Faruk Tasholli – enciklopedia e gjallë e fjalës shqipe mes letërsisë, gazetarisë dhe këngës

Gjilan – Ka krijues që shkruajnë libra, ka të tjerë që ndërtojnë një epokë me fjalën e tyre. Faruk Tasholli i përket kësaj të dyte. Poet, shkrimtar satirik, gazetar, eseist dhe autor i qindra vargjeve që kanë marrë jetë në këngë, ai është një prej atyre personaliteteve që e kanë shoqëruar kulturën shqiptare nëpër disa prej periudhave më të rëndësishme të historisë së saj moderne. Në krijimtarinë dhe rrugëtimin e tij ndërthuren poezia, gazetaria, humori, satira, kritika shoqërore dhe përvoja e mërgimit – një mozaik i gjerë që e bën Tashollin një figurë të veçantë të botës shqiptare të letrave.

Faruk Tasholli nuk është thjesht një emër në hartën e letërsisë dhe gazetarisë shqiptare; ai është një krijues që e ka ndërtuar emrin e tij gur mbi gur, me punë, përkushtim, sinqeritet dhe një modestí që nuk ka kërkuar kurrë të bëjë zhurmë rreth vetes.

Faruk Tasholli – arkitekti i fjalës që ndërtoi jehonë në kohë

Në dekada të ndryshme, në rrethana të lehta e të vështira, në Kosovë dhe në mërgim, ai ka ditur të qëndrojë pranë fjalës, kulturës dhe krijuesit shqiptar. Si një arkitekt i padukshëm i botës së letrave, Tasholli nuk ka ndërtuar vetëm veprën e tij; ai ka ndihmuar të ngrihen edhe zëra të tjerë, ka hapur dyer për krijues, ka dëgjuar e promovuar njerëz të artit dhe të kulturës dhe ka lënë gjurmë aty ku fjala kërkon përkushtim e karakter.

Në një kohë kur fama shpesh matet me zhurmën që prodhon një emër, Tasholli e ka ndërtuar jehonën e tij në të kundërtën – përmes modestisë. Ai ka jetuar me ndjeshmërinë e poetit, ka punuar me disiplinën e gazetarit, ka krijuar me intuitën e shkrimtarit dhe ka mbetur i afërt me njerëzit edhe atëherë kur rruga e tij profesionale e ka çuar larg vendlindjes. Nga redaksitë e Prishtinës te mikrofonët e radios, nga faqet e gazetave te mërgimi në Gjermani, fjala e tij ka vazhduar të udhëtojë.

Tasholli është nga ata krijues që nuk e kanë ndërtuar karrierën duke shtyrë të tjerët në hije, por duke u dhënë dritë edhe të tjerëve. Dhe pikërisht këtu qëndron një pjesë e madhështisë së tij: në aftësinë për të krijuar pa u imponuar, për të ndihmuar pa kërkuar shpërblim dhe për të lënë gjurmë pa e shpallur vazhdimisht praninë e vet. Kjo është jehona e vërtetë e një krijuesi – jo sa shumë ka folur bota për të, por sa shumë njerëz kanë mbetur më të pasur nga fjala, puna dhe njerëzillëku i tij.

I lindur në Gadime të Rrafshit të Kosovës më 1958, Tasholli rrugën e formimit arsimor e lidhi ngushtë edhe me Ferizajn, ku kreu shkollën e mesme, përpara se të vazhdonte studimet në Fakultetin Filologjik të Prishtinës, në degën e Letërsisë dhe Gjuhës Shqipe. Studimet pasuniversitare dhe, mbi të gjitha, përvoja e hershme në gazetari do të përcaktonin një pjesë të rëndësishme të identitetit të tij intelektual.

Që nga viti 1980, ai u angazhua si gazetar dhe për disa vite shërbeu si redaktor i rubrikës së kulturës në gazetën studentore “Bota e re” në Prishtinë. Ishte një periudhë kur gazetaria kulturore nuk ishte vetëm profesion, por edhe një mënyrë për të krijuar hapësirë për mendimin, letërsinë dhe zërat e rinj shqiptarë.

Në vitin 1988, Tasholli kaloi në Redaksinë e Programit Kulturor të Radio Prishtinës, ku punoi deri më 5 korrik 1990 – ditën kur regjimi serb mbylli dhunshëm Radiotelevizionin e Prishtinës në gjuhën shqipe. Kjo ngjarje shënoi një kthesë jo vetëm në jetën e tij profesionale, por edhe në historinë e medias shqipe në Kosovë.

Pas kësaj, ai vazhdoi bashkëpunimin me botime shqiptare, ndërsa në vitin 1994 u largua drejt Gjermanisë. Mërgimi, megjithatë, nuk e ndërpreu lidhjen e tij me kulturën dhe gazetarinë shqiptare. Përkundrazi, Gjermania u bë një tjetër hapësirë prej së cilës Tasholli vazhdoi të shkruante, të raportonte dhe të krijonte.

Ai bashkëpunoi me Programin Satelitor të Radio Televizionit Shqiptar në Tiranë, me botime shqiptare në emigracion, ndërsa për një periudhë punoi edhe në Deutsche Welle, në programin në gjuhën shqipe në Këln. Në këtë mënyrë, rrugëtimi i tij profesional u shtri përtej kufijve të Kosovës, duke e bërë pjesë të një hapësire më të gjerë mediatike e kulturore shqiptare.

Një penë që nuk u kufizua në një zhanër

Krijimtaria e Faruk Tashollit është e gjerë dhe shumëdimensionale. Ai botoi që herët poezi për fëmijë, ndërsa më pas edhe vepra për të rritur, duke ndërtuar një univers letrar ku lirizmi bashkëjeton me humorin, satirën dhe vëzhgimin kritik të realitetit.

Veprat e botuara:

“Mos u rrit pa mua” (1978) – poezi për fëmijë.
“Drita të largëta” (1984) – poezi për të rritur.
“Tjerr fusharaku” (1988) – poezi për të rritur.
“Rosat mësojnë patinazh” (1990) – poezi për fëmijë.
“Afaristë shqiptarë në Gjermani” (2008) – libër me portrete dhe reportazhe për shqiptarë të suksesshëm në Gjermani.
“Me tetovarët në Gjermani” (2009) – libër me portrete/reportazhe mbi mërgimtarë dhe veprimtarinë e tyre.
“Akademia e zuzarëve” – vëllim me poezi satirike, i cili është vlerësuar me çmimin “Azem Shkreli” nga Shoqata e Artistëve dhe Krijuesve Shqiptarë në Gjermani në vitin 2023.

Por krijimtaria e tij nuk përfundon te librat

Një dimension jashtëzakonisht i rëndësishëm është publicistika dhe gazetaria kulturore. Tasholli ka shkruar intervista, portrete, reportazhe, ese dhe shkrime kritike për figura të ndryshme të kulturës shqiptare. Për shembull, janë të dokumentuara shkrimet e tij për poetë, artistë dhe personalitete shqiptare, përfshirë portrete të artistëve shqiptarë në mërgim.

Po aq i rëndësishëm është kontributi i tij në tekstet e këngëve. Burimet biografike e përshkruajnë si autor të vargjeve për qindra këngë, si të repertorit të estradës, ashtu edhe të këngës artistike; disa prej tyre janë shpërblyer edhe në festivale kombëtare.

Poet, satirist, autor i letërsisë për fëmijë, publicist, gazetar kulturor, autor reportazhesh e portretesh, autor tekstesh këngësh.

Dhe pikërisht kjo e bën interesante figurën e tij: një krijues që ka lëvizur nga poezia te gazetaria, nga satira te publicistika, nga libri te kënga dhe nga Kosova te përvoja e gjatë e mërgimit.

Faruk Tasholli nuk duhet paraqitur vetëm si poet. Vepra e tij është më e gjerë: është një ndërthurje e poezisë, satirës, gazetarisë kulturore, intervistës, reportazhit, portretit dhe tekstshkrimit muzikor.

Një element veçanërisht interesant është se ai ka kaluar nga redaksia te libri, nga libri te radioja, nga radioja te gazetaria e diasporës dhe nga poezia te kënga – duke e bërë krijimtarinë e tij një arkiv të veçantë të jetës kulturore shqiptare të disa dekadave.

Ndër veprat e tij përmenden “Mos u rrit pa mua” (1978), “Drita të largëta” (1984), “Tjerr fusharaku” (1988) dhe “Rosat mësojnë patinazh” (1990).

Por një dimension i veçantë i krijimtarisë së tij është edhe teksti i këngës. Tasholli ka shkruar vargje për qindra këngë, shumë prej të cilave kanë gjetur rrugën drejt publikut dhe janë shndërruar në këngë të njohura e të dashura ndër vite. Kjo e ka bërë fjalën e tij të udhëtojë jo vetëm nëpër faqet e librave e gazetave, por edhe përmes muzikës, zërit dhe kujtesës kolektive.

Në poezinë dhe shkrimet e tij, satira është një nga instrumentet më të fuqishme. Me humor, ironi dhe një vështrim shpesh therës, ai ka trajtuar dukuritë shoqërore, paradokset e jetës dhe dobësitë njerëzore. Të qeshësh me realitetin, për Tashollin, shpesh është një mënyrë për ta thënë të vërtetën më drejtpërdrejt.

Një tjetër dimension i rëndësishëm i krijimtarisë së Tashollit është autorësia e teksteve të këngëve. Ai ka shkruar vargje për qindra këngë të interpretuara nga këngëtarë të viseve të ndryshme shqiptare, ndërsa një pjesë e tyre janë bërë pjesë e repertorit të njohur muzikor shqiptar. Përmasën e këtij kontributi ai vetë e përshkruan si një veprimtari aq të gjerë sa nuk e di numrin e saktë të këngëve që ka shkruar, duke përfshirë edhe punën redaktuese e korrigjuese në tekstet e shumë këngëve të autorëve të tjerë.

“Pavarësia dhe demokracia” – një dëshmi dokumentare e mendimit politik të Ibrahim Rugovës

“Pavarësia dhe demokracia” është një vepër me rëndësi të veçantë dokumentare dhe politike, e cila sjell një pjesë të konsiderueshme të mendimit dhe veprimtarisë publike të presidentit historik të Kosovës, Ibrahim Rugova. Materialet e përfshira në këtë vëllim janë përzgjedhur dhe përgatitur për botim nga Faruk Tasholli, duke i dhënë librit edhe vlerën e një arkivi të shkruar të një periudhe vendimtare të historisë moderne politike të Kosovës.

Vepra përmbledh intervista, artikuj, fjalime dhe deklarata publike të Rugovës, përmes të cilave pasqyrohen formësimi i tij politik, koncepti për pavarësinë e Kosovës, orientimi demokratik dhe zhvillimi i veprimtarisë së tij publike në vitet e kthesave të mëdha historike, veçanërisht në fundin e viteve ’80 dhe fillimin e viteve ’90.

Botimi i parë i veprës lidhet me vitin 1991, ndërsa një ndër botimet më të njohura dhe më të plota është ai i vitit 2005, realizuar nga Shtëpia Botuese “Faik Konica” në Prishtinë. Ky botim shtrihet në rreth 453 faqe dhe, krahas përzgjedhjes dhe përgatitjes së materialeve nga Faruk Tasholli, mban kontributin redaktues të shkrimtarit Nazmi Rrahmani.

Një nga dëshmitë me interes të veçantë të përfshira në libër është edhe fjalimi i Ibrahim Rugovës i 19 majit 1990, në cilësinë e kryetarit të Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, me rastin e kthimit të Adem Demaçit pas lirimit nga burgu. Ky dokument, krahas vlerës së tij historike, pasqyron edhe atmosferën politike e intelektuale të kohës dhe vendin që zinte Rugova në jetën publike shqiptare të Kosovës.

Në këtë kuptim, “Pavarësia dhe demokracia” mbetet një burim i rëndësishëm për studiuesit e historisë politike, publicistikës dhe kulturës shqiptare të Kosovës, ndërsa puna e Faruk Tashollit në përzgjedhjen dhe sistemimin e materialeve përbën një kontribut të veçantë në ruajtjen dhe dokumentimin e trashëgimisë publike të Ibrahim Rugovës.

“Hija e flokut tënd” – një udhëtim poetik nëpër këngët e Faruk Tashollit

“Hija e flokut tënd” është titulli i librit të Faruk Tashollit, shkrimtarit, poetit dhe gazetarit të njohur kosovar, një vëllim që sjell në një hapësirë të përbashkët një pjesë të krijimtarisë së tij të gjatë në fushën e teksteve të këngëve. Libri përmbledh vargje të krijuara ndër vite, të cilat kanë gjetur jetë të re përmes muzikës dhe zërave të këngëtarëve shqiptarë, duke dëshmuar një dimension të rëndësishëm të krijimtarisë së autorit.

Titulli i librit është marrë nga kënga “Hija e flokut tënd”, një prej teksteve më të njohura të Tashollit, të bërë të paharrueshme për publikun përmes interpretimit të këngëtarit Sabri Fejzullahu. Vargjet e kësaj kënge dëshmojnë natyrën lirike, të drejtpërdrejtë dhe melodioze të poezisë së Tashollit, ku ndjenja e dashurisë shndërrohet në një figurë të thjeshtë, por të fuqishme poetike:

“Se kur djeg ai diell i gushtit,
pushton vapa kënd më kënd,
nuk ka pemë që më bën hije,
sikur hija e flokut tënd.”

Në këtë kuptim, “Hija e flokut tënd” nuk është vetëm një përmbledhje tekstesh këngësh, por edhe një dëshmi e një kapitulli të veçantë të krijimtarisë së Faruk Tashollit – atij ku poezia largohet nga faqja e librit për të marrë jetë në skenë, në muzikë dhe në kujtesën e publikut. Vëllimi dokumenton kështu një kontribut të rëndësishëm të autorit në kulturën muzikore shqiptare dhe dëshmon fuqinë e fjalës poetike për të kapërcyer kufijtë mes letërsisë dhe këngës.

Nga Gadimja në Prishtinë e deri në Gjermani

Rrugëtimi i tij është edhe një hartë e historisë së një brezi shqiptarësh: nga vendlindja në Gadime, te bankat universitare në Prishtinë, nga redaksitë e Kosovës te mbyllja e dhunshme e mediave shqipe, e më pas në emigracionin gjerman, pa e humbur asnjëherë lidhjen me gjuhën, letërsinë dhe kulturën shqiptare.

Sot, duke jetuar në Ahen të Gjermanisë, Faruk Tasholli vazhdon të mbetet i lidhur me botën e krijimtarisë dhe me hapësirën shqiptare të kulturës.

Ai është, në një kuptim metaforik, një enciklopedi e madhe e përvojës shqiptare të dekadave të fundit: brenda tij bashkëjetojnë gazetari që dëshmon, poeti që ndien, satiristi që thumbon, krijuesi që përfytyron dhe intelektuali që e lexon kohën me syrin kritik.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron veçantia e Faruk Tashollit: ai nuk ka shkruar vetëm për kohën e tij – ai e ka përjetuar atë, e ka regjistruar me laps dhe mikrofon, e ka sfiduar me satirë dhe e ka ruajtur në kujtesën e vargut./rajonipress/