Destan Thaçi – një jetë në uniformë, një karakter i kalitur në përballje dhe një emër që nuk u përkul para kohës

Gjilan – Nga policia e viteve ’80, përballja me represionin e regjimit serb dhe largimi i dhunshëm nga shërbimi, deri te rikthimi pas luftës dhe drejtimi i operacioneve policore në ditën historike të 17 shkurtit 2008 – rrugëtimi i kolonel Destan Thaçit përbën një kapitull të veçantë në historinë e shërbimit policor të Kosovës. Destan Thaçi nuk është vetëm një emër në hierarkinë e policisë; është një dëshmi njerëzore e një kohe kur uniforma mund të bëhej njëkohësisht detyrë, barrë dhe provë karakteri. Ai është prej atyre personaliteteve që nuk kanë nevojë ta shpallin veten të guximshëm – këtë e tregojnë rrethanat në të cilat kanë vepruar. Dija, aftësia komanduese, vendosmëria dhe maturia e kanë shoqëruar në etapa ku një vendim i vetëm mund të përcaktonte fatin e shumë njerëzve. Dhe mbi të gjitha, te Thaçi spikat një cilësi që rrallë bashkëjeton me autoritetin: modestia.

Ka njerëz, karriera e të cilëve nuk mund të përmblidhet vetëm me funksionet që kanë mbajtur. Ka edhe uniforma që, përtej simbolit institucional, bartin kujtesën e një kohe, të përplasjeve politike, të sakrificave dhe të momenteve historike. Destan Thaçi është një prej atyre figurave për të cilët uniforma nuk ishte thjesht profesion, por një pjesë e pandashme e jetës, e karakterit dhe e përgjegjësisë ndaj vendit.

Nga policia e viteve ’80 te përjashtimi nga sistemi

Rrugëtimi i Thaçit në polici nisi shumë përpara themelimit të Policisë së Kosovës. Në vitet ’80, ai shërbeu në strukturat policore të kohës, duke mbajtur edhe detyra drejtuese në rajonin e Prishtinës. Ishte një periudhë kur Kosova po hynte në një nga etapat më të vështira të historisë së saj moderne dhe kur tensionet politike po shndërroheshin gjithnjë e më shumë në presion mbi institucionet dhe qytetarët shqiptarë.

Një nga momentet që lidhet me këtë periudhë janë ngjarjet e 24 prillit 1987 në Fushë-Kosovë, gjatë vizitës së Slobodan Millosheviqit. Në atë kohë, Thaçi ishte pjesë e strukturave policore që u përballën me një situatë jashtëzakonisht të tensionuar.

Me suprimimin e autonomisë së Kosovës dhe instalimin e një sistemi gjithnjë e më represiv, edhe rrugëtimi i tij profesional u ndërpre. Ai u largua nga shërbimi policor, në një kohë kur shumë shqiptarë të Kosovës u përjashtuan nga institucionet e vendit.

Por uniforma mund të hiqet nga trupi; ajo që njeriu ka mësuar në shërbim të vendit nuk hiqet lehtë nga kujtesa.

Rikthimi në një polici të re

Pas luftës, kur Kosova nisi të ndërtonte institucionet e saj të reja, Destan Thaçi iu rikthye profesionit të policisë. Ai u bë pjesë e gjeneratës së pestë të Akademisë Policore në Vushtrri, në fillim të viteve 2000, duke i takuar brezit të parë të profesionistëve që morën pjesë në konsolidimin e Policisë së Kosovës.

Përvoja e gjatë, njohuritë profesionale dhe aftësitë drejtuese e çuan gradualisht në pozita të rëndësishme komanduese. Në një fazë të rëndësishme të karrierës së tij, Thaçi shërbeu si Drejtor Rajonal i Policisë për Prishtinën, duke pasur përgjegjësi për një prej rajoneve më të rëndësishme dhe më të ndjeshme të vendit.

Por sfida më e madhe profesionale do të vinte në një ditë që tashmë është pjesë e historisë së Kosovës.

17 shkurti 2008 – kur historia hyri në dhomën komanduese

Më 17 shkurt 2008, Prishtina ishte epiqendra e një ngjarjeje të jashtëzakonshme historike. Kosova shpalli pavarësinë, ndërsa kryeqyteti u mbush me mijëra e mijëra qytetarë që kishin ardhur për të qenë dëshmitarë të një dite të pritur për dekada.

Në anën tjetër të festës, larg zhurmës së turmave dhe emocioneve të sheshit, ekzistonte një tjetër realitet: përgjegjësia e jashtëzakonshme për sigurinë e qytetit.

Në atë ditë, Destan Thaçi ishte në krye të strukturës komanduese të Policisë së Kosovës në Prishtinë. Nga dhoma komanduese ndiqej situata në terren, koordinoheshin njësitë policore dhe merreshin vendime për mbarëvajtjen e sigurisë.

Detyra ishte e ndjeshme. Një kryeqytet i mbushur me qytetarë, emocione të mëdha, pritshmëri historike dhe vëmendje ndërkombëtare kërkonte profesionalizëm, qetësi dhe vendimmarrje të matur.

Dita e Pavarësisë kaloi pa incidente madhore që do ta cenonin atmosferën festive.

Për një profesionist që kishte kaluar nëpër dekada të historisë së trazuar të Kosovës, ky ishte padyshim një nga momentet më të veçanta të karrierës.

Flamuri që u ngrit para Drejtorisë së Policisë

Në mesin e shumë pamjeve që lidhen me 17 shkurtin, njëra prej tyre ka edhe një domethënie të veçantë për historinë personale të Destan Thaçit: ngritja e flamurit të Kosovës para Drejtorisë Rajonale të Policisë në Prishtinë.

Pas shpalljes së Pavarësisë, flamuri i Kosovës u ngrit në hapësirat e drejtorisë, në praninë e pjesëtarëve të policisë dhe njësive të saj.

Për Thaçin, ky moment kishte një peshë që shkonte përtej ceremonisë. Ai kishte nisur karrierën në një kohë kur Kosova ishte pjesë e një sistemi tjetër shtetëror; kishte përjetuar ndryshimet e dhunshme politike, kishte humbur vendin e punës dhe më pas ishte kthyer për të shërbyer në institucionet e Kosovës së pasluftës.

Dhe tani, para syve të tij, flamuri i Kosovës ngrihej mbi institucionin ku ai kishte kaluar një pjesë të rëndësishme të jetës profesionale.

Ishte një prej atyre çasteve ku historia personale dhe historia kolektive takohen në të njëjtën pikë.

Një jetë në uniformë

Rrëfimi i Destan Thaçit është i veçantë edhe për kohëzgjatjen e shërbimit të tij. Ai ka kaluar dekada në uniformë, duke njohur nga afër periudha dhe sisteme të ndryshme policore.

Ai e njeh policinë nga brenda: nga ditët kur ajo funksiononte në kuadër të një sistemi tjetër politik, te periudha e represionit dhe përjashtimit të shqiptarëve, e deri te ndërtimi i Policisë së Kosovës si institucion i ri.

Prandaj, karriera e tij nuk mund të shihet vetëm si një varg gradash dhe detyrash. Ajo është një udhëtim nëpër disa nga kthesat më të rëndësishme të historisë së Kosovës.

Në këtë rrugëtim, Thaçi ka qenë zyrtar policor, drejtues, komandues, por edhe njeri që ka përjetuar nga afër pasojat e rrethanave politike dhe të përndjekjes.

Autoritet pa zhurmë

Në figurën e Destan Thaçit bie në sy një kombinim jo i zakonshëm: autoriteti dhe modestia.

Njerëzit që kanë mbajtur përgjegjësi të mëdha shpesh maten me mënyrën se si sillen në momentet e presionit. Për Thaçin, aftësia komanduese nuk duket të ketë qenë çështje zëri të lartë apo demonstrimi force, por e qetësisë, përvojës dhe vendimmarrjes.

Ai i përket një brezi që e ka mësuar profesionin në kohë kur policia nuk ishte thjesht një institucion i rendit publik, por shpesh gjendej në kryqëzimin e drejtpërdrejtë të zhvillimeve politike dhe historike.

Nga përballjet e viteve ’80 deri te dhoma komanduese e 17 shkurtit 2008, rruga e tij dëshmon se uniforma, në raste të caktuara, mund të bëhet edhe dëshmi e një epoke.

Sot, tashmë në pension, Destan Thaçi mbetet një emër i lidhur me një periudhë të gjatë të shërbimit policor në Kosovë. Por mbi të gjitha, mbetet një figurë që e ka parë historinë jo vetëm nga larg, por nga brenda saj – në rrugët e Prishtinës, në dhomat komanduese, në ditët e tensionit dhe në ditën kur Kosova ngriti flamurin e shtetit të saj.

Sepse disa njerëz e kalojnë historinë si dëshmitarë. Disa të tjerë e mbajnë përgjegjësinë mbi supe kur historia po shkruhet. Destan Thaçi i përket këtij brezi – atyre njerëzve që, në ditët kur gjithçka mund të merrte një kthesë tjetër, kishin për detyrë të qëndronin të qetë, të vendosur dhe në lartësinë e përgjegjësisë.

Destan Thaçi – një jetë në uniformë, një karakter i kalitur në përballje dhe një emër që nuk u përkul para kohës

Ka njerëz që koha i vendos në funksione, por ka edhe njerëz që koha i vë në provë. Destan Thaçi i përket kësaj të dytës. Jeta e tij profesionale dhe njerëzore është një rrëfim i ndërtuar mbi sprova, përballje dhe përgjegjësi – nga shërbimi policor në vitet më të vështira të Kosovës, te përndjekja dhe burgu politik, e deri te rikthimi në uniformë dhe ushtrimi i detyrave të larta komanduese në Policinë e Kosovës. Në figurën e tij bashkohen zyrtari me përvojë, veprimtari i palëkundur dhe njeriu që e ka paguar shtrenjtë bindjen e tij, pa e humbur asnjëherë qetësinë, dinjitetin dhe modestinë.

Destan Thaçi nuk është vetëm një emër në hierarkinë e policisë; është një dëshmi njerëzore e një kohe kur uniforma mund të bëhej njëkohësisht detyrë, barrë dhe provë karakteri. Ai është prej atyre personaliteteve që nuk kanë nevojë ta shpallin veten të guximshëm – këtë e tregojnë rrethanat në të cilat kanë vepruar. Dija, aftësia komanduese, vendosmëria dhe maturia e kanë shoqëruar në etapa ku një vendim i vetëm mund të përcaktonte fatin e shumë njerëzve. Dhe mbi të gjitha, te Thaçi spikat një cilësi që rrallë bashkëjeton me autoritetin: modestia.

Kur urdhri i Millosheviqit jehoi në Fushë-Kosovë

Në kujtesën e Kosovës, fundi i viteve ’80 mbetet një periudhë kur ajri politik ishte i rënduar dhe institucionet po shndërroheshin gjithnjë e më shumë në instrumente të një pushteti që po e shtrëngonte dhunshëm kontrollin mbi Kosovën. Në atë atmosferë, ngjarjet e Fushë-Kosovës të vitit 1987, gjatë vizitës së Slobodan Millosheviqit, u kthyen në një pikë kthese. Ishte një kohë kur urdhrat vinin nga lart dhe uniforma vihej përballë ndërgjegjes.

Pikërisht aty, në ato momente kur tensioni mund të shpërthente dhe kur presioni i pushtetit ishte i jashtëzakonshëm, u dalluan njerëzit që dinin të ruanin qetësinë, përgjegjësinë dhe dinjitetin. Destan Thaçi ishte pjesë e atij brezi zyrtarësh që e përjetuan nga afër atë periudhë dhe që më vonë do të përballeshin me pasojat e sistemit represiv. Rruga e tij nuk ishte e shtruar me privilegje: ajo kaloi edhe përmes përndjekjes dhe burgut politik.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron pesha e figurës së tij: ai nuk u formua në ditë të qeta. U kalit në ditë kur të qëndroje drejt ishte më e vështirë se të përkuleshe.

Një karakter që nuk u përkul

Rrëfimi i Destan Thaçit është mbi të gjitha rrëfim për karakterin. Për një njeri që ka ditur të mbajë përgjegjësi kur rrethanat kërkonin vendosmëri, të heshtë kur fjala mund të kushtonte shtrenjtë dhe të veprojë kur të tjerët hezitonin.

Nga ditët e vështira të së kaluarës, përmes përndjekjes dhe burgimit, deri te rikthimi në shërbim dhe udhëheqja e Policisë së Kosovës, ai e ka bartur me vete një bindje të thjeshtë, por të fuqishme: autoriteti i vërtetë nuk matet me gradën në supe, por me mënyrën se si njeriu sillet kur përballë vetes ka frikën, presionin dhe përgjegjësinë.

Sot, kur kujtohet rrugëtimi i tij, Destan Thaçi mbetet një figurë që bashkon guximin me urtësinë, autoritetin me modestinë dhe uniformën me ndërgjegjen. Një njeri që e ka kaluar jetën nëpër stuhi, por që nuk e ka lejuar stuhinë e kohës ta ndryshojë boshtin e tij njerëzor.

Sepse disa njerëz e kalojnë historinë; të tjerë, me qëndrimin e tyre, bëhen pjesë e saj. Destan Thaçi i përket këtyre të fundit.

Rezistenca e parë ndaj regjimit të Millosheviqit: Rrëfimi i kolonel Destan Thaçit për 24 prillin 1987

34 vjet pas ardhjes së parë të Slobodan Millosheviqit në Kosovë, ngjarjet e 24 prillit 1987 në Fushë-Kosovë mbeten një nga momentet më të rëndësishme të kthesës politike që do ta çonte Kosovën drejt një periudhe të gjatë represioni, rezistence dhe, më vonë, çlirimi e pavarësie. Në qendër të asaj dite ishte edhe Destan Thaçi, atëherë një nga drejtuesit policorë të Prishtinës, i cili mori përgjegjësinë për zbatimin e planit të sigurisë dhe përballjen me turmën që kishte thyer kordonin policor.

24 prilli 1987 nuk ishte një tubim i zakonshëm. Vizita e Millosheviqit në Fushë-Kosovë dhe mobilizimi i turmave serbe shënuan një moment kur politika, nacionalizmi dhe aparati shtetëror nisën të ndërthureshin në mënyrë të rrezikshme. Për shqiptarët e Kosovës, ajo ditë do të shënonte fillimin e një kapitulli të ri dhe shumë të rëndë; për pushtetin serb, ishte një prej hapave vendimtarë drejt konsolidimit të politikës së tij ndaj Kosovës.

Në mesin e njerëzve që e përjetuan drejtpërdrejt atë ditë ishte Destan Thaçi, atëherë zyrtar i lartë policor me përgjegjësi për sigurinë e tubimit. Ai e kujton 24 prillin si një ngjarje që i ka mbetur përgjithmonë në kujtesë, jo vetëm për tensionin dhe dhunën e asaj dite, por edhe për atë që do të pasonte.

Një plan sigurie që u kthye në përballje

Tubimi ishte planifikuar në Shtëpinë e Kulturës në Fushë-Kosovë, me pjesëmarrjen e Millosheviqit dhe drejtuesve të lartë politikë. Për shkak të interesimit të madh dhe paralajmërimeve se turma do të tejkalonte numrin e paraparë, policia kishte hartuar një plan të posaçëm sigurie.

Detyra ishte e qartë: mbajtja e rendit brenda dhe jashtë objektit, kontrolli i turmës dhe parandalimi i hyrjes së personave të paftuar në sallë.

Por situata ndryshoi sapo filloi tubimi.

Kur Millosheviqi mbërriti në Fushë-Kosovë, jashtë Shtëpisë së Kulturës ishte mbledhur një turmë e madhe. Thirrjet nacionaliste dhe fyerjet ndaj shqiptarëve e rënduan atmosferën. Dy prej organizatorëve të tubimit dolën nga salla dhe nxitën turmën të hynte brenda.

Kordoni policor u thye.

Policët u shtynë drejt mureve dhe turma tentoi të depërtonte në objekt. Në atë moment, sipas rrëfimit të Thaçit, qendra komanduese nuk dha udhëzimet e pritura. Përballë një situate që po përshkallëzohej, ai mori përgjegjësinë për të zbatuar planin operacional.

“Duhej të veproja”

Thaçi ndërhyri në krye të grupit të policëve të gatishmërisë. Pas paralajmërimeve dhe mosbindjes së turmës, policia përdori forcë fizike për ta rikthyer atë në distancën e përcaktuar nga plani i sigurisë.

Përleshja ishte e ashpër. Nga turma u hodhën gurë, tulla dhe mjete të forta. Shtatëmbëdhjetë policë u lënduan, ndër ta edhe Destan Thaçi.

Brenda një kohe të shkurtër, policia arriti ta rikthejë turmën prapa dhe të krijojë përsëri hapësirën e nevojshme të sigurisë.

Por ajo që ndodhi në rrugë nuk mbeti jashtë sallës.

Kur Millosheviqi u informua se policia kishte ndërhyrë ndaj turmës, ai doli në ballkonin e Shtëpisë së Kulturës dhe iu drejtua serbëve të mbledhur. Fjalët e tij do të mbeteshin gjatë në kujtesën politike të Kosovës: “Askush nuk guxon t’ju rrahë!”

Ishte një moment që e bëri të qartë se përplasja nuk ishte më thjesht një çështje e rendit publik. Pas saj po qëndronte një projekt politik shumë më i madh.

Nga zbatues i ligjit në objekt të ndëshkimit politik

Në orët dhe ditët që pasuan, situata mori një kthesë tjetër.

Fillimisht, veprimi i policisë u konsiderua i bazuar në ligj dhe në planin operacional. U përgatit raporti zyrtar për përdorimin e forcës dhe veprimet e njësive policore.

Më pas, sipas rrëfimit të Thaçit, qëndrimi institucional ndryshoi.

Nën presionin politik, përdorimi i forcës filloi të rivlerësohej dhe përgjegjësia u përqendrua te personat që kishin drejtuar operacionin. Destan Thaçi u shkarkua nga posti i Kryeshefit të Policisë Rajonale të Prishtinës dhe u suspendua nga puna, së bashku me 14 policë të tjerë.

Kështu, njeriu që kishte marrë përgjegjësinë për zbatimin e planit policor do të bëhej një nga viktimat e para të mekanizmit politik që po instalohej në Kosovë.

Nga përjashtimi te përndjekja

Por ndëshkimi nuk përfundoi me shkarkimin.

Pas largimit nga detyra, Thaçi dhe një numër ish-policësh vazhduan veprimtarinë e tyre në kuadër të organizimeve të punonjësve të përjashtuar nga institucionet. Aktiviteti i tyre u pa me dyshim nga strukturat serbe të sigurisë.

Në vitin 1994, represioni mori një tjetër përmasë. U arrestuan 168 ish-policë dhe eprorë të lartë shqiptarë në tërë Kosovën, ndërsa një numër prej tyre u dënuan me shumë vite burg.

Thaçi ishte ndër ata që përjetuan burgosjen dhe përndjekjen politike.

“Nuk pendohem”

Sot, kur distanca kohore i ka dhënë mundësi ta shohë atë ngjarje në një kontekst shumë më të gjerë, Thaçi nuk e sheh vendimin e marrë atë ditë si gabim.

Përkundrazi, ai e konsideron atë pjesë të kontributit të tij në një proces që do të zgjaste më shumë se një dekadë dhe që do të kalonte përmes represionit, rezistencës, luftës dhe në fund çlirimit të Kosovës.

“Nuk pendohem”, është thelbi i qëndrimit të tij.

Dhe ndoshta kjo është pjesa më e fuqishme e këtij rrëfimi: një njeri që e humbi detyrën, u përndoq, u burgos dhe kaloi nëpër periudha të rënda, por që dekada më vonë nuk e konsideron të gabuar zgjedhjen për të kryer detyrën sipas bindjes dhe përgjegjësisë së tij.

24 prilli 1987 mbetet një datë e dhimbshme e historisë së Kosovës. Por në rrëfimin e Destan Thaçit, ajo ditë nuk është vetëm kujtim i dhunës dhe represionit. Është edhe kujtim i një çasti kur, përballë një turme të mobilizuar politikisht dhe një sistemi që po ndryshonte me shpejtësi, një zyrtar policor zgjodhi të qëndrojë në anën e përgjegjësisë së tij.

Historia do të vazhdonte të merrte rrjedhën e saj. Millosheviqi do të bëhej simbol i një regjimi represiv, Kosova do të kalonte nëpër vitet më të rënda të shekullit të saj dhe, më vonë, do të vinte liria.

Ndërsa Destan Thaçi do të mbetej një nga dëshmitarët e drejtpërdrejtë të asaj dite kur, në Fushë-Kosovë, u dëgjuan për herë të parë me aq forcë zërat e një politike që do ta ndryshonte tragjikisht fatin e Kosovës./rajonipress/