Pas meje vjen historia

(Rrëfim reflektiv mbi kujtesën, përgjegjësinë dhe të vërtetën historike)

Nga Nexhmedin Saqipi

“Pas meje vjen historia” nuk është thirrje krenarie personale, por kujtesë për ata që sot flasin në emër të saj pa e mbajtur barrën e saj.

Historia nuk i përket individëve, as grupeve, as pushtetit të ditës. Ajo nuk mund të grabitet, të deformohet apo të rishkruhet sipas interesave momentale. Megjithatë, shpesh ndodh që ata që nuk e kanë përjetuar peshën e saj, tentojnë ta përvetësojnë atë.

Në këtë realitet, dallimi mes dëshmitarit dhe përfituesit të historisë bëhet thelbësor. Sepse njëri e ka jetuar, ndërsa tjetri e ka përdorur.

Thjesht historia nuk është pronë politike, as dekor publik. Ajo nuk mund të blihet me poste, as të shpërndahet me fjalime. Por fatkeqësisht, shumë nga ata që sot flasin me zë të lartë për sakrificën, dje nuk kanë qenë as pranë saj.

Prilli si kujtesë e pashlyeshme

Muaji prill rikthen në mënyrë të pashmangshme kujtesën kolektive të vitit 1999 – një periudhë dhimbjeje, vuajtjeje dhe provash të mëdha njerëzore.

Ajo kohë nuk ishte vetëm dramë për civilët, pleqtë, gratë, fëmijët dhe të sëmurët, por edhe një test i madh i karakterit dhe i përgjegjësisë shoqërore e politike.

Edhe kur përpiqemi ta lëmë pas, historia nuk hesht. Ajo rikthehet si ndërgjegje kolektive për të na kujtuar se gabimet e saj nuk duhet të përsëriten.

Një popull që del nga robëria dhe përballet me lirinë, ka nevojë për udhëheqje të drejtë, të përgjegjshme dhe me integritet.

Në mungesë të saj, liria mund të shndërrohet në kaos moral dhe shoqëror, ndërsa vlerat e sakrificës mund të zëvendësohen nga interesat personale dhe përfitimi.

Historia e pasluftës tregon se pa vetëdije dhe karakter, edhe liria mund të humbasë drejtimin.

Sprove historike për Luginën e Preshevës

I kujtoj popullit të Luginës së Preshevës dhe mbarë shqiptarëve se muaji prill i vitit 1999 mbetet një nga periudhat më të rënda dhe më të dhimbshme për banorët e Tërnocit dhe për gjithë shqiptarët e kësaj treve – një kujtesë që nuk duhet harruar kurrë. Kjo ishte sprova më e madhe për gjeneratën tonë. Para më shumë se dy dekadash, populli dëshmoi pjekuri dhe mençuri të jashtëzakonshme, duke qëndruar i bashkuar edhe në momentet më kritike. Solidariteti dhe mobilizimi i përgjithshëm e shndërruan komunitetin në një trup të vetëm, me bindjen se vetëm përmes organizimit dhe sakrificës mund të përballohej një provokim i tillë i madh historik.

Rrugët ishin të bllokuara dhe të rrethuara nga të gjitha anët. Në Kosovë, ndërkohë, kryheshin masakra ndaj popullatës së pambrojtur, para syve të nënave, baballarëve dhe fëmijëve, duke shkatërruar dhe djegur gjithçka që ishte shqiptare. Përballë kësaj dhune, mijëra qytetarë u detyruan të braktisin trojet e tyre stërgjyshore, duke marrë rrugët e mërgimit.

Një pjesë e madhe e tyre gjeti strehim edhe në Tërnoc. Çdo ditë përballeshim me fluks refugjatësh; disa vazhdonin drejt Maqedonisë, ndërsa të tjerë qëndronin mes nesh. Ishte një realitet i rëndë dhe tronditës, ku çdo ditë sillte skena të reja dhimbjeje dhe pasigurie.

Megjithatë, pavarësisht frikës dhe rrezikut të vazhdueshëm nga forcat e ushtrisë jugosllave, banorët e Tërnocit morën një vendim të qartë: të mos e braktisin vendlindjen e tyre, pa marrë parasysh pasojat. Ky qëndrim mbetet një dëshmi e fortë e qëndresës, dinjitetit dhe lidhjes së palëkundur me tokën dhe identitetin. Kjo histori nuk është vetëm kujtesë e dhimbjes, por edhe dëshmi e forcës dhe unitetit që duhet të na udhëheqë edhe sot.

Midis fjalës dhe veprës
Sot flitet shpesh për dëshmorë, heronj dhe sakrificë. Por respekti për ta nuk matet me fjalë, por me vepra.

Kur veprat nuk përputhen me idealet për të cilat është sakrifikuar dje, lind një hendek moral që e dëmton kujtesën historike dhe besimin shoqëror. Prandaj, historia kërkon jo vetëm kujtim, por edhe përgjegjësi.

Në atë kohë vendimtare, ka pasur njerëz që kanë qenë pjesë aktive e proceseve historike, që kanë bërë thirrje për unitet, drejtësi dhe përgjegjësi.

Qëndrimi në vend, në momentet më të vështira, nuk është meritë për t’u glorifikuar, por një detyrim moral ndaj vetvetes dhe ndaj popullit. Sepse historia nuk bëhet vetëm me fjalë, ajo bëhet me qëndrim, me sakrificë dhe me vendime në momentet kritike.

E vërteta që nuk shuhet

E vërteta historike mund të vonohet, por nuk zhduket. Ajo del në sipërfaqe me kalimin e kohës, përmes fakteve, dëshmive dhe ndërgjegjes kolektive.

Shoqëritë që nuk e përballojnë të kaluarën me ndershmëri rrezikojnë ta përsërisin atë. Ndërsa brezat që vijnë mbeten peng i gabimeve të papërballuara. Prandaj, historia kërkon maturi, jo përvetësim; përgjegjësi, jo manipulim; dhe respekt, jo përfitim.

Ata që pretendojnë të flasin në emër të vlerave kombëtare, duhet së pari t’i dëshmojnë ato në jetën e tyre.

Historia nuk mbyllet me propagandë, por me të vërtetën e dëshmive të gjalla dhe me moralin e veprës. Dhe në fund, çdo brez duhet ta kuptojë: Liria nuk është vetëm e fituar, ajo është edhe e mbajtur me përgjegjësi.