Zejnullah Halili, poeti që i dha zë fëmijërisë shqiptare

Gjilan – Letërsia shqipe, veçanërisht ajo për fëmijë, mban në kujtesën e saj emrin e Zejnullah Halilit, poetit dhe shkrimtarit nga Gjilani, i cili me krijimtarinë e tij la gjurmë të pashlyeshme në kulturën tonë kombëtare. Me një opus të pasur letrar dhe një angazhim të vazhdueshëm në arsim dhe media, Halili u bë një nga figurat më përfaqësuese të letërsisë për brezat e rinj në Kosovë.

Zejnullah Halili lindi më 5 nëntor 1945 në fshatin Kokaj të Gjilanit. Shkollimin e mesëm e kreu në Gjilan, ndërsa studimet e larta për gjuhë dhe letërsi shqipe i përfundoi në Prishtinë. Që herët ai u dallua për prirjen e tij letrare dhe përkushtimin ndaj fjalës së shkruar.

Karrierën e tij profesionale e nisi si mësues në shkollat e rajonit të Gjilanit, duke u bërë jo vetëm edukator, por edhe frymëzues i nxënësve të tij. Më vonë u angazhua në Radio Prishtinë, ku udhëhoqi dhe redaktoi emisione për fëmijë, duke kontribuar në afirmimin e letërsisë dhe kulturës për moshat e reja. Po ashtu, ai ishte redaktor i revistave për fëmijë dhe bashkëpunëtor i rregullt në botime të ndryshme letrare.

Krijimtaria e Halilit është e pasur dhe e larmishme. Ai botoi dhjetëra libra me poezi dhe prozë për fëmijë dhe të rritur, ndër to tituj të njohur si “Ylberi”, “Shitësja flokartë”, “Vendlindja shihet me zemër”, “Përralla lozonjare”, “Djaloshi brenda mollës”, “Ëndërr e këputur” dhe “Unazë”. Veprat e tij karakterizohen nga një gjuhë e pastër poetike, imagjinatë e pasur dhe ndjeshmëri e thellë ndaj botës së fëmijës, natyrës dhe atdheut.

Halili i dha letërsisë për fëmijë një dimension edukativ dhe estetik, duke e trajtuar atë jo si zhanër dytësor, por si një fushë me rëndësi të veçantë në formimin shpirtëror dhe kulturor të brezave. Poezia dhe tregimet e tij ndërtojnë ura mes fantazisë dhe realitetit, mes lojës dhe mësimit, duke ruajtur gjithmonë një ton të ngrohtë dhe human.

Ai ndërroi jetë më 24 shkurt 2004, por vepra e tij vazhdon të jetojë në libraritë, bibliotekat dhe në kujtesën e lexuesve që u rritën me vargjet dhe tregimet e tij. Zejnullah Halili mbetet një nga emrat më të respektuar të letërsisë kosovare, një krijues që i dha zë fëmijërisë shqiptare dhe e pasuroi kulturën tonë me vlera të qëndrueshme letrare.

Trashëgimia e tij mbetet një thesar i çmuar për letërsinë shqipe dhe një burim frymëzimi për krijuesit e rinj.

Zejnullah Halili, zëri poetik i fëmijërisë dhe ndjeshmërisë shqiptare

Zejnullah Halili renditet ndër shkrimtarët më të njohur të dekadave të fundit në letërsinë shqipe. Ai krijoi kryesisht për fëmijë, por botoi edhe vepra për të rritur, duke ndërtuar një opus të gjerë dhe të rëndësishëm letrar. U lind më 1945 në Kokaj të Gjilanit, në Malësinë e Karadakut, ndërsa ndërroi jetë në Prishtinë më 24 shkurt 2004.

U rrit në një familje me tradita atdhetare dhe përparimtare për kohën, në kushte tejet të vështira ekonomike. Shumica e familjeve shqiptare të asaj periudhe kishin mbetur pa pasuri dhe pa të ardhura, pasi të mirat materiale i shfrytëzonin pushtuesit. Kjo rrethanë historike dhe sociale ndikoi thellë në formimin e tij shpirtëror dhe krijues.

Fëmijërinë e kaloi mes vështirësive dhe peripecive të shumta. Shkollën fillore e kreu në fshatrat Llocë dhe Pogragjë, ndërsa shkollën e mesme normale në Gjilan. Studimet për letërsinë shqipe i përfundoi në Prishtinë. Që në bankat e shkollës së mesme u dallua për krijimet e tij letrare, duke fituar respektin dhe vlerësimin e mësimdhënësve. Pas përfundimit të normales, për një periudhë punoi si mësues në disa shkolla fillore të fshatrave të Gjilanit.

Më vonë, pasi kishte botuar përmbledhje poezish për fëmijë me vlerë të veçantë artistike, u punësua në Radio Prishtinë, ku për disa vite me radhë udhëhoqi emisione për fëmijë. Më pas ishte redaktor i revistës letrare për fëmijë “Pionieri” dhe i revistës “GEP”. Krahas krijimtarisë për fëmijë, ai botoi edhe vepra për të rritur, duke dëshmuar një shtrirje të gjerë tematike dhe stilistike.

Zejnullah Halili ishte fitues i disa shpërblimeve letrare dhe për krijimtarinë e tij janë shkruar studime të shumta nga kritikë shqiptarë të kohës. Ai ishte pjesëmarrës aktiv në rrjedhat letrare dhe kulturore në Kosovë dhe më gjerë. Pas përfundimit të luftës, ishte pjesë e manifestimit tradicional “Karvani i poetëve për fëmijë”, duke sjellë para fëmijëve një krijimtari të rrallë në poezi, recitim dhe oratori. Ai nderohej gjerësisht si një ndër shkrimtarët më produktivë dhe më të dashur për fëmijë të kohës.

Krijimtaria e Zejnullah Halilit mbështetet në njohjen e thellë të botës së fëmijëve, të shpirtit të tyre të dëlirë, të imagjinatës që i karakterizon dhe të dëshirës për ta njohur sa më mirë dhe sa më gjithanshëm botën që i rrethon. Ajo nisi që në bankat e shkollës fillore dhe mori rrjedhë të qëndrueshme gjatë periudhës kur punoi si mësues, ku njohu nga afër fëmijërinë.

Kjo përvojë u thellua dhe u kultivua me përkushtim gjatë viteve si gazetar, redaktor dhe udhëheqës i emisioneve për fëmijë në RTV Prishtina, si dhe në punën e tij në redaksinë e botimeve të Shtëpisë Botuese “Rilindja”, ku ishte redaktor në “Pionieri” dhe kryeredaktor i “Gazetës së pionierëve”.

Ai ka lënë pas një opus të pasur letrar prej 26 veprash të botuara, në zhanre dhe me interesa të ndryshme letrare për fëmijë dhe të rritur, si dhe shumë dorëshkrime që kanë mbetur ende të pabotuara.

Pas largimit me dhunë nga puna në “Rilindja”, Zejnullahu mbeti sërish pa të ardhura. Vështirësitë e jetës u rikthyen, duke sjellë vuajtje dhe peripeci të reja. Këto rrethana ndikuan që ai të ndahej nga jeta në një moshë relativisht të re, duke lënë pas familjen që e deshi aq shumë, komunitetin e krijuesve, si dhe miqtë e shumtë.

Zejnullah Halili është përfaqësuar në shumë publikime dhe antologji të shkrimtarëve shqiptarë, duke mbetur një emër i qëndrueshëm në historinë e letërsisë sonë.

Disa nga veprat e botuara të Zejnullah Halilit:

“Ylberi”, 1969
“Shitësja flokartë”, 1971
“Ç’thonë pulëbardhat”, 1973
“Eshkë e dritë”, 1977
“Lamtumirë shkurtabiqë”, 1983
“Vendlindja shihet me zemër”, 1984
“Përralla lozonjare”, 1987
“Qirinj të ndezur” (tregime për të rritur), 1988
“Pikaloshja”, 1988
“Mollëkuqja”, 1989
“Ylli t’na hyjë në mes” (roman për fëmijë), 1990
“Udha kah agu”, 1993
“Lulëshqiponja”, 1993, 1996
“Ëndërr e këputur” (roman për fëmijë), 1996
“Si u bë pikalorja bletë”, 1997
“Dallga”, 1998
“Djaloshi brenda mollës”, 1999
“Pres orën tënde”, 2001
“Unazë”, 2004

Poezia e tij, univers imagjinar dhe ndjeshmëri e thellë

Poezitë e Zejnullah Halilit, si “Me ju krijoj”, “Udha e ndritur”, “Ta zgjoj mëngjesin”, “Kundrejt kodrinave”, “Turtulleshat e jetës”, “Ylli të na hyjë në mes”, “Fjala magjike”, “Rrezja e kujtimit”, “Kroi ujëkristalor”, “Vetë i shoh” dhe “Unazë”, dëshmojnë për një botë të pasur simbolike, për një gjuhë të ngrohtë e figurative dhe për një ndjeshmëri të veçantë ndaj natyrës, nënës, atdheut dhe fëmijërisë.

Në vargjet e tij, bota shfaqet si hapësirë shprese, drite dhe përjetësie. Ai ndërton metafora të pastra, figura të qarta dhe ritëm melodioz, duke e bërë poezinë e tij të afërt dhe të dashur për lexuesin e vogël, por njëkohësisht me vlera estetike edhe për lexuesin e rritur.

Zejnullah Halili mbetet një ndër përfaqësuesit më të rëndësishëm të letërsisë për fëmijë në Kosovë, një krijues që i dha fjalës poetike dritë, ngrohtësi dhe përmasë edukative, duke e vendosur atë në shërbim të formimit kulturor dhe shpirtëror të brezave./rajonipress/