Zija Aliu, valltari që i dha ritëm dhe shpirt skenës folklorike shqiptare

Gjilan – Në çdo hap të tij, në çdo rrotullim e përkulje mbi skenë, ndjehej pesha e traditës dhe krenaria e një populli që flet përmes ritmit. Zija Aliu, emër i njohur i artit të vallëzimit tradicional nga Vitia, është ndër ata artistë që nuk e kanë parë vallen thjesht si performancë, por si mision kulturor dhe kombëtar.

Rrënjët në tokën e Vitisë

I lindur dhe i rritur në trevën e Vitisë, një zonë e pasur me tradita, këngë dhe valle burimore, Zija Aliu u formësua në një mjedis ku folklori ishte pjesë e jetës së përditshme. Që në moshë të re ai u përfshi në grupet artistike lokale, duke spikatur për energjinë, disiplinën dhe interpretimin autentik të valleve shqiptare.

Vallja për të nuk ishte vetëm lëvizje trupore – ishte histori, ishte rrëfim, ishte kujtesë kolektive. Në interpretimet e tij ndjehej forca e valleve burrërore, eleganca e valleve të përziera dhe finesa e hapave tradicionalë që bartin në vete shekuj kulture.

Në skenat folklorike brenda dhe jashtë vendit

Gjatë viteve, Zija Aliu ishte pjesë e aktiviteteve të shumta kulturore, festivaleve folklorike dhe manifestimeve tradicionale, duke përfaqësuar jo vetëm Vitisë, por edhe Kosovën në skena të ndryshme. Ai kontribuoi në ruajtjen e formës autentike të valleve, duke shmangur deformimet moderne dhe duke mbrojtur identitetin burimor të tyre.

Në paraqitjet e tij, publiku shpesh e ka përshkruar si valltar me prezencë të fuqishme skenike, me një komunikim të drejtpërdrejtë me audiencën dhe me një ndjeshmëri të veçantë ndaj muzikës tradicionale.

Mësues i heshtur i brezave të rinj

Një nga kontributet më të rëndësishme të tij mbetet angazhimi në edukimin e të rinjve. Përmes punës me ansamble dhe grupe valltarësh, ai ndihmoi në formimin e shumë të rinjve që sot vazhdojnë rrugën e artit folklorik. Për të, trashëgimia kulturore nuk duhej vetëm të ruhej, por të trashëgohej me përkushtim dhe përgjegjësi.

Ai ishte ndër ata artistë që e kuptonte se vallja është arkiv i gjallë i kombit, një mënyrë për të ruajtur kujtesën historike, krenarinë dhe identitetin.

Një figurë që nderon artin tradicional

Në një kohë kur globalizimi dhe ndikimet moderne shpesh zbehin elementet autentike, figura e Zija Aliut qëndron si simbol i qëndrueshmërisë kulturore. Ai përfaqëson brezin e artistëve që e ngritën vallen në nivel dinjitoz dhe e mbajtën gjallë frymën e traditës.

Emri i tij lidhet me përkushtim, seriozitet dhe dashuri të pakushtëzuar për artin popullor shqiptar. Për komunitetin e Vitisë dhe më gjerë, ai mbetet një ambasador i heshtur i kulturës sonë, një valltar që me çdo hap la gjurmë në skenën folklorike shqiptare.

Si u dha lajmi për vdekjen e Zija Aliut, ikona e vallëzimit shqiptar dhe fryma e gjallë e Karadakut

U shua një trup, por jo një ritëm. U ndal një hap, por jo një histori. Në orët e mbrëmjes ka ndërruar jetë valltari i shquar Zija Aliu, një nga figurat më përfaqësuese të vallëzimit tradicional shqiptar, njeriu që për më shumë se katër dekada i dha skenës shpirt, energji dhe identitet.

Lajmin e hidhur e ka bërë të ditur familja Aliu përmes një njoftimi prekës:

“Me zemër të thyer dhe shpirt të lënduar, familjarë, miq dhe dashamirë ju njoftojmë se sot në orët e mbrëmjes ka ndërruar jetë vëllau/bashkëshorti/babai/gjyshi ynë, Zija Aliu-Remniku.
Zoti të dhëntë prehje të përjetshme dhe shpirti yt i mirë pastë dritë, atje ku pushojnë të drejtët. Për varrimin e të ndjerit do t’ju informojmë me kohë.
Të pikëlluar, Familja Aliu.”

Nga Remniku në skenat e Evropës

I lindur më 22 janar 1951 në Remnik të Vitisë, Zija Aliu u rrit me këngën e lahutës, me ritmin e tupanit dhe me hijen krenare të maleve të Karadakut. Që herët e kuptoi se vallja nuk është vetëm lëvizje është identitet, është kujtesë, është qëndresë.

Shkollimin fillor e kreu në vendlindje, ndërsa të mesmin në normalen e Gjilanit dhe Ferizajt, pasi u përjashtua si pjesëmarrës në demonstratat e vitit 1968, një dëshmi se ai nuk ishte vetëm artist i skenës, por edhe zë i ndërgjegjes kombëtare.

Nga viti 1972 deri më 1992 punoi si mësimdhënës në shkollat e komunës së Vitisë. Në vitet 1982–1987 u përjashtua nga procesi mësimor për shkak të vënies në skenë të “Valles së Kaçakëve” në Festivalin Ballkanik të Folklorit “Ohri ’81”, një akt artistik që për të ishte krenari, por për pushtetin e kohës “guxim i tepërt”. Për Zija Aliun, vallja ishte deklaratë.

Themelues, organizator, shpirt i ansambleve

Veprimtaria e tij kulturore është një histori më vete:

Anëtar i SHKA “Zenel Hajdini” në Gjilan (1966–1968)

Anëtar i SHKA “Kastrioti” në Ferizaj (1968–1971)

Themelues i SHKA “Rreze Dielli” në Remnik (1972)

Veprimtar në SHKA “Ramiz Sadiku” dhe në Ansamblin “Shota” në Prishtinë

Themelues i ansamblit komunal të folklorit në Viti (1976), që më vonë mori emrin e dëshmorit Kemajl Azizi

Ai ishte pjesë e dhjetëra festivaleve brenda Kosovës dhe përfaqësoi vendin në shumë shtete të Ballkanit dhe Evropës. Nga viti 1993 deri më 2003 kontribuoi edhe në AKV “Gurra” në Gjilan, si valltar, performues i lojërave popullore dhe mbështetës i aktiviteteve kulturore.

Valltari që juritë nuk e diskutonin

Në vitet ’90 u shpall tri herë radhazi valltari më i mirë i Kosovës për interpretimin e valleve burimore të Karadakut, një kurorëzim i merituar për mjeshtërinë dhe autenticitetin që sillte në skenë.

Në vitin 2005, në Francë, në mesin e 16 shteteve pjesëmarrëse, u nderua me Kupën “Ganat 2005”.
Në vitin 2006, në Ankara të Turqisë, mori shpërblim special për kontribut kulturor.
Në vitin 2008, në festivalin “Bajram Curri”, u nderua me çmimin e madh “Panajot Kanaqi” si valltari më i mirë.

Por përtej çmimeve, ajo që e bënte të madh ishte mënyra se si ai e organizonte vallen, duke e ruajtur origjinalitetin, por duke i dhënë edhe dimension skenik e estetik. Lëvizjet e tij ishin të fuqishme, por të pastra, energjike, por të disiplinuara; kreative, por gjithmonë besnike ndaj burimit.

Siç është shprehur edhe njohësi i folklorit Sami Piraj, biografia e Zija Aliut nuk mund të përmblidhet me pak rreshta, ajo është një jetë e tërë në shërbim të artit.

Humanisti i heshtur

Përveç artit, ai ishte edhe pajtimtar gjaqesh e konfliktesh në vitet 1990–2010 në Viti dhe Anamoravë. Ishte mbështetës i aktiviteteve kulturore përmes biznesit të tij privat dhe ndihmues i familjeve në nevojë pas luftës.

Ai nuk ishte vetëm valltar i skenës, ishte valltar i jetës. Një njeri që ndërtonte ura, që ruante traditën, që mbante gjallë frymën e Karadakut.

Një hap që nuk shuhet

Sot, skena folklorike shqiptare humbi një ikonë. Por hapat e tij mbeten të gdhendur në kujtesën e publikut dhe në trupat e qindra valltarëve që ai frymëzoi.

Zija Aliu nuk ishte vetëm interpretues, ai ishte konceptues i lëvizjes, organizator i shpirtit skenik, bërthamë e autenticitetit të valles së Karadakut.

Ai largohet fizikisht, por ritmi i tij do të vazhdojë të trokasë në çdo tupana, në çdo festival, në çdo brez që do të kërkojë rrënjët e veta në vallen shqiptare.

Dhe sa herë që në skenë do të shpërthejë një valle burrërore e Karadakut, diku në thellësi do të ndihet hija krenare e mjeshtrit që e bëri atë art jetë./rajonipress/