Bujar Salihu: Poetika e heshtjes dhe estetika e dhembjes njerëzore, poeti si njeri dhe fjala si përgjegjësi

Gjilan – Bujar Salihu është një nga zërat më autentikë të poezisë bashkëkohore shqiptare, një krijues që poezinë e ka shndërruar në akt njerëzor, etik dhe estetik. Poezia e tij lind nga dhembja, por nuk ndalet aty, ajo shndërrohet në zë, në mbrojtje të fjalës dhe në dialog të thellë me shpirtin njerëzor. Fjala te Salihu nuk është zbukurim, por peshë, përjetim dhe përgjegjësi.

I lindur më 1972 në Pogragjë, pjesë e brezit letrar të viteve ’90, Salihu u shfaq në letërsinë shqipe më 1994 me librin dygjuhësh “Në xipat e vetmisë”, botuar në Zvicër, si shenjë e hershme e një krijuesi që poezinë e mendonte pa kufij gjeografikë. Më pas, veprat “Më pak se jetë” dhe “Skeleti i dallëndyshes” e konsoliduan si poet të formuar, me zë të veçantë dhe profil të mëvetësishëm artistik.

Krijimtaria e Bujar Salihut është poezi e heshtjes që flet fort. Një lirikë e pastër, e ngarkuar me metaforë, oksimoron, ironi dhe ritëm të brendshëm, ku jeta, atdhedashuria, liria, dashuria urbane dhe kujtesa personale ndërthuren pa folklorizëm e pa patetikë. Ai është mjeshtër i poezisë me dedikim, duke skalitur figura historike, familjare e njerëzore me penel të përmbajtur dhe depërtues.

I përkthyer në disa gjuhë dhe i përfshirë në antologji të ndryshme, Salihu dëshmon se poezia shqipe mund të komunikojë denjësisht me kulturën evropiane. Kritikët e vlerësojnë si krijues me botë të pasur shpirtërore, me imagjinatë të thellë dhe me zotësi të rrallë për ta veshur përmbajtjen me forma të ndryshme poetike.

Bujar Salihu nuk shkruan për të bërë zhurmë. Ai shkruan për të mbetur. Poezia e tij është dialog i qetë, por i qëndrueshëm me kohën, me njeriun dhe me heshtjen, atë heshtje që, në vargun e tij, bëhet dritë.

Në qendër të krijimtarisë poetike të Bujar Salihut qëndron njeriu, jo si figurë abstrakte, por si qenie e ekspozuar ndaj dhembjes, kujtesës dhe kohës. Poezia e tij nuk kërkon spektakël gjuhësor, por përjetim. Fjala te Salihu është peshë morale, është akt i mbijetesës shpirtërore dhe njëkohësisht mburojë ndaj errësirës së kohës. Ai i përket atij lloji krijuesish për të cilët poezia lind si nevojë e brendshme dhe vetëm më pas si komunikim publik.

Dhembja si strukturë poetike

Një nga veçoritë më të theksuara të poetikës së Salihut është konkretizimi i dhembjes në forma të ndryshme semantike. Dhembja nuk mbetet gjendje emocionale, por shndërrohet në strukturë tekstore. Çdo poezi bart një tension të brendshëm ku një formë dhembjeje prodhon një kuptim tjetër, duke ndërtuar një sistem kuptimor kompleks, personal dhe njëkohësisht universal. Ky gërshetim e bën poezinë e tij të lexueshme në disa nivele dhe të hapur ndaj interpretimeve të shumta.

Gjuhë e përmbajtur dhe figuracion i dendur

Gjuha poetike e Bujar Salihut karakterizohet nga denduria figurative dhe përmbajtja stilistike. Metafora, oksimoroni dhe ironia nuk janë zbukurime, por instrumente kuptimore. Poeti zotëron një ndjeshmëri të lartë ritmike dhe një aftësi të veçantë për ta veshur përmbajtjen me forma të ndryshme vargëzimi nga distiku te njëshkolona, duke krijuar një elasticitet formal që e pasuron strukturën e tekstit.

Heshtja si kategori estetike

Flamur Maloku e ka cilësuar Bujar Salihun si “poet i heshtjes”, dhe ky përcaktim shkon përtej metaforës kritike. Heshtja te Salihu është kategori estetike dhe filozofike. Ajo është hapësirë reflektimi, vend ku fjala matet, peshohet dhe lëshohet vetëm kur është e domosdoshme. Poezia e tij nuk bërtet; ajo fton lexuesin në dialog të qetë, por të thellë, duke e bërë lexuesin bashkëpërgjegjës për kuptimin.

Atdheu, liria dhe dashuria pa patetikë

Tematika e Salihut përfshin atdhedashurinë, luftën, lirinë dhe dashurinë, por pa folklorizëm dhe pa retorikë të zbrazët. Atdheu tek ai është kujtesë e dhimbshme, dashuria është urbane dhe introspektive, ndërsa liria shfaqet si proces i brendshëm po aq sa realitet historik. Kjo qasje e bën poezinë e tij të qëndrueshme dhe larg konsumit të shpejtë emocional.

Poezia me dedikim dhe portreti njerëzor

Një dimension i veçantë i krijimtarisë së Salihut është poezia me dedikim. Ai skalit portrete të figurave historike, familjare dhe letrare jo përmes glorifikimit, por përmes depërtimit psikologjik. Figura të tilla si Adem Jashari, Adem Demaçi, Ali Podrimja apo anëtarë të familjes së tij marrin formë poetike të përmbajtur, të ngarkuar me respekt dhe introspeksion.

Vendosja në letërsinë bashkëkohore

Kritikë si Faik Shkodra dhe Adem Gashi e kanë vlerësuar poezinë e Bujar Salihut si një nga lirikat më cilësore të poezisë shqipe bashkëkohore. Pa nevojë për etiketime teorike të fryra, krijimtaria e tij mbetet poezi e bukur, e kulturuar dhe e ndërtuar mbi dije autoriale të qëndrueshme. Përfshirja në antologji dhe përkthimi në gjuhë të huaja dëshmojnë për komunikueshmërinë e saj ndërkulturore.

Poezia si akt qëndrueshmërie

Bujar Salihu është poet i kohës së dhembjes, por edhe i qëndrueshmërisë njerëzore. Poezia e tij është rrugëdalje nga trishtimi, pa e mohuar atë. Është art që nuk kërkon të imponojë, por të zgjojë. Në këtë kuptim, ai mbetet një krijues i vlerave evropiane, që poezinë e sheh si akt etik, estetik dhe thellësisht njerëzor./rajonipress/