Xhevdet Kallaba, kronisti i Roganës që e ktheu kujtesën në libër

Gjilan – Nga gazetaria në Radio-Televizionin e Prishtinës te publicistika, “Info Rogana” dhe monografitë – rrugëtimi i një krijuesi që prej dekadash dokumenton njerëzit, historinë dhe jetën kulturore shqiptare.Gazetar, publicist, përkthyes dhe autor monografish, Kallaba prej dekadash dokumenton njerëzit dhe ngjarjet që kanë lënë gjurmë në Roganë, Kosovë dhe diasporën shqiptare.

Ka njerëz që shkruajnë për një kohë të caktuar dhe ka të tjerë që e bëjnë shkrimin një mënyrë për ta ruajtur kohën. Xhevdet Kallaba nga Rogana e Kamenicës i përket kësaj të dytës. Për dekada me radhë, ai e ka ndjekur rrugën e gazetarisë, publicistikës, dokumentimit dhe botimit, duke lënë pas një fond materialesh që lidhen me njerëzit, vendet, ngjarjet dhe kujtesën kulturore shqiptare.

Veprimtaria e Kallabës është e lidhur ngushtë me vendlindjen e tij, Roganën, por shtrihet përtej saj. Gazetaria, diaspora, jeta kulturore, arsimi, personalitetet e shquara dhe historia e komuniteteve shqiptare janë disa prej temave që kanë gjetur vend në punën e tij.
Në një kohë kur kujtesa e një brezi shpesh mbetet e paarkivuar, puna e tij merr edhe një dimension tjetër: atë të dokumentuesit të kujtesës kolektive.

Nga arsimi te gazetaria

Rrugëtimi profesional i Xhevdet Kallabës nisi në fushën e arsimit dhe gjuhës. Ai është diplomuar në Akademinë Pedagogjike në Gjilan dhe më pas ka ndjekur studime në gjuhën gjermane në Prishtinë.

Por gazetaria dhe media do të bëheshin një pjesë e rëndësishme e jetës së tij profesionale.

Gjatë viteve 1976–1990, Kallaba ka punuar në Radio-Televizionin e Prishtinës, ku ka ushtruar detyrën e koordinatorit dhe lektorit. Kjo periudhë përkon me një etapë të rëndësishme të zhvillimit të gazetarisë dhe komunikimit publik në Kosovë dhe do të ndikonte në formimin e tij si profesionist i fjalës së shkruar dhe të folur.

Më vonë, përvoja e tij profesionale do të zgjerohej edhe në institucionet ndërkombëtare. Nga viti 2000 deri më 2004, ai ka punuar si gazetar në Zyrën e Organizatës Ndërkombëtare për Emigracion në Prishtinë.

Kjo përvojë shumëvjeçare në media i dha atij jo vetëm njohuri profesionale, por edhe një marrëdhënie të veçantë me dokumentin, dëshminë dhe rrëfimin njerëzor.

“Info Rogana” – një arkiv i një vendi

Një nga projektet më të rëndësishme me të cilat lidhet emri i Xhevdet Kallabës është “Info Rogana”.

Platforma ka shërbyer ndër vite si hapësirë për publikimin e materialeve mbi historinë, arsimin, kulturën, personalitetet dhe jetën shoqërore të Roganës.

Por rëndësia e saj shkon përtej një faqeje informuese lokale.

Nëpërmjet shkrimeve, intervistave, fotografive, dokumenteve dhe kujtimeve të njerëzve, “Info Rogana” është shndërruar në një lloj arkivi të hapur të një komuniteti.

Aty gjenden histori që ndoshta nuk do të mund të gjendeshin lehtë në arkivat tradicionale: portrete mësuesish, kujtime të banorëve, histori familjesh, të dhëna për institucionet arsimore e kulturore dhe materiale për personalitete që kanë kontribuar në jetën e vendit. (inforogana.com)

Kjo është edhe një prej veçorive të punës së Kallabës: ai nuk e sheh historinë vetëm në ngjarjet e mëdha, por edhe në jetën e përditshme të njerëzve.

Një mësues, një intelektual, një familje, një shoqatë kulturore apo një emigrant mund të bëhen pjesë e kësaj kujtese.

Kur gazetaria shndërrohet në libër

Me kalimin e viteve, puna dokumentuese e Kallabës ka kaluar nga artikulli dhe intervista në një formë më të qëndrueshme: librin.

Ai është autor dhe bashkautor i disa botimeve që trajtojnë tema të ndryshme të jetës shqiptare në Kosovë dhe diasporë.

Ndër veprat e tij përmenden “Kosovo – Schweiz – Kosova”, “Kosovë-Zvicër-Kosovë”, “Rrugëtimi i Qendrës Kulturore Shqiptare në Zvicër”, “Çerekshekulli i Ansamblit ‘Vatra’ në Bylah – Cyrih”, “Përjetësi”, “Kallaba – gjurmë në kujtesë”, si dhe botime të tjera më të reja

Në këto botime vërehet një bosht i përbashkët: njeriu dhe kujtesa.

Kallaba i kushton vëmendje historive që shpesh kalojnë pa u regjistruar në librat e mëdhenj të historisë. Ai i mbledh ato në formën e dokumentit, dëshmisë, kujtimit apo rrëfimit personal.

“Kallaba – gjurmë në kujtesë”

Një nga veprat më të rëndësishme të këtij rrugëtimi është monografia “Kallaba – gjurmë në kujtesë”, e cila u përurua në Kamenicë në mars të vitit 2023.
Libri trajton historinë dhe kujtesën e familjes Kallaba nga Rogana, duke mbledhur dokumente, dëshmi dhe rrëfime që lidhen me breza të ndryshëm.

Por përtej karakterit familjar, vepra dëshmon një mënyrë të veçantë të të shkruarit të historisë.

Në vend që kujtesa të mbetet vetëm në gojëdhëna, ajo fiksohet në dokument.

Në vend që fotografitë të mbeten vetëm në albumet familjare, ato marrin kontekst.

Në vend që rrëfimet e të moshuarve të humbin bashkë me ta, ato regjistrohen dhe u përcillen brezave të ardhshëm.

Kjo është filozofia që duket se e përshkon një pjesë të konsiderueshme të punës së Kallabës: ta shpëtojë kujtesën nga harresa.
Një tjetër dëshmi: “Prof. Xhevat Ismajli – Kujtesë”
Në vitin 2026, Kallaba botoi edhe monografinë “Prof. Xhevat Ismajli – Kujtesë”, një vepër prej 191 faqesh që i kushtohet jetës dhe veprimtarisë së profesor Xhevat Ismajlit.

Monografia ndërthur biografinë, dëshmitë, kujtimet, dokumentet dhe materialet fotografike.

Kjo mënyrë e ndërtimit të librit tregon qartë një prej karakteristikave të punës së autorit: personazhi nuk paraqitet thjesht përmes datave dhe fakteve biografike, por përmes njerëzve që e kanë njohur dhe kanë bashkëjetuar me veprimtarinë e tij.

Kështu, një monografi bëhet njëkohësisht biografi, dokument dhe kujtesë kolektive. (inforogana.com)

Lidhja me diasporën

Një dimension tjetër i rëndësishëm i veprimtarisë së Kallabës është diaspora shqiptare.

Botimet që lidhen me Zvicrën, qendrat kulturore shqiptare dhe aktivitetet e ansambleve dëshmojnë interesimin e tij për jetën e shqiptarëve jashtë Kosovës.

Për të, diaspora nuk është vetëm një hapësirë gjeografike larg vendlindjes. Ajo është pjesë e historisë së Kosovës dhe e zhvillimit të identitetit kulturor shqiptar.

Kjo është arsyeja pse në shkrimet dhe botimet e tij gjejnë vend organizatat kulturore, ansamblet, njerëzit që kanë emigruar dhe aktivitetet për ruajtjen e gjuhës e kulturës shqiptare në mërgatë.

Në këtë aspekt, puna e tij krijon një urë mes Roganës, Kosovës dhe diasporës.

Përkthimi dhe dimensioni gjermanofon
Kallaba është marrë edhe me përkthim.

Në mesin e punëve të tij është përkthimi në gjuhën gjermane i romanit “Misioni rus” të Ibrahim Kadriut, çka dëshmon një tjetër dimension të profilit të tij krijues dhe gjuhësor.

Përvoja në gjuhën gjermane dhe lidhjet e tij me diasporën shqiptare në Zvicër e kanë ndihmuar që veprimtaria e tij të shtrihet edhe në një hapësirë më të gjerë kulturore. (koha.net)

Krijuesi që dokumenton njerëzit

Në një epokë të komunikimit të shpejtë, kur lajmi shpesh harrohet sapo publikohet, puna dokumentuese ka një rëndësi tjetër.

Kallaba i është përkushtuar një lloj gazetarie që kërkon të ruajë gjurmën.

Ai shkruan për njerëzit që kanë lënë gjurmë në komunitet, për institucionet që kanë ndërtuar jetën arsimore e kulturore, për familjet dhe për rrugëtimin e tyre, për diasporën dhe për lidhjen e saj me vendlindjen.

Në këtë kuptim, ai nuk është vetëm autor i tekstit.

Është mbledhës i dëshmive.

Është kronist i një vendi.

Është dokumentues i kujtesës.

Dhe mbi të gjitha, është një krijues që e ka parë shkrimin si përgjegjësi ndaj së kaluarës.

Një trashëgimi që mbetet

Rëndësia e një krijuesi nuk përcaktohet gjithmonë nga sa shumë përmendet në qendrat e mëdha kulturore. Ndonjëherë një kontribut i rëndësishëm ndërtohet larg vëmendjes së madhe mediatike, përmes punës së vazhdueshme dhe këmbënguljes për të dokumentuar atë që të tjerët mund ta konsiderojnë të vogël.

Pikërisht këtu qëndron një pjesë e veçantë e veprimtarisë së Xhevdet Kallabës.

Ai ka zgjedhur të dokumentojë Roganën, njerëzit e saj, kujtesën e saj, por edhe rrugëtimin e shqiptarëve në hapësira të tjera.

Nga puna në Radio-Televizionin e Prishtinës, te publicistika, “Info Rogana”, përkthimet dhe monografitë, rruga e tij krijuese është ndërtuar mbi një ide të thjeshtë, por të rëndësishme:

Ajo që nuk dokumentohet rrezikon të humbasë; ajo që shkruhet, mbetet dëshmi.

Dhe pikërisht për këtë, emri i Xhevdet Kallabës mund të vendoset në mesin e atyre krijuesve që kanë bërë të mundur që një pjesë e historisë lokale, familjare dhe kulturore të mos mbetet vetëm në kujtesën e njerëzve, por të marrë formën e dokumentit, artikullit dhe librit.

Rogana ka pasur njerëzit e saj që kanë shkruar historinë. Xhevdet Kallaba ka zgjedhur të jetë njëri prej atyre që e mbledh, e shkruan dhe ia dorëzon atë kujtesë brezave.

Gazetar, publicist, përkthyes dhe autor monografish, Kallaba prej dekadash dokumenton njerëzit dhe ngjarjet që kanë lënë gjurmë në Roganë, Kosovë dhe diasporën shqiptare./rajonipress/