Çun Lajçi, zëri i shpirtit shqiptar – aktori që e ktheu artin në mision kombëtar

Gjilan – Në historinë e artit shqiptar ka emra që nuk maten vetëm me rolet e interpretuara apo me çmimet e fituara, por me gjurmën që lënë në kujtesën e një kombi. Njëri prej tyre është pa dyshim Çun Lajçi, aktori, shkrimtari dhe interpretuesi nga Kosova, i cili për më shumë se pesë dekada ka qenë një nga figurat më përfaqësuese të skenës shqiptare, duke e shndërruar artin në një mision për ruajtjen e identitetit dhe trashëgimisë kombëtare. Çun Lajçi është më shumë se një aktor i dashur për publikun – ai është një zë i ndjeshëm i kujtesës, i atdhedashurisë dhe i shpirtit shqiptar. Përmes artit të tij, fjalës së fuqishme dhe interpretimit të veçantë, ai ka ditur ta mbajë të gjallë dashurinë për Kosovën, flamurin dhe identitetin kombëtar.

Plisi, të cilin e ka kthyer në një element të fuqishëm artistik të paraqitjes së tij skenike, është bërë pjesë e pandashme e figurës së tij dhe një simbol që ka udhëtuar me të në shumë skena të trojeve shqiptare. Kudo ku është shfaqur, Lajçi është pritur me duartrokitje, sepse publiku ka gjetur tek ai jo vetëm aktorin, por edhe njeriun që flet me gjuhën e zemrës dhe me emocionet e një populli.

Është pikërisht kjo lidhje e rrallë me publikun, kjo ëmbëlsi në komunikim dhe kjo përmasë e theksuar njerëzore e artistike, që e kanë shndërruar Cun Lajçin në një figurë me mision të veçantë kulturor e kombëtar.

Çun Lajçi është edhe një aktivist i përkushtuar dhe interpretues i pasionuar i traditës së lahutës, duke e shndërruar artin popullor në një mjet të fuqishëm për ruajtjen e kujtesës historike dhe të vetëdijes kombëtare. Përmes videove, këngëve dhe recitaleve të shumta të frymëzuara nga “Lahuta e Malcis”, ai ka sjellë në vëmendjen e publikut ngjarje, figura dhe momente të rëndësishme të historisë shqiptare, shpesh duke u dhënë atyre një dimension dramatik dhe emocional.

Në interpretimet e tij, lahuta nuk mbetet vetëm një instrument tradicional, por bëhet zë i kujtesës, i qëndresës dhe i identitetit shqiptar. Me këtë veprimtari artistike e kulturore, Lajçi ka dëshmuar se skena, fjala, kënga dhe tradita mund të bashkohen në një formë të fuqishme komunikimi me brezat e rinj dhe me publikun shqiptar kudo ku jeton.

Çun Lajçi është nga ata artistë që nuk e kanë ndarë kurrë artin nga jeta dhe as jetën nga fati i vendit të tyre. Ai i bie lahutës e çiftelisë, këndon këngë të ndryshme me frymë patriotike dhe, me praninë e tij, gjendet në shumë skaje të trojeve shqiptare, atje ku arti ende ruan lidhjen e drejtpërdrejtë me njerëzit.

Por pas figurës së aktorit dhe artistit që duartrokitet në skenë, ekziston edhe një realitet më i heshtur e më i dhimbshëm: Lajçin mund ta gjesh në ndonjë cep të qytetit duke shitur librat e tij për të siguruar të ardhurat për veten dhe familjen – një pamje që ngre pyetje të mëdha për mënyrën se si një shoqëri i trajton njerëzit që i kanë shërbyer kulturës së saj.

Ai shkruan me ndjeshmëri, me një gjuhë të pasur dhe shpesh me një stil të mprehtë kritik, duke mos kursyer as partitë politike, as liderët e Kosovës. Në të vërtetë, Lajçi nuk qëndron larg realitetit; ai e jeton atë, e përjeton në të gjitha dimensionet e tij, duke ndarë me vendin të mirat, zhgënjimet, shpresat dhe plagët e tij.

Çun Lajçi, i pasur me këto vlera artistike, njerëzore dhe atdhetare, është më shumë se një emër i njohur i skenës – ai është një pasuri e gjallë e kujtesës dhe kulturës sonë kombëtare, një figurë që meriton të ruhet, të vlerësohet dhe të mbështetet me dinjitet institucional. Në dekadat më të vështira, kur fjala e lirë ishte e rrezikuar dhe shpresa shpesh dukej e largët, ai na dha zë, na dha kurajë dhe përmes artit na mësoi ta duam Kosovën, ta mbrojmë identitetin dhe të mos dorëzohemi përballë padrejtësisë.

Prandaj, shteti dhe institucionet e kulturës kanë jo vetëm mundësi, por edhe përgjegjësi morale e institucionale që ta përkrahin një personalitet të tillë, ta ruajnë dinjitetin e tij dhe t’ia kthejnë, sado pak, mirënjohjen për atë që ai ka dhënë ndër vite. Sepse një shoqëri që di t’i ruajë njerëzit që i kanë dhënë asaj dije, art, kujtesë dhe shpresë, dëshmon se di të ruajë edhe vetveten.

I lindur më 18 dhjetor 1946 në fshatin Drelaj të Rugovës, pranë Pejës, Lajçi u rrit mes bukurive të bjeshkëve dhe frymës së traditës shqiptare, të cilat do ta shoqëronin gjatë gjithë krijimtarisë së tij. Arsimin fillor e kreu në vendlindje, vazhdoi Shkollën Normale në Prizren, ndërsa studimet për aktrim i përfundoi në Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë.

Në vitin 1970 ai iu bashkua trupës së rregullt të Teatrit Kombëtar të Kosovës, duke nisur një karrierë të jashtëzakonshme që do ta vendoste ndër emrat më të respektuar të skenës shqiptare. Gjatë kësaj periudhe ka interpretuar mbi 200 role teatrore dhe ka luajtur në më shumë se 30 filma artistikë. Ndër veprat më të njohura ku ka lënë vulën e tij janë filmi “Njeriu prej dheu” dhe drama “Hive (Zgjoi)”, e cila u vlerësua në festivale ndërkombëtare dhe e bëri edhe më të njohur kinematografinë kosovare në arenën botërore.

Megjithatë, Çun Lajçi nuk është vetëm aktor. Ai është një zë i rrallë i traditës shqiptare, i njohur për interpretimin mjeshtëror të poezive epike, veçanërisht të kryeveprës “Lahuta e Malcis” të Gjergj Fishtës, si dhe për interpretimet autentike me lahutë, përmes të cilave ka mbajtur gjallë frymën e trashëgimisë kulturore shqiptare.

Krijimtaria e tij shtrihet edhe në letërsi. Lajçi është autor i disa librave me poezi dhe prozë, mes tyre “Zjarr i pashuar”, “Fjalës nesër i bëhet vonë” dhe “Piskamë kujtimesh”, vepra që pasqyrojnë ndjeshmërinë artistike, përvojën jetësore dhe reflektimet e tij mbi njeriun, atdheun dhe kohën.

Për kontributin e jashtëzakonshëm në art dhe kulturë, ai është nderuar me urdhrin “Naim Frashëri” nga Presidenca e Shqipërisë, ka marrë Çmimin Kombëtar për Karrierë nga Ministria e Kulturës e Kosovës dhe është shpallur dy herë aktori më i mirë në festivalin teatror “Joakim Vujić”.

Përtej skenës, Çun Lajçi vazhdon të mbetet një intelektual aktiv dhe një zë i angazhuar në jetën publike, duke trajtuar në shkrimet dhe paraqitjet e tij çështje që lidhen me identitetin, kulturën, historinë dhe të ardhmen e shqiptarëve. Për shumëkënd, ai nuk është vetëm një aktor i madh, por një rrëfimtar i shpirtit shqiptar, që përmes artit ka ditur të ruajë kujtesën dhe të përcjellë mesazhe që i rezistojnë kohës.

Çun Lajçi konsiderohet gjerësisht një prej ikonave të teatrit dhe kulturës shqiptare, me një karrierë që shtrihet në më shumë se pesë dekada dhe me ndikim të veçantë në ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore shqiptare.

Çun Lajçi – artisti që i dha zë shpirtit shqiptar dhe e ktheu skenën në mision kombëtar

Ka artistë që mbeten të paharruar për rolet që interpretojnë dhe ka të tjerë që shndërrohen në vetë historinë e artit të një kombi. Çun Lajçi bën pjesë në këtë kategori të dytë. Për më shumë se pesë dekada, ai ka qenë një nga figurat më të rëndësishme të teatrit, kinematografisë dhe letërsisë shqiptare, duke ndërtuar një karrierë që e ka bërë simbol të kulturës kombëtare.

I lindur më 18 dhjetor 1946 në fshatin Drelaj të Rugovës, afër Pejës, Çun Lajçi u rrit në një trevë të njohur për traditën, historinë dhe kulturën shqiptare. Pikërisht ky mjedis do të ndikonte fuqishëm në formimin e tij artistik, duke e lidhur që herët me rrëfimin, poezinë epike dhe dashurinë për gjuhën shqipe.

Arsimin fillor e kreu në vendlindje, ndërsa Shkollën Normale në Prizren. Më pas studioi aktrim në Prishtinë, duke hedhur themelet e një karriere që do të zgjaste për dekada.

Mbi pesë dekada në skenën teatrore

Në vitin 1970 u bë pjesë e trupës profesionale të Teatrit Kombëtar të Kosovës, ku interpretoi qindra role në veprat më të rëndësishme të dramaturgjisë shqiptare dhe botërore.

Karriera e tij teatrore numëron mbi 200 role, ku ai interpretoi personazhe nga autorë si William Shakespeare, Molière, Anton Çehov, Henrik Ibsen, Gjergj Fishta, Ismail Kadare dhe shumë dramaturgë të tjerë shqiptarë e të huaj.

Kritikët e teatrit e kanë vlerësuar vazhdimisht për interpretimin realist, fuqinë emocionale, artikulimin karakteristik dhe aftësinë për t’i dhënë jetë personazheve me një natyrshmëri të rrallë. Për publikun shqiptar, Çun Lajçi është bërë sinonim i teatrit cilësor dhe i interpretimit të thellë artistik.

Një emër i njohur edhe në kinematografi

Përveç teatrit, Çun Lajçi ka lënë gjurmë të rëndësishme edhe në film.

Ai ka interpretuar në mbi 30 filma artistikë dhe televizivë, duke qenë pjesë e prodhimeve më të rëndësishme të kinematografisë shqiptare dhe kosovare.

Ndër filmat më të njohur ku ka luajtur janë:

“Njeriu prej dheu”
“Kur pranvera vonohet”
“Rojet e mjegullës”
“Eternally Child”
“Hive (Zgjoi)” – filmi i regjisores Blerta Basholli, i cili fitoi tre çmimet kryesore në Festivalin Sundance dhe u bë filmi më i suksesshëm ndërkombëtar i Kosovës.

Interpretimi i tij në “Hive” u vlerësua si një nga elementet që i dha filmit autenticitet dhe forcë emocionale, duke kontribuar në suksesin e tij ndërkombëtar.

Zëri më autentik i poezisë epike shqiptare

Për shumë shqiptarë, Çun Lajçi nuk identifikohet vetëm me teatrin apo filmin.

Ai konsiderohet një nga interpretuesit më të mëdhenj të poezisë epike shqiptare.

Recitimet e tij të “Lahutës së Malcis” të Gjergj Fishtës janë kthyer në referencë për breza të tërë. Me zërin karakteristik, interpretimin dramatik dhe mjeshtërinë artistike, ai ka sjellë në skenë figurat historike shqiptare, duke ruajtur gjallë traditën e lahutës dhe të epikës kombëtare.

Në shumë aktivitete kulturore brenda dhe jashtë Kosovës ai ka interpretuar poezi patriotike, këngë me lahutë dhe fragmente të letërsisë klasike shqiptare.

Shkrimtar, poet dhe publicist

Veprimtaria e tij nuk kufizohet vetëm në aktrim.

Çun Lajçi është autor i disa librave me poezi, ese dhe prozë, ku trajton temat e identitetit kombëtar, luftës, dashurisë, emigrimit, vetmisë dhe fatit të shqiptarëve.

Ndër veprat më të njohura janë:

“Zjarr i pashuar”
“Fjalës nesër i bëhet vonë”
“Piskamë kujtimesh”

Shkrimet e tij dallohen për gjuhën poetike, ndjeshmërinë dhe reflektimin filozofik mbi njeriun dhe shoqërinë.

Një zë aktiv në jetën publike

Edhe pas pensionimit nga teatri, Çun Lajçi nuk është larguar nga jeta publike.

Ai vazhdon të jetë një nga intelektualët më aktivë në Kosovë, duke reaguar për çështje kombëtare, kulturore dhe shoqërore.

Përmes shkrimeve, intervistave dhe rrjeteve sociale, ai ka mbrojtur vazhdimisht kulturën shqiptare, gjuhën, trashëgiminë historike dhe dinjitetin e artistit.

Po ashtu, është angazhuar në aktivitete humanitare dhe kulturore, duke mbështetur iniciativa për ruajtjen e identitetit kombëtar dhe promovimin e artit tek brezat e rinj.

Çmime dhe vlerësime

Për kontributin e tij të jashtëzakonshëm në art dhe kulturë, Çun Lajçi është nderuar me një sërë çmimesh dhe dekoratash.

Ndër më të rëndësishmet janë:

Urdhri “Naim Frashëri” nga Presidenca e Shqipërisë;
Çmimi Kombëtar për Karrierë nga Ministria e Kulturës e Kosovës;
Dy herë fitues i çmimit “Aktori më i mirë” në festivalin teatror “Joakim Vujić”;
Mirënjohje të shumta nga institucione kulturore në Kosovë, Shqipëri dhe diasporë.
Një ikonë e kulturës shqiptare

Sot, Çun Lajçi konsiderohet një nga personalitetet më të rëndësishme të kulturës shqiptare. Ai është artisti që ka ditur të bashkojë teatrin, filmin, poezinë, letërsinë dhe traditën në një krijimtari të vetme, duke u bërë frymëzim për breza aktorësh dhe artistësh.

Me një karrierë që shtrihet në më shumë se gjysmë shekulli, emri i tij mbetet i lidhur ngushtë me zhvillimin e teatrit dhe kinematografisë shqiptare, ndërsa zëri, interpretimi dhe krijimtaria e tij vazhdojnë të jenë pjesë e identitetit kulturor të shqiptarëve kudo që jetojnë./rajonipress/