fort me vepra atdhetare . Pse na është “krijuar” kjo “gjendje” që nuk mund të’“kapërdihet” leht? Pse? Na erdhi para katër vjetësh një befasi e papritur. Por, ja vdekja. Ajo i merr njerëzit para kohe. Vdekja vjen pa ftesë. Ajo është e pamëshirshme. Është ndjellakeqe dhe e ftoftë…
Sadete Presheva ishte e lindur në Preshevë në vitin 1950. Gjysmëshekulli më parë. Kohë pak e hershme. Kohë e pa kohë. Kohë kjo kur shqiptarët ishin të arsimuar. Sa filloi arsimimi nëpër shkolla të larta e fakultete. Ishin vitet 1971 e më vonë. Sadetja erdhi nga Presheva në Prishtinë. Erdhi të studiojë Gjuhën shqipe. Erdhi një pishtare e dijes. Një engjëll i jetës.

Pas kryerje së studimeve, ajo punoi tërë jetën me ditar në dorë. Punoi dhe kurrë nuk u lodh me ditar. E deshi punën me ditar në dorë. I deshi shkollarët, të cilët, ku i shihte se mësonin, ajo bëhej shend e verë. Sa e sa shkollarë flitinin e flasin edhe sot për Sadeten, profesoreshën e tyre shembull për të mirë. “O, s’ka si ajo. Ajo është zemra e arsimit. Ajo, kur na flete, edhe zogjtë e maleve e dëgjojnë dhe gëzohen. Ajo ishte një pishtare e madhe e dijes. Ishte një Afërditë e Sterjo Spasses…”

Kur ishte në studime, edhe Katetra e Albanologjisë shkëlqente. Vinte e tëra me libra e me revista në dorë. E tëra e përgatitur. Ulej aty ku i kishte hije. Me një fjalë, përparonte në provime. Edhe ne ishim aty dhe shihnin një femër plot vullnet pune. I jepte provimet me kohë. Me kohë edhe ka diplomuar.

Si erdhi në Prishtinë, pas katër vjetësh, Sadete Presheva kthehet në gjiun e familjes, Preshevë. E filloi punën në gjimnazin “Skënderbeu” të këtij qyteti. Zemra iu bë mal. Dhe, kaloi kjo kohë. Erdhën kohë tjera. Kohë të rënda nën okupim. U bë jetë me halle, jetë me trauma. E nga kjo jetë, mësuam shumë. Por, nuk u gjunjëzuam.

E, Sadete Presheva, poetesha e parë shqiptare, na iku para kohe. Na iku shpejt e pa e pritur. Shkoi në Durrës për të pushuar, dhe aty e gjeti vdekja. Vdiq nga një sulm në zemër në moshën 62-vjeçare (2012). Tash e 4 vjet më parë. O, Zot, pse i merr poetët? Pse i merr para kohe? Pse këto personalitetet, që janë figura engjuj të jetës, na mungojnë!!? Ajo s’do të duhej të vdiste! Jo! Sa e madhe është vepra e saj! Sapo hapëroi me ato vargje, që janë një lloj “testamenti” apo kronikë e jetës së asaj kohe të rëndë. E tërë vepra e saj i është kushtuar femrës shqiptare dhe popullit të kësaj ane të Karadakut jetik të Idriz Seferi.
Ajo ishte e tëra Njeri. Ishte personalitet i merituar, jo vetëm me ditar në dorë, por dhe në jetën e përditshme e në jetën letrare. Fytyra e saj gjithmonë ishte e buzëqeshur. Kjo buzëqeshje e saj ishte fort natyrore. Por, jo! Ajo sot nuk do t’na përshëndet. Ka shkuar në botën e përjetësisë. Nuk kthehet më. Por, ne si koleg të studimeve ia kemi borxh ta përkujtojmë kolegën tonë, Sadete Preshevën, e cila pas vetës la tre djem si drita, që janë krenaria e familjes së saj. Por, ajo la edhe vepra të tjera letrare e artistike. Na la afro dhjetë vepra të gjinive të ndryshme letrare, si: romane, novela, drama, poezi e forma tjera.

Edhe ato vepra që i la të botuara, sikur gjenden rrallë, për faktin se janë të shkruara shumë heret. Janë margaritë të letërsisë. Kah po sillemi, kah po shfletojmë gazeta, libra, revista, fletushka e të tjera, sikur na tingëllojnë vargjet e saja plot ritëm jete. Ishte poete që artikuloi vargje me tematikë sociale, por edhe vargje atdhetare. Te kjo poeteshë, që sot na mungon, e gjejmë poezinë e fortë artistike, e cila e artikulon zjarrin e zemrës duke urrejtur pushtuesin shekullor. Por, poezia e saj del si varg “kryengritës” kundër padrejtësive shoqërore, e sidomos kundër injorancës e zakoneve propanike tek shqiptarët. Këto vargje janë të dala nga dallgë zemrash, që janë të përplasura nga vuajtjet e popullit tonë. Poetika e saj është plot ritëm e zë për jetë, por është edhe ethe e jetës së femrës së mbyllur. Si në poezi, por dhe në prozë, kjo poeteshë shkroi për fatin e zymtë të femrës sonë.

Kur shkroi Sadete Presheva, femra e kësaj ane të Karadakut jetonte e mbyllur nga doket dhe zakonet propanike. Ajo është poeteshja e parë nga Presheva në ish Jugosllani, e cila, jo vetëm që shkroi për jetën e vështirë të femrës shqiptare, por, hyri në portat e tyre për t’ia çarë ato maska dhe për të ecur drejt shtigjeve të jetës. Edhe vepra e dytë e saj “Kërkoj kohë të qetë”, që i është botuar ditë më parë, artikulon vargje për njeriun tonë që të jetë i qetë, pa trazime shqipërore, si shton, “mos të ketë gjakra e hakmarrje, por të ketë paqë ndër njerëz”.

Ajo krijonte e botonte vargje nëpër gazeta, si “Bota e re”, “Shkendija”, por edhe në “Rilindje” e “Fjala”, “Jeta e re”, Zëri si rinisë” etj. Poezia e saj ishte një bari për ti shëruar vërragët e vuajtjeve të popullit tonë. Ajo e artikulonte vargje për kohën e femrës së pashkolluar dhe për të rinjtë tanë, të cilët braktisnin vatrat e tyre për kafshatë buke. Kjo gjeneratë jona e studimeve, pati afro mbi 30 femra sudente, si: Sadete Emërllahu – Presheva, Nafije Latifi, Shukrije Cana, Kumrije Rugova, Shqipe Venhari e të tjera. Ajo i pati edhe disa nga vendasit e saj, si Naip Rexhepin, Qani Salihun, Ismet Salihun, Alixhemajl Salihun e ndonjë tjetër.

E, Sadetja, sot e ndjerë, gjithnjë ishte aktive në ligjërata e ushtrime. Ajo ishte një zë i veçantë, për faktin se, mu ato vitet e para nisi të merrej me shkrime. Ishin ato krijime të para të kësaj preshevare, e cila shihej se pati talent e dhunti krijuese. Sadete Presheva ishte kryetare e Klubit letrar “Migjeni”, e cila me decenie të tëra ka kontribuar në edukimin e brezave të rinj në Luginën e Preshevës. Poezitë e vëllimit në “Kohë të qeta” paraqesin gjithë atë vrull të ndodhive, të cilat koha i ka kaluar, e poetja i ka vargëzuar me një gjuhë të pastër artistike e poetike. Mungesa e saj na la vërragë në jetën e përditshme.
Ajo bëri punë të mëdha e të palodhshme në kulturë e në të gjitha fushat e jetës shkollore, e në përgjithësi. Diti të ecë ngadalë, por sigurt drejt vlerave të mirëfillta e të pakontestueshme letrare.

Sytë i mbetën kah vendlindja e saj, Rahovica, Presheva, por sytë i mbetën tek shkolla ku punoi. Ishte kjo Sadete Presheva, poete nga Presheva, e cila dha gjithçka nga vetja, vetëm e vetëm t’i shohë të rinjtë në dritë të së vërtetës. Dora e saj s’u ndalë së shkruari deri në momentet e fundit të jetës, ku e shkriu tërë jetën, frymëmarrjen dhe përkushtimin për të ardhmen më të mirë të popullit tonë. Sadete Presheva ka qenë një frymëzuese e madhe e së ardhmes. Lumë prindërit që e patën! Ajo mbeti një gur themeltar i femrës krijuese dhe pishtare e madhe e arsimit shqip./tefik selimi/rajonipress/