Asnjë alternativë

Nga Ibrahim Rexhepi – Debati për buxhetin e vitit 2014 nuk nxori asnjë ide të re, pos disa projekte të vockla, që kryesisht ishin në funksion të fushatës parazgjedhore. Por, duhet pranuar, në një vend të varfër është e pamundur të hartohet një buxhet që kënaq të gjitha kërkesat.

Të gjitha janë të vërteta: Buxheti i Kosovës për vitin 2014 është më i vogëli në Evropë; është buxhet i varfërisë; nuk ofron koncept zhvillimor; aty janë futur premtimet elektorale të PDK-së; është një lojë shifrash dhe e pluseve e minueseve; stimulon importin dhe mbytë prodhimin vendor…
Por, që të gjitha këto të vërteta kanë edhe arsyen, së paku vështruar nga segmenti qeveritar: Kosova është vendi më i varfër në Evropë dhe me BPV-në më të ulët; ka përfunduar autostrada “Ibrahim Rugova” dhe tash buxheti ka arritur komoditetin që të merret me aspektet sociale; partitë në pushtet marrin përgjegjësinë për zbatimin e tij, e jo opozita; filozofia zhvillimore nuk mund ta arrihet brenda një viti, as të përmirësohet bilanci tregtar, e as që të bëhet zhvendosja e burimit të të hyrave nga kufiri në brendi…

Duke pasur parasysh këto këndvështrime që ashpër kundërshtohen ndërmjet veti, është edhe një alternativë tjetër, e cila duket më racionale. Mirëpo, kokëfortësia që manifeston pozita dhe opozita i bën që të humbin qasjen konstruktive ndaj një dokumenti me rëndësi për të gjithë qytetarët e vendit. Për më keq, ai po shfrytëzohet si një terren i përshtatshëm për luftë politike, për fushatë parazgjedhore dhe për promovime individuale. Kjo duket e qartë kur kemi parasysh se debati njëditor i zhvilluar në Kuvendin e Kosovës nuk nxori asnjë alternativë për dokumentin e prezantuar nga Qeveria e Kosovës, nuk pati asnjë matematikë tjetër në mbledhjen dhe zbritjen e shifrave, e as që u ofrua një vizion pak më i qartë për ikje nga varfëria.

Të nxirren të gjitha këto argumente nuk është edhe aq lehtë. Shifrat dhe niveli i zhvillimit të vendit nuk lënë shumë hapësirë manovruese. Së pari duhet të kemi parasysh se bëhet fjalë për vendin që BPV-në ende nuk ka as pesë miliardë euro të plota ( në mot parashihet të jetë 5.5 miliardë euro). Kjo shifër determinon kornizat e buxhetit, duke pasur parasysh faktin se nëse shpenzimet buxhetore kalojnë mbi 30 për qind të BPV-së, atëherë krijohet mbingarkesa fiskale. Atëherë tatimpaguesit më shumë do të punojnë për arkën e shtetit se sa për mirëqenien e tyre. Projeksioni i buxhetit aktualisht gjendet në këtë pikë dhe është e palejueshme që të kalkulohen shpenzime më të mëdha. Madje, po të mos ishin aspiratat e partisë më të madhe në pushtet që të kënaqë votuesit përmes përqindjeve të mëdha, shpenzimet kanë mundur të jenë edhe më të ulëta, ashtu që të zvogëlohet minusi i deficitit primar dhe nevoja për financimin e tij. Kjo është edhe më e pranueshme kur kemi parasysh shkurtimin investimeve kapitale, por edhe faktin se deri në vitin 2016 parashihet një përafrim i lehtë i shpenzimeve për paga dhe i atyre për investime. Në mot pagat marrin 8,8 për qind të BPV-së, ndërsa investimet kapitale 9,6 për qind, ndërsa pas katër vjetësh dallimi mes tyre është vetëm 0,3 pikë të përqindjes. Kjo strukturë tregon qartë se brenda dokumenteve zhvillimore është përfshirë premtimi i kryeministrit që për katër vjet pagat do të rritë 100 për qind. Por, krejt kjo shkon në dëm të zhvillimit, pa marrë parasysh se parashikimet për rritjen e BPV-së janë mjaft ambicioze, ndonëse nuk është e qartë se si do të arrihen këto norma.

Problem tjetër që del nga tabelat buxhetore është burimi i të hyrave. Proporcioni ndërmjet parasë që siguron Dogana e Kosovës dhe Administrata Tatimore e Kosovës në mënyrën më të mirë dëshmojnë mungesën vizionit zhvillimor. Pra, arka e shtetit varet nga vëllimi i importit. Kjo qasje pa dyshim se tkurrë ofertën e brendshme, ndërsa, në mungesë të mekanizmave sistemor, inflacioni do të jetë i pakorrigjueshëm. Ai do të importohet. Për këtë arsye janë pak të besueshme parashikimet për shkalline inflacionit. Ndërkaq, një qasje më serioze ndaj ofertës së brendshme, në një të ardhme do të ndryshonte strukturën e të hyrave. Madje, sa për fillim do të mjaftonte përmbushja e kërkesës së bizneseve që tatimi dhe taksat të mos paguhen në kufi, por në brendi, pasi që mallrat të shndërrohen në para.

(Autori është kolumnist i rregullt i gazetës “Tribuna”)