Martirët e Karadakut të Gjilanit

Ngoni shokë dhe ju miqësia – Shka ka shkrue historia, Ta këndojnë n’ kangë dhe rinia, Ta përcjellin dhe sharkia,
Ta vështrojnë edhe njerëzia,

Se ç’ rrënim ka ba Turkia !
Kur ka ardhë turku ndër ne –
Na i ka humbë komb e atdhe ,
Na i ka nrrue doke e fe .
Mallkoj Zot , dyert e Sulltanit –
Nam t’ madh bani n’ atë rreth t’ Gilanit !
Nam të madh bani n’ këtë ven –
S’ guxon kush me kanë i kështen ! ( krishterë )

Këqyr kështenimi çka kanë punue –
Po donë turqit mej mashtrue ,
Kanë nisë emnat tuj i nrrue ,
Tuj u ba turqë po thonë me emër ,
Fenë e Krishtit tuj majtë me zemër .

Qeveritë Perëndimore –
Tue njohtë mirë Turqinë mizore ,
Fort nji ditë e kanë ngushtue ,
Fenë e Krishtit me e lirue !
Kjo Turqia osmanli ,
Mjaftë mizore , por pa fuqi ,
Paska pru nji ferman të ri !
Ferman t’ ri e paska pru –
T’ gjitha fetë me i liru’!

Kosovarët kur kanë nigue –
Kanë nisë fenë për me e zbulue !
Veç nji punë qi do marue –
Dikush duhet me e fillue !
Pra , e filluen nja disa burra –
Dy katunde : Binqa e Stublla .
U ka pri nji burrë me famë ,
Krye fisit i gashjan.

E për ditë t’ mrame , kur derdhet gjaku –
Me ta ishte tanë Karadaku !
Këta kreshnikë kur janë bashkue –
N’ nji odë mblidhen me kuvendue ,
Tri ditë rresht kanë bisedue ,
Dhe vendimin e kanë pru ,
Sa ma parë me u besatu’ ,
Me Kanun t’ Lekë Dukagjinit ,
N’ Qiri t’ festës e n’ Kishë t’ Shën Linit ,
Se pa u gri e pa u coptue ,
Fenë e Krishtit s’ kem me e lëshue ,
Se s’ jem turqit e Sulltan Mexhitit ,
Po jem shqiptarë të Dukagjinit !
T’ Dukagjinit , racë shqiptari ,
Ne , këtë fe na e ka lanë i pari ,
T’ shkojmë t’ lajmërohemi te meshtari ,
Të lajmërojmë Patër Antoni ,
Të lajmërojmë te ai fat i joni !
Para u del Patër Antoni ,
Patër Antoni , para u ka dalë –
Mirë se erdhët burra shqiptarë ,
Për diçka , ju , keni ardhë !

-Lum zotni , Zoti t’ rritë jetën ,
S’ ki se pse , ne , me na pvetën ,
Se fare mirë ti naj din jetën ,
Nën këtë Turqi jemi tuj hjekën !
Na, edhe emnat i patëm nrrue ,
Keshe fjala , mej mashtrue ,
Por , qetash jemi pendue ,
Kem lidhë besë e jem betue ,
Me shkue turkit e mej kallxue –
Se na s’ mujmë fenë me e nrrue !

-Pra , zotni, pashë Perëndinë ,
Lajmëro Francën dhe Austrinë ,
Amerikën e Anglinë ,
Tanë Shqypninë edhe Prusinë ,
Vatikanin e Italinë ,
Se do t’ bahet nji mrekulli ,
Do t’ na hupin me robë e fëmijë ,
E si nipat e Kastriotit –
Mos me i ra na mohit kombit !

Patër Antoni , si i njeu këto fjalë –
Fort iu que delli në ballë ,
Ka marrë qirat e i ka kallë !
Po i kallë qirat e dyllit ,
Mirë po i çelë fletat e Ungjillit ,
Stolën në qafë e paska vnue ,
Ka ba kryq e asht betue –
Mjaftë shumë herë kam shkrue për ju ,
Me shokë t’ mi , mjaftë kam punue ,
Diplomatëve letra tu ju que ,
Të tanë botën e kamë lajmërue ,
Ç’ asht tue ba turku ndër juve !

Pra , nji besë t’ Zotit , jam tuj ju dhanë –
Se unë vetun s’ kam me ju lanë ,
Për ju , shpirtin kam me e dhanë !
Pra, ju burra , n’ m’ nigofshi mue –
Këtë punë t’ madhe qi e kem fillue ,
Hiq nuk duhet me u vonue ,
Veç n’ Gilan duhet me shkue ,
Hyqymetit me i lajmërue !
Tuj folë Frati e tu e nigue ,
Maruen fjalët e janë tfillue ,
Në Gilan , fill paskan shkue ,

Maliq Begut i kanë kallxue –
Maliq Beg , pashë jetën tane ,
Thonë kanë dalë do fermane ,
Për t’ gjithë popujt n’ ylqe tane ,
Si n’ Ballkan e si n’ Shqypni ,
Ju ka dhanun fesë liri !
E kemi ardhë sot me t’ kallxue –
Se me dhunë fenë e kem nrrue !
Pra, tash fetë na janë lirue ,
Dhe hyzmetin Ty, ta bajmë ,
T’ bajmë hyzmet , të lajmë vergi ,
Dhe i shkojmë mbretit n’ ushtri !

Kur i ndjeu Begu , këto fjalë –
Zemra n’ gjoks deshti me ju kallë !
Po ma thërret nji Efendi ,
Efendi – Tahir Gërmovën ,
Që e kishte shitë fenë e kombin ,
Qi e kishte shitë kombin shqiptarë –
Për me kanë n’ Gilan , i parë !

Maliq Begu , Tahir Efendija –
Zoti i tyne ishte Turkija !
Të dy bashkë po kuvendojnë ,
Plane t’ vështura po mbarojnë –
Katolikët , qysh t’i farojmë ?!
Me këta burra po kuvendojnë ,
Bjeshkët e arta po iu premtojnë ,
Kurrsesi burrat s’ po e ngojnë !
Dikur Begu , ish idhnue –
Paska nisë me u këcënue !

Ai Ndre Marku , kuvendarë –
N’ ato vise – shpi e parë ,
Burrë çeliku edhe shqyptarë ,
-Maliq Beg – tha – falma nji fjalë ,
Me dy mende këtu s’ kem i ardhë ,
Veç me kallxue ballë për ballë ,
Se kombin e Krishtin , s’e lëshojmë për t’ gjallë !
N’ emën t’ shokëve , po t’ bajë be –
T’ madh e t’ vogël me na pre ,
E kemi sosë me dekë për atdhe ,
S’ ki pse Beg , t’ lodhesh me ne !
Efendiu edhe Begi ,

Mbasi s’ mund i banë kurrqysh për veti –
E dhanë urdhnin e të gjithë i msheli !
Maliq Begu , ai shpirtzi –
Hajde nji herë , more Efendi !
Hajde nji herë , Tahir Gërmova –
Për këtë punë do t’ ndien Stambolla !
Do t’ na ndien Avdyl Mexhiti –
Nuk e len pa e lajmërue prifti !
Se këta prifta , drejt me thanë –
E kanë lidhjen me krejt dynjanë !
Për me e hjekë barrën prej veti –
Po e bajnë mend , për mej que n’ gjeti !

Kanë mendu’ , kanë pru vendim –
Mej que t’ shkretit në Prishtinë !
Këqyr çka banë këta t’ pa mëshirë –
I kanë lidhë t’ shkretit n’ zinxhirë !…
Po m’ i lidhin n’ zinxhirë të trasha –
I quen n’ Prishtinë , te Jashar Pasha !
Jashar Pasha – turqeli ,

Kur i pau të kështenët me sy –
Si kulshedra deshti mej përbi ,
Po mundohet mendjen me ja u thye !
Veç , mesap , mundi po u shkon kot –
Hiq s’ po trembën këta Kastriotë !

Ai Ndre Marku , çka po thotë –
Nigo Pashë , pashë nji Zot ,
Edhe Begut i kam thanë ,
I kam thanë Begut e Efendisë ,
Se me ndihmën e Perëndisë ,
Nuk do t’ bahemi këlyshët e Turkisë !
S’ bahemi këlyshët e Stambollit ,
Se jemi nipat e Kastriotit !
Jemi të tokave të Dukagjinit ,
Nuk i bijmë mohit kombit e Krishtit !

Atëherë, Pasha u tërbue ,
Xhelatxhive , iu ka ngërmue –
Merrni kaurrat , n’ burg mej que ,
Kundraj mbretit peshë janë que !
Nisi Pasha , me mendue ,
Vet s’ po mundet mej dënue ,
Kongjollozët janë informue ,
Jashar Pasha , nji farë veleti ,
S’ po don fajin me ja lanë veç veti !

Thërret mexhlisin prej Prizrenit ,
Për me pasë për veti mproje –
Thërret të parët prej Kumanove !
Thërret prej Shkupi e prej Gilani ,
Në Prishtinë , mbledhjen e bani .
Jashar Pasha i Prishtinës ,
Poj shkruen letër korcllës s’ Vjenës –
Në Kosovë asht nji milet ,

Nuk janë shumë , veç janë pak krejt !
Besa – besë , mjaftë janë pak ,
Veç kurrënjiherë nuk rrinë rahat !
S’ mundet kush mej rahatue ,
Kundra mbretit tash janë que ,
Na s’ po dojmë për me ju damtue ,
N’ koftë e mujtne , te ju mej prue !
Ministria e Austrisë ,

Nji përgjegjëje ja banë Turkisë –
S’ asht ai popull me këtë mbret ,
Por, ata janë në vatan të vet !
Janë nënshtetas të Sulltanit ,
E mbas-ardhësat e Ilirianit !
Jashar Pasha , qen i tërbuem ,
N’ Stamboll , letrën e paska quem –
A po e din Baba Sulltan ,
Nji milet që këtu e kamë ,
S’ pranojnë Dinë , s’ pranojnë Islam ,

Veç të kështen po donë mu kanë !
Në mos kjoftë këta mej largue ,
Krejt Kosova , peshë janë que ,
Fenë Islame , po donë me e lëshue ,
E shqiptarë me u deklarue !
Mbreti, letrën e dredhon ,
Jashar Pashën , mirë po e mëson –
Jashar Pasho , more zotni ,

Banë qysh t’ munesh me ata kaurrijë !
E n’ mos mujsh menjen me ja u thy’ –
Të gjithë syrgjynë , bjermi n’ Turki !
Se n’ Turki , ja u bajmë na çarën –
Menjiherë ja u hupim farën !
Ishalla Pashën, Zoti e hupë –
I muer t’ burgosnit e i qoj në Shkup !

Selim Pasha , menxi s’ priti –
I pranoj të shkretit e n’ burg i qiti !
Veç këta burra hiq s’ po kanë dert –
Si martirë po bajnë gajret !
Histori , ti kjofsh bekue –
S’ po len emnat mej harrue !

Pra, këta emna n’ histori –
Po i përmendim edhe n’ sharki !
A po ngon , or Mali i Zi i Shkupit –
Qi je que kundra turkit ?
A po ngoni , more Karadak –
Po ju lutëm , vështroni pak ,
Si ke i ri , e si ke plak !

Këta emna qi poj këndojmë –
T’i mbajmë n’ mendje , mos t’i harrojmë !
E tash unë po i filloj
Dhe disa emna poj lexoj :
Ndre Hyseni , Pjetër Smajli ,
Prek Alija , Gëzim Selmani ,
Që ky asht ai nji sosjani ,
Bardh Ahmeti e Shyt Sinani .
Haj , medet , se çka me kanë ,
Të gjithë këta burra janë Binçjanë !

Sot për Binçën tonë u ba nami –
Për kurbana poj lypë Sulltani !
Tash poj këndoj edhe do burra –
Kreshnikë malesh , të gjithë nga Stublla !

Djem të lehtë porsi skifteri ,
Qi për fe edhe atdhe –
E dhanë jetën si me le :
Gjergj Gashi , Ramë Murtezi ,
Pjetër Tuna , Dokë Hyseni ,
Ai Zef Jahja , Murat Andrea ,
Trima të rreptë , bash sikur rrëfeja !
Gustin Zeka , Pjetër Koliqi ,
Të fortë si guri e si çeliku ,
Gjeli i Memës , Flamur Murtezi –
Me shokë t’ vet , po m’ i lypë mbreti !
Fitër Kola , Luani i Bekës –
Burra t’ fortë – kreshnik të bjeshkës !

Ai Ndre Stublla , djalë i ri –
Kambët e tija ishin ngri ,
Ia pret mjeku turqeli !
Selim Pasha , turk i tlrbuem –
Fort këta njerëz asht tu i munduem ,
Nuk len asnji me i vizitue ,
S’ len ushqim kush me ju que !…
Patër Antoni , fort ish ngushtue ,
Ka hypë kalit , n’ Shkup ka shkue ,
Ipeshkvit n’ Prizren , ju ka lajmërue –
Famullia më maroi mue ,
N’ burg të Shkupit , m’ i kanë prue ,
Nja të gjallë s’ dojnë me ma lëshue !

N’ katër anët e botës , Ipeshkvi ka shkrue –
Selim Pasha e paska hetue ,
Patër Antonin e kanë burgue ,
Tue rrehë e tue mundue ,
Vargorët n’ kambë ja paskan vnue !
Po sa u mëshel Pater Antoni ,
Erdhi letra prej Stambolli –
Mblidhni kaurra gjithë sa të doni !
Mblidhni t’ gjithë me gra , me fëmijë –
Me mi pru syrgjyn n’ Turki !
Selim Pasha , i ngrani i dreqit ,

Ia qon letrën Maliq Begit –
Mblidhe shpejt atë farë t’ miletit ,
Se kurban do t’ ja qojmë mbretit !
Mblidhgjau robët e mblidhja fëmijë –
T’ gjithë t’i nisim për Azi !
Maliq Begu , satrapi plak ,
Ai barbar për Karadak ,
Merrni plakat e merrni t’ rejat ,
Merrni pleqtë e merrni t’ rijtë ,
Merrni gratë e merrni fëmijtë ,
Mos ja u leni asnji n’ shpi !
Mos ja u leni asnji për çare –
Se ka thanë Sulltani – mej qitë fare !
E tatarët , po këlyshët e tij –
Mblodhën pleq e mblodhën t’ rijë ,
Deshë e dathë me gra e fëmijë ,
E për Shkup i kanë tfillue ,
Tu i rrehë rrugës e tu i mundue !…
E në Shkup , t’ shkretit , kur kanë shkue –

Me meshkujt e vet nuk janë bashkue !
Zot i Madh , ti kjofsh lavdue ,
Kur nër veti janë bashkue ,
Si u bashkuen të gjithë nër veti ,
T’ lodhun uni e t’ lodhun eti ,
Plasi vaji , plasi kiameti !…
T’ lodhun etit e t’ lodhun unit –
Me ju dhimtë gurit e drunit !
Vajtojnë zojat e Malësisë –
Ah, mori dera e Osmanlisë ,
Të vraftë dora e Perëndisë ,

Nam t’ madh bane n’ fis t’ Shqypnisë !
Për me mujtë me ja marrë Atdhenë –
Me gazep ia ndërrove fenë !
Ai qi s’ deshti fenë me ndërrue –
Atdheun e vet u deshtë me e lëshue !
Nji pjesë duelën n’ Kalabri ,
Me qindra – mijëra u shkrinë n’ Serbi !…
Kelmendasit kah Austria ,
Shumë të tjerë kah Bullgaria !…
Do i qitën në viset e veta –
I lëshuen fushat e dolën n’ kepa !
Karadake i Gilanit –
Tash ra n’ kthetrat e luanit ,
N’ dorë të këlyshëve të Sulltanit !
Mali i Zi , malësi e Shkupit –
Ra në dorë tirane t’ turkit !…
Selim Pasha , nji qen qafirit ,
Për me e zhdukë fisin arbënorë –
Nisi njerëzit për Augorë !…

Nisi njerëzit për rrugë t’ mërgimit –
Për qejf t’ shkaut e mllef të dinit ,
Në drejtim të Selanikit .
Në drejtim me gjetë Stambollin –
Kanë me veti Patër Antonin !
Kanë me veti atë farë fratit –
Shpesh po e lidhin ndër bark të kalit !
Rrugë e vështirë për fis t’ shqiptarit –
Bash si rruga e Kalvarit !
Gra e fëmijë n’ do kerre t’ vjetra ,
Burrat n’ kambë lidhun me hekra !
Bjeshkëve t’ Sharrit , po vajton zana –
Vaj medet , mori nana të shkreta ,
Se n’ gazep po u shkojka jeta ,
Tu ja u kthye shpinën trojeve t’ veta ,
Tuj pri burri i lidhun me hekra ,
Lidhë me hekra , tuj i ra zaptiu
E nanave t’ shkreta me fëmijë për gjiu !…

Rruga Shkup e Selanik –
Zaptiu ndiq e shqyptari ik ,
Kur u lodhke e therrshin me thikë !
E therrte n’ thikë e gjuejke n’ përrue –
Britke i shkreti :”Kuku për mue !”
Atëherë britshin edhe gratë e mjera –
Tash e hajnë bishat e egra !
Po mi gjuejnë pyjeve t’ Kepit ,
N’ Selanik , mbërri ishin kanë ,
T’ lodhun , t’ këputun e shpirt tuj dhanë !
Pleq e t’ rijë , burra e gra –
Tuj fshi lotët e me za tuj kja !
Tuj fshi lotët si ujët e gurrës –
Për ata qi u mbetën rrugës !
U mbetën rrugës prej gazepit –
Tuj i ngranë bishat e peshqit e detit !…
N’ Selanik , kur paskan ardhë –
Nji kongjolloz , para u ka dalë !
Mirë po i këqyrë këtë grup shqyptarë ,
N’ tirq e n’ hekra , n’ plisa t’ bardhë ,
Gratë me zhguna me lidhësa n’ ballë !

Dhimbë poj bje telektualit –
Kur pau fratin ndër bark të kalit !
Fort i briti kapedanit ,
Fort i briti atij zabiti –
More i poshtër , ç ‘ të bani prifti ?!
More i poshtër , prifti çka të bani ,
A deshte vet , a të tha Sulltani ?!
A vet deshte me e mbytë të shkretin ?
Pra , ta dijshë edhe lajmëroje mbretin ,
Se herë do kurë ia shihni sherrin !
Edhe fratin duerve ia hjek ,
E ka marrë dhe e çon n’ shpi t’ vet .
Në shpi t’ vet e paska que –
Me mjek të vetin tu e mjekue !…
Kongjollozi i Hingilizit –
I përcjellun prej nji priftit ,
Shkoj te i pari i Selanikit !
Shkoi te i pari , me ta ka folun –
Guverner , lajmëro Stambollin !
Shpejt Stambollin me e lajmërue –
Këta njerëz mirë mej strehue !

Ç’ bani i pari i Selanikit –
Nji xhemi ia lypi mexhlisit !
Nji xhemi krejt shpartallue –
Këta martirë i ka ngarkue !
I ngarkon martirët e shkretë –
Për n’ Azi , diku me i tretë !…
Perëndi , të kjofsh nderue –
N’ Selanik , nji prift kish qillue !
Nji prift i ri – Dom Leonardi ,
Si detyrë që e ka meshtari ,
Mirë martirët i ka hetue ,
Me nji barkë t’ keqe , të gjithë ngujue !
Prifti , mirë ka organizue ,
Me anë të miqve me ju ndihmue –
Do veshë – mbathje , ushqim me ju que !
Ah, more Zot , të kjofsha falë ,
Nja prej tyne , s’ po jet i gjallë –
Të gjithë të sëmutë e tuj u kallë !
Të gjithë të sëmutë e tuj u kallë eti ,
Tuj dekë t’ shkretit e tuj i hedhë n’ deti ,
Kush s’ e mbanë mend kësi kiameti !
Me të vërtetë se çka kanë hjekë ,
Këta martirë – shqiptarë të shkretë ,
Numri i tyne të tregon vet !
Prej Kosove e deri n’ det –
Ishin nisë njiqnd e tetëdhetë !
Tuj dekë rrugës , tu i hedhë n’ det –
Shih nji herë se sa kanë mbetë !
Fëmijë e burra , ashtu edhe gratë ,
Tash kanë mbetë shtatëdhetë e gjashtë !

Mori xhemi , ti kjofsh mallkue –
Kah je nisë, kah je tfillue ,
Kah po donë këta njerëz mej que ?!
-Deri n’ Brusë , mue m’ kanë urdhnue –
Guvernerit me ja que !
N’ Brusë , të shkretit kur kanë shkue ,
Guverneri ka urdhnue –
N’ Muhaliq , këta njerëz mej que !
N’ Muhaliq , kur paskan mbërri –
Me nji burg t’ vështirë i kanë shti !
Me nji han – burg , i kanë ngujue –
Bukë , as ujë nuk ju kanë que ,
As s’ kanë shtrojë, as s’ kanë me u mbulue !
N’ Ipeshkvi , i kanë hetue ,
Se n’ çfarë burgu i kanë que –
Kongjollozët i kanë lajmërue !
Kongjollozët i lajmëroi menjiheri –
Të tre shkuen te Guverneri !
Guvernerit i kanë kallxue –

N’ Mihaliq , po dojmë me shkue ,
Do njerëz n’ burg mej vizitue !
Rojën e burgut mej lajmërue –
Mos t’ gabojnë me na ndalue !
Këqyr shka bani Guverneri –
Nji gavaz t’ vetin ja u dha me veti !
N’ Muhaliq , kur paskan hy ,
Shka me pa , o Zot , me sy –
Burra e gra , pleq e fëmi’ ,
Tmerrë e madhe u paska hy !
U ka shti trishtim e mnera –
Katër t’ vdekun , të qitun te dera ,
Kishte nisë me ju ardhë era ,
Fort po kjajnë ato gra të mjera !
Kongjollozët kanë urdhnue –
Nji vend vorresh me e caktue ,
Këto xhenaze me i vorrue !
Nji vend vorresh ja u kanë lëshue –
Ata të dekunit i kanë vorrue !
Abat Jacinti ka fillue ,

Kur kërkoi Ipeshkvi i vendit –
Ia mbërrinë motrat prej kuvendit !
Nja tri motra , si tri shejtnesha –
U prunë ushqim dhe u prunë tesha .
Ato motra , por sa kanë ardhë –
U ba burgi por si spital !
Hiq këto motra nuk po pritojnë –
Ditë e natë aty punojnë ,
Ja u ndërrojnë teshat , ju shtrojnë dhe i mlojnë ,
Dhe me barna po ju ndihmojnë .
Motrat tjera , qi po ja u qojnë –
Këta martirë , jetë kur po ndërrojnë ,
Me shyhret nër vorre po i qojnë .
Ishin kanë motra burrnore ,
Këqyr çka banë në ato vorre ,
Ishin me fis Arbënore –
Kanë marue nji përmendore .
Përmendore n’ mermer të bardhë ,
I kanë shkrue nja dy – tri fjalë :
“Këtu pushojnë martirë shqyptarë ,
Nga Binça e Stublla – kosovarë !”

Shpjegim i fjalëve të panjohura :
Djeu – dëgjoi
Dynja – turq. Bota , gjithësia , njerëzimi
Din – tuq. Fe , kryesisht muhamedane
Efendi – turq. Zotëri
Farojmë – Çrrënjosur , fshirë nga faqja e dheut
Gavaz – turq. Rojtar , polic
Gazep – turq. Mundim i madh , vuajtje
Han – turq. Bujtinë , bujtore , burg
Hyqymeti – arabisht : hukama; turq. Hykymet – pushteti, qeveria
Hingilizi – turq. Anglia , Britania e Madhe , Mbretëria e Bashkuar
HILLEREAU – Delegati i Stambollit dhe Kryeipeshkëv i Petra-s .
Hyzmet – turq. Shërbim
Inshalla – turq. Bëre Zot ! ( Ofshamë për bekim , ose mallkim )
Ipeshkvi i vendit – Quheshe Imzot Jeran Maria
Karadaku – turq. Mali i Zi i Shkupit
Kaurr – turq. Gjavur – I pa fe, emër me të cilin turqit i quanin me përbuzje atë që nuk ishte i fesë islame , i krishterë , shkja …etj.
Kongjollozët – Konsulët
Korcllës – Konzullit
Kurban – turq. Viktimë , fli, flijim
Kiamet – turq. Fatkeqësi e madhe , shtrëngatë , përmbytje , mbarim
Kepi – Bjeshkët , shkrepa shkëmbinjsh
Mexhlisi – arab. Mexhlis , turq . Meçlis – Kuvend , Mbledhje
Milet – turq. Popull
Mesap – Sa duket , si duket , me gjasë
Medet – turq. Mjerë , mjerim, dhembje , frikë , e keqe e madhe
Mexhlisit – Këshillit , Kuvendit
Meshtari – Prifti , ai që celebron meshën , liturgjinë , meshtari , urata
Mënera – Mjeri , tmerri , trishtimi
Nam – turq. kërdi
Nami – turq . Kërdi , katastrofë
Qari – Fitimi , leverdia
Qafir – turq. Njeri i pa fe , i pa besë
Qejf – turq. Dëshirë
Rahat – turq. Qetë , urtë , pa trazime
Rahatua – Qetësua
Syrgjyn – turq. Mërgimtarë , martirë
Skifteri – Skifteri , shpend grabitqar
Shkau – shkijet , serbët
Shejtnesha – Quheshin : Maria LESUEUR , Bernardina dhe Katarina – tri motra të nderit që shërbenin të sëmurët dhe ndihmonin të varfërit.
Telektuali – intelektuali , mendjetari , dijetari
Vergi – turq. Tatim , taksa që paguhet për dyçan , për shtazë , tokë , etj, detyrim , tatim
Veleti – turq. Velet – fëmijëror , i zgjatur e dinak
Vatan – turq. Atdhe , Vendlindje
Xhemi – turq. Anije shpatalluke me vela
Xhenaze – turq. Kufoma e të vdekurit
Zabiti – truq. Oficeri
Ylqe – turq. Rreth , rrethi, në rrethin tënd

*****Sqarime :
Këtë epikë popullore e ka kënduar rapsodi popullor : Arben Stublla, në fshatin Stubëll të Karadakut, më 1971.
Këtë rapsodi e ka shënuar dhe ma ka dhuruar zotëriu Mursel Jashari, profesor i historisë në Gjilan, i lindur në fshatin Sefer të Karadakut.

Botimi i kësaj rapsodie epike, bëhen pa asnjë ndryshim, as ndërhyrje gjuhësore, me qëllim të ruajtjes së origjinalitetit dhe të autoktonisë burimore.
Botimin e kësaj rapsodie epiko – historike e ka bërë Demir KRASNIQI, në librin e tij me titull :”DIELL LIRIE “- botuar në Gjilan, më 2008 , faqe 33 – 51.