Referendumi i 1-2 Marsit 1992, artikulimi historik i vullnetit politik të shqiptarëve të Luginës

Nga Refik Hasani – Referendumi i mbajtur më 1 dhe 2 mars 1992 përfaqëson një nga momentet më të rëndësishme në historinë politike të shqiptarëve të Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit. Ai ishte artikulimi i qartë dhe i organizuar i vullnetit kolektiv të këtij rajoni, një dëshmi e pjekurisë politike dhe e vetëdijes për të ardhmen.

Përmes organizimit dhe pjesëmarrjes masive në votimin plebishitar, shqiptarët manifestuan rezistencën e tyre politike dhe aspiratën për barazi të plotë, duke kërkuar respektimin e të drejtave individuale dhe kolektive.

Referendumi shpalli Krahinën si Autonome dhe themeloi Kuvendin për Autonomi Territoriale-Politike të shqiptarëve, duke vendosur një kornizë institucionale për përfaqësimin e vullnetit të shprehur në mënyrë demokratike.

Ky akt historik ishte rezultat i angazhimit të përbashkët të forcave politike dhe intelektuale shqiptare, duke reflektuar unitet dhe përgjegjësi politike për të ardhmen e rajonit. Ai shënoi një udhërrëfyes për vizionin politik të kohës dhe një përpjekje serioze për ta ngritur çështjen në instanca më të larta vendore dhe ndërkombëtare.

Ngjarjet që pasuan, përfshirë kryengritjen e armatosur të UÇPMB-së, e cila mbrojti dinjitetin dhe identitetin e popullatës shqiptare, si dhe Marrëveshja e Konçulit, kontribuuan në ndërkombëtarizimin e çështjes, duke dëshmuar se ajo nuk mund të trajtohej thjesht si një çështje e brendshme e Serbisë.

Referendumi i 1–2 marsit 1992 mbetet një shprehje e vazhdimësisë historike dhe etnokulturore të shqiptarëve në këtë hapësirë, si dhe dëshmi e autoktonisë së tyre. Megjithatë, çështja e statusit politik dhe juridik të kësaj Krahine vazhdon të mbetet e pazgjidhur, duke kërkuar një zgjidhje të drejtë, të qëndrueshme dhe të garantuar përmes mjeteve politike e demokratike, me ndërmjetësimin e faktorit ndërkombëtar.