Rexhep Elmazi, poeti që nuk u gjunjëzua – zë kryengritës, ndërgjegje kombëtare dhe martir i fjalës së lirë

Gjilan – Historia e popullit shqiptar është shkruar me gjak, dhimbje dhe sakrificë, por edhe me qëndresë, krenari dhe guxim të pashuar. Në këtë histori të rëndë, por fisnike, një vend të veçantë zë Rexhep Elmazi, poet atdhetar, intelektual i heshtur dhe zë kryengritës i një kohe kur fjala shqipe përbënte rrezik për pushtetin dhe poezia ishte akt rezistence. Ai nuk ishte vetëm poet. Ishte ndërgjegje. Ishte rebelim i heshtur. Ishte njeri që jetën nuk e “jetoi”, por e këndoi – deri në sakrificë.

Rexhep Elmazi nuk ishte thjesht një krijues letrar. Ai ishte një ndërgjegje e kohës, një zë që artikulonte atë që shumëkush e ndiente, por nuk guxonte ta thoshte. Poezia e tij nuk ishte zbukurim estetik, por akt rezistence. Ishte frymëmarrje në një kohë kur ajri ishte i ndaluar.

Një jetë nën hijen e përndjekjes

Rexhep Elmazi lindi më 1938 në Malishevë të Gjilanit dhe jetoi në Gjilan deri më 25 maj 1978, kur jeta e tij u pre në mënyrë tinëzare. Jeta e tij ishte gjithçka përveçse normale: e ndjekur, e survejuar, e kërcënuar. Regjimi i kohës e kishte “halë në sy”, sepse Elmazi ishte i tëri njeri, i tëri atdhetar, i përulur në sjellje, por kryengritës në mendim.

Pas shkollimit fillor dhe regjistrimit në Gjimnazin e Gjilanit, ai detyrohet të punojë si përkthyes në Këshillin Popullor të Rrethit të Gjilanit. Por veprimtaria e tij nuk ndalet te puna administrative. Në vitet ’60, Rexhep Elmazi bëhet pjesë aktive e lëvizjes ilegale kundër regjimit serbo-jugosllav.

Burg, ideal dhe rezistencë

Më 1964, Elmazi zgjidhet udhëheqës i Komitetit të Gjilanit në Lëvizjen për Bashkimin e Shqiptarëve, organizatë ilegale patriotike në krye me Adem Demaçin. Shpejt zbulohet nga shërbimi sekret dhe më 8 qershor 1964 arrestohet, duke u dënuar me nëntë vjet burg.

Pas lirimit nga burgu i Pozharevcit më 8 nëntor 1968, ai kthehet në Gjilan dhe punon si përkthyes në Entin e Sigurimit Social. Por burgimi nuk e thyen. As e hesht. Ai vazhdon të shkruajë, sepse për Elmazin poezia ishte frymëmarrje.

Burgu, shkollë e qëndresës

Në burgjet e regjimit, Elmazi nuk u thye. Burgimi nuk e zhveshi nga dinjiteti dhe as nuk ia shoi zjarrin krijues. Ai e kuptoi se liria fizike mund t’i merrej, por liria e mendimit jo. Pas lirimit nga burgu i Pozharevcit më 8 nëntor 1968, ai kthehet në Gjilan dhe punon si përkthyes në Entin e Sigurimit Social.

Në këtë periudhë, ai rifillon krijimtarinë poetike me një intensitet edhe më të thellë. Poezia e tij merr dimension më të pjekur, më filozofik dhe më atdhetar. Libri i tij i parë poetik, “Frymëmarrje” (1972), u vlerësua lart nga kritika letrare si një vepër autentike, e guximshme dhe e rrallë për kohën

Poezia si akt atdhedashurie

Libri i tij i parë poetik, “Frymëmarrje” (1972), u prit me vlerësime të larta nga kritika letrare. Më vonë botoi edhe veprën “Fryma”, një dëshmi e thellë e mendimit poetik dhe patriotik.

Poezia e Rexhep Elmazit ishte e fortë, e qëndrueshme, pa zbukurime të kota. Ishte poezi e njeriut të kësaj toke, poezi që ngrihej nga individualja drejt kombëtares dhe universales. Vargjet e tij ishin thirrje për dinjitet dhe qëndresë:

“Bëje atë pa të cilën s’mundesh,

n’e pagofsh edhe me jetë…”

Beqir Musliu, poet i shquar nga Gjilani, shkruante me dhimbje se Rexhep Elmazin nuk e vranë vetëm fizikisht, por ia vranë edhe poezinë, duke ia djegur dorëshkrimet – një vdekje e dytë, më e rëndë se e para.

Një poet që u rrit në shkollë dhe u vra nga frika

Profesori Riza Bicaj, dëshmitar i hershëm i talentit të Elmazit në Gjimnazin e Gjilanit, e përshkruan atë si nxënës kërkues të lirisë së mendimit, të pjekur para kohe, me shkrime që nuk mund të mateshin me nota. Ai ishte “Zeneli migjenian” që sfidonte dogmën, që qeshte hidhur përballë padrejtësive dhe që shkruante me një thellësi që trembte pushtetin.

Regjimi, nga frika, ia kurdis edhe humbjen e vitit shkollor. Por as kjo nuk e gjunjëzoi. Elmazi vazhdoi të jetë nxënës shembullor, poet i kohës dhe zë paralajmërues i robërisë.

Vrasja dhe heshtja e imponuar

Më 16 maj 1978, Rexhep Elmazi vritet nga një dorë tinëzare. Regjimi mendoi se me këtë do ta shlyente një zë të rrezikshëm. Por gaboi. Sepse poetët nuk vriten. Ata mbesin në varg, në kujtesë dhe në ndërgjegje.

Rexhep Elmazi ishte pjesë e atij brezi krijuesish dhe intelektualësh që jetën ia kushtuan lirisë së popullit dhe dinjitetit kombëtar. Ai u burgos, u ndoq, u vra dhe iu zhduk vepra, por nuk iu zhduk mesazhi.

Ai dëshmoi se poezia mund të jetë armë, se fjala mund të jetë kryengritje dhe se një poet i vërtetë nuk jeton për veten, por për kohën dhe kombin e tij.

Trashëgimia e një poeti martir

Rexhep Elmazi ishte pjesë e atij brezi krijuesish dhe intelektualësh që jetën ia kushtuan lirisë së popullit dhe dinjitetit kombëtar.

Ai u burgos, u ndoq, u vra dhe iu zhduk vepra, por nuk iu zhduk mesazhi. Poezia e tij mbetet një kaptinë e rrallë e artit letrar shqiptar dhe një dëshmi se fjala e lirë ka çmim, por edhe fuqi të përjetshme.

Ai dëshmoi se poeti i vërtetë nuk jeton për veten, por për kohën dhe kombin e tij. Se poezia nuk është stoli, por qëndresë. Dhe se disa njerëz nuk jetojnë jetën, ata e këndojnë atë, deri në flijim./rajonipress/