Mobicasa

Shukrije Gashi (Shuki) – nga burgu politik te poezia e qëndresës dhe misioni për paqe: Jeta, krijimtaria dhe veprimtaria e një gruaje që nuk u dorëzua

Shukrije Gashi (Shuki) – nga burgu politik te poezia e qëndresës dhe misioni për paqe: Jeta, krijimtaria dhe veprimtaria e një gruaje që nuk u dorëzua

Gjilan – Poete, juriste, gazetare, ish-e burgosur politike dhe veprimtare e të drejtave të njeriut. Shukrije Gashi është një nga figurat e veçanta të jetës shoqërore dhe kulturore të Kosovës, një grua që përjetimet e saj personale i shndërroi në fjalë, qëndresë dhe angazhim për liri, drejtësi e paqe. E përndjekur dhe e burgosur nga regjimi jugosllav, ajo nuk e ndërpreu rrugëtimin e saj intelektual dhe shoqëror. Nga gazetaria dhe krijimtaria poetike, mosmarrëveshjeve dhe kontesteve, trajnimet për zgjidhje e konflikteve, dhe ndërtimi i paqes, jeta e saj përfaqëson një histori të gjatë përkushtimi ndaj njeriut dhe dinjitetit njerëzor.

Ka personalitete që historinë nuk e përjetojnë vetëm si dëshmitarë, por e bartin atë mbi supet e tyre, duke paguar çmimin e bindjeve, guximit dhe përkushtimit ndaj çështjes kombëtare.

Shukrije Gashi – gruaja që sfidoi frikën, mbijetoi represionin e UDB-së dhe e shndërroi atdhetarizmin në mision jetësor

Fundamenti

Shukrije Gashi është një prej këtyre figurave, një grua që në rrethana të vështira historike u përball me represionin e aparatit të atëhershëm të UDB-së, pa hequr dorë nga bindjet dhe angazhimi i saj për lirinë, dinjitetin dhe të drejtat e shqiptarëve.

E kaluara e saj përfaqëson një rrëfim që ndërthur qëndresën, maturinë politike, vendosmërinë dhe një atdhetarizëm të palëkundur. Në kohë kur frika përdorej si instrument për të heshtur zërat kundërshtues dhe për të thyer vullnetin e atyre që kërkonin liri e barazi, Gashi dëshmoi se guximi nuk është vetëm akt kundërshtimi, por edhe aftësi për të qëndruar e palëkundur, për të ruajtur orientimin dhe për të mos i tradhtuar bindjet në momentet më të vështira.

Shukrije Gashi nuk e ndërtoi identitetin e saj mbi retorikën e atdhetarizmit, por mbi angazhimin konkret, përgjegjësinë dhe gatishmërinë për t’u përballur me rreziqet që sillte koha. Për të, interesat kombëtare, liria dhe dinjiteti njerëzor nuk ishin parulla, por vlera që kërkonin përkushtim dhe sakrificë.

Ajo përfaqëson profilin e një gruaje që nuk lejoi që represioni ta përcaktonte fatin e saj, që nuk e bëri frikën udhërrëfyese të jetës dhe që e ktheu përvojën e vështirë historike në motiv për angazhim shoqëror, njerëzor dhe qytetar.

Fëmijëria, familja dhe formimi intelektual

Shukrije Gashi lindi më 22 maj 1960 në Prishtinë, në një familje shqiptare me traditë atdhetare dhe ndjeshmëri të theksuar ndaj çështjeve kombëtare, arsimore dhe shoqërore.

Ajo u rrit në një familje me tetë fëmijë, pesë vajza dhe tre djem. Në rrëfimin e saj jetësor, të dokumentuar nga iniciativa Oral History Kosovo, Gashi kujton ndikimin e madh që patën në formimin e saj prindërit dhe veçanërisht gjyshja, e cila ishte e njohur nga disa treva të Kosovës edhe anamoravë për rolin e saj si ndërmjetësuese tradicionale për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve dhe pajtimin e njerëzve, por që nuk pranonte të fliste për këto çështje për shkak të ruajtjes së besimit të palëve për procesin.

Familja e saj kishte një histori të lidhur me lëvizjet kombëtare shqiptare, ndërsa diskutimet për historinë, padrejtësitë dhe gjendjen politike të Kosovës ishin pjesë e përditshmërisë së saj që në fëmijëri.

Kurse Gjyshi i saj, Hysen (Hasan) Gashi, kishte pasë miqësi me Shtjefën Gjeçovin, prifi shqiptar franqeskan, nga Zymi i Hasit –Kosovë, veprimtar i shquar i Lëvzjes kombëtare të kohës, mësues, shkrimtar, etnolog, arkeolog, dhe përmbledhës dhe sistemues i normave të drejtës zakonore të Kanunit të Lekë Dukagjinit, nga i cili mori abetaren e parë për mësimin e alfabetit shqip. At Shtjefën Gjeçovi, u vra me 14 tetor 1929, në Zym të Hasit, nga persona të lidhur me pushtetin serb për shkak të veprimtarisë së tij të madhe kombëtare për arsim dhe kulturë.

Që në moshë të re, Shukrije Gashi shfaqi interesim për letërsinë, poezinë dhe shkrimin. Ajo nisi të shkruante poezi dhe tregime, ndërsa talenti i saj artistik u shfaq edhe në konkurse të artit, ku, sipas dëshmisë së saj, fitoi tri herë radhazi çmimin e parë në gara me pjesëmarrës nga ish-Jugosllavia.

Shkollimin fillor dhe të mesëm e përfundoi në Prishtinë, ndërsa vazhdoi studimet në Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës, ku u formua profesionalisht si juriste.

Shukrije Gashi, gruaja e çeliktë që nuk e gjunjëzuan as burgjet dhe as torturat e Serbisë – simbol i qëndresës, sakrificës dhe dinjitetit kombëtar

As burgu, as prangat, as torturat dhe as makineria represive e regjimit serb nuk arritën ta gjunjëzojnë. Ishte vetëm një vajzë e re kur u përball me egërsinë e aparatit shtetëror jugosllav, por brenda saj kishte një forcë që nuk mund të burgosej, një dinjitet që nuk mund të nëpërkëmbej dhe një vendosmëri që nuk thyhej as përballë dhimbjes më të rëndë.

Shukrije Gashi, e dënuar me dy vjet burg për veprimtarinë e saj politike dhe kombëtare, dëshmoi se guximi nuk matet me moshën, por me qëndrueshmërinë për të mos hequr dorë nga bindjet dhe dinjiteti njerëzor. Në qelitë e burgjeve jugosllave, përballë presionit fizik e psikologjik, ajo nuk e humbi vetveten, nuk e mohoi idealin dhe nuk u dorëzua. Ishte një vajzë që regjimi synoi ta heshtte, por që doli nga burgu me zërin edhe më të fortë.

Një grua e çeliktë, simbol i qëndresës, sakrificës dhe dinjitetit, historia e së cilës dëshmon se mund të burgoset trupi, por jo shpirti i një njeriu që nuk pranon të nënshtrohet.

Angazhimi politik dhe arrestimi – dy vite burg për bindjet dhe veprimtarinë kombëtare

Një nga kapitujt më të rëndë dhe më përcaktues të jetës së Shukrije Gashit është përndjekja politike dhe burgosja gjatë viteve të regjimit jugosllav.

Si studente e re, ajo u përfshi në veprimtarinë politike dhe organizative të lëvizjes shqiptare, në një periudhë kur kërkesat për barazi, të drejta kombëtare dhe Republikën e Kosovës përballeshin me represionin shtetëror.

Pas demonstratave të vitit 1981, përndjekja e aktivistëve shqiptarë u intensifikua. Gashi vazhdoi angazhimin e saj në rrjetet ilegale të organizimit politik shqiptar, (jo-ideologjik), duke mbajtur lidhje me bashkëveprimtarë dhe duke u angazhuar në përpjekjet për ndryshime politike në Kosovë.

Në vitin 1983, ajo u arrestua nga organet e atëhershme të UDB-së jugosllave. Sipas dëshmisë së saj, arrestimet kishin filluar edhe në Gjilan, ndërsa ajo ishte paralajmëruar për rrezikun e arrestimit.

Ajo u dënua me dy vjet burgim, nën akuzën për ndihmë ndaj një personi të dyshuar për vepër penale, në kuadër të procesit që lidhej me veprimtarinë e lëvizjes ilegale shqiptare.

Arrestimi dhe dënimi i saj nuk ishin vetëm një ndërprerje e jetës së një studenteje të re, por edhe fillimi i një periudhe të rëndë përjetimesh fizike dhe psikologjike.

Burgjet e Mitrovicës dhe Lipjanit

Gjatë vuajtjes së dënimit, Shukrije Gashi kaloi nëpër burgje të ndryshme, përfshirë burgun e Mitrovicës dhe atë të Lipjanit.

Në rrëfimin e saj të dokumentuar në Oral History Kosovo, ajo përshkruan kushtet e rënda të burgut, trajtimin e të burgosurave dhe vuajtjet që përjetonin të burgosurit politikë.

Dëshmitë e saj, të dokumentuara edhe në arkiva ndërkombëtare të historisë së kundërshtimit politik, flasin për presion psikologjik, keqtrajtim fizik, punë të detyruar dhe përdorim të barnave gjatë kohës së burgimit.

Një nga përjetimet më të rënda ishte edhe lajmi për vrasjen e bashkëveprimtarit dhe të dashurit të saj, Nuhi Berisha, i cili ishte pjesë e lëvizjes ilegale shqiptare.

Në rrëfimin e saj, Gashi tregon se kishte kërkuar që Nuhi Berisha të largohej nga Kosova, pasi e konsideronte të rrezikuar nga vala e arrestimeve. Ai u vra në janar të vitit 1984, në përballjen me forcat jugosllave në Prishtinë.

Pavarësisht përvojave të rënda, ajo nuk e përshkruan burgun vetëm si vend vuajtjeje, por edhe si një periudhë ku solidariteti mes të burgosurave kishte rëndësi të veçantë.

Në kujtimet e saj, ajo flet me dhimbje për gratë që mbetën pas në burg pas lirimit të saj dhe për kushtet e vështira në të cilat jetonin jetonin ato.

Pas përfundimit të dënimit, ajo u lirua në vitin 1984 ose 1985, sipas kujtesës së saj të shprehur në intervistën historike, pa e përcaktuar me siguri vitin e saktë.

Ajo siç thekson sot, nga burgu është liruar në korrik të vitit 1984.

Përvoja e burgut mbeti një nga pjesët më të rëndësishme të identitetit të saj njerëzor, politik dhe krijues.

Gazetaria – zëri që dokumentoi realitetin e Kosovës

Shukrije Gashi nisi të merrej me gazetari që në vitin 1979, kur ishte ende shumë e re. Në një kohë kur familja e saj konsiderohej e padëshirueshme nga regjimi për shkak të qëndrimeve politike dhe angazhimit kombëtar, publikimi i shkrimeve nuk ishte gjithmonë i lehtë.

Ajo bashkëpunoi me revista dhe gazeta të kohës, ndër to:

Zëri

Bota e Re

Kosovarja

Fjala

Shkëndija

Shpesh, për shkak të rrethanave politike, shkrimet dhe krijimet e saj botoheshin me pseudonim ose pa emrin e autores.

Pas viteve të burgut, ajo vazhdoi të merrej me gazetari dhe të dokumentonte zhvillimet politike e shoqërore në Kosovë. Përveç gazetës së përditshme Rilindja, bashkëpunoi edhe me media dhe gazetarë ndërkombëtarë, përfshirë gazetën amerikane The New York Times.

Gazetaria për të nuk ishte vetëm profesion, por edhe një mënyrë për të dëshmuar atë që po ndodhte në Kosovë, për të informuar opinionin ndërkombëtar dhe për të sjellë në vëmendje shkeljet e të drejtave të njeriut.

Angazhimi për të drejtat e njeriut dhe gratë shqiptare

Me fillimin e viteve 1990, veprimtaria e saj u zgjerua edhe më shumë në organizimin qytetar dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut.

Në vitin 1990, ajo u bë bashkëthemeluese e Këshillit për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut, ku punoi për mbledhjen dhe dokumentimin e informacioneve mbi shkeljet e të drejtave të shqiptarëve në Kosovë.

Për rreth shtatë vjet, sipas dëshmisë së saj, kontribuoi vullnetarisht në këtë organizatë, në kushte të vështira dhe me angazhim të jashtëzakonshëm.

Ajo ishte gjithashtu e përfshirë në përkrahjen e organizatave që merreshin me mbrojtjen e grave dhe fëmijëve, ndërsa bashkëpunoi me aktiviste të njohura të kohës.

Ndër organizatat dhe iniciativat me të cilat lidhet veprimtaria e saj janë:

Këshilli për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut.

Qendra për Mbrojtjen e Grave dhe Fëmijëve.

Shoqata Motrat Qiriazi.

Një nga çështjet që e ka përcjellë vazhdimisht në veprimtarinë e saj është fuqizimi i gruas shqiptare dhe njohja e rolit të saj në proceset politike, shoqërore, humanitare dhe të ndërtimit të paqes.

Gashi ka mbështetur pjesëmarrjen aktive të grave në vendimmarrje, duke argumentuar se ato nuk duhet të jenë vetëm pjesë e proceseve historike, por edhe bartëse të përgjegjësisë dhe vendimmarrjes.

Ajo ka qenë edhe anëtare e shoqatës “Grupi i Krijueseve dhe Veteraneve të Arsimit të Kosovës”, të inicuar dhe themeluar nga znj. Naxhije Alibegu Buçinca, ku aktivisht kanë kontribuar në zhvillimin e aktiviteteve të ndryshme krijuese, bashkë me Xheraldina Vulën (Xherin). Oral History Kosovo, Naxhe Buçinca. Kjo shoqatë ka organizu aktivitete të ndryshme artistike, në të gjitha trevat shqiptare në Kosovë dhe jashtë saj.

Krijimtaria letrare – poezia si dëshmi e kujtesës dhe qëndresës

Përtej angazhimit politik, gazetarisë dhe veprimtarisë për të drejtat e njeriut, Shukrije Gashi ka ruajtur një lidhje të vazhdueshme me letërsinë.

Poezia është një nga format kryesore përmes së cilës ajo shpreh përjetimet personale, kujtesën historike, revoltën ndaj padrejtësive dhe reflektimet mbi jetën.

Krijimtaria e saj poetike karakterizohet nga një ndërthurje e përvojës individuale me realitetin kolektiv shqiptar. Në vargjet e saj shfaqen tema si liria, dashuria, humbja, vetmia, dhimbja, identiteti, dinjiteti njerëzor dhe përgjegjësia ndaj historisë.

„Arti i Harresës” – libri që bart kujtesën
Arti i Harresës (1997)

Përmbledhja poetike më e njohur e autores, e cila përmbledh një pjesë të botës së saj krijuese dhe reflektimet mbi kujtesën, historinë, dhimbjen dhe qëndresën.

Ky vëllim është veçanërisht domethënës për shkak të kohës kur u botua. Viti 1997 ishte një periudhë e rëndë për Kosovën, kur tensionet politike dhe dhuna po përshkallëzoheshin.

Titulli „Arti i Harresës” krijon një marrëdhënie interesante ndërmjet kujtesës dhe harresës: atë që njeriu përpiqet ta lërë pas, por që vazhdon të jetojë brenda tij.

Poezia e saj nuk e trajton harresën si zhdukje të së kaluarës, por si një përballje të vazhdueshme me kujtimet, plagët dhe përvojat që formësojnë individin dhe shoqërinë.

Poezi dhe krijime të tjera

Krijimtaria e Shukrije Gashit është publikuar edhe në platforma dhe portale letrare shqiptare, ku janë prezantuar poezi të periudhave të ndryshme.

Ndër titujt që dokumentohen në botimet e saj poetike përfshihen:

„Liria në këmbët e veta” – poezi me karakter atdhetar dhe reflektim mbi lirinë, sakrificën dhe zhvillimet politike.

„Të pa askush” – një krijim kushtuar Ukshin Hotit, ku kujtesa, burgu dhe zhdukja ndërthuren me dhimbjen kolektive.

„Tundim vjeshte” – poezi me karakter intim, ku shfaqen malli, dashuria, kujtimet dhe kalimi i kohës.

„He sedrën e vrarë” – poezi e shkruar gjatë viteve 1980, e botuar në përmbledhjen „Arti i Harresës”, me një qëndrim të drejtpërdrejtë kundër objektifikimit dhe nënshtrimit të gruas.

Në disa prej krijimeve të saj, autorja shfaqet më e drejtpërdrejtë dhe kritike, ndërsa në të tjera mbizotëron lirizmi, ndjeshmëria dhe reflektimi mbi përvojat njerëzore.

Vargu i saj nuk mbështetet në zbukurime të tepërta gjuhësore. Ai ndërtohet mbi përjetimin, metaforën, revoltën dhe nevojën për të shprehur atë që shpesh mbetet e pathënë.

Duhet theksuar se „Arti i Harresës” është vëllimi poetik i identifikuar qartë si libër i saj në burimet e konsultuara. Titujt e tjerë të përmendur këtu janë krijime poetike, jo domosdoshmërisht libra të botuar më vete.

Nga përvoja e dhimbjes te ndërtimi i paqes

Një dimension tjetër i rëndësishëm i jetës së saj është veprimtaria në fushën e ndërtimit të paqes dhe zgjidhjes së konflikteve.

Pas përvojave të përndjekjes politike, burgut dhe viteve të represionit, Gashi e orientoi një pjesë të madhe të angazhimit të saj drejt ndërmjetësimit dhe pajtimit ndërmjet njerëzve dhe komuniteteve.

Ajo është drejtoreshë ekzekutive e Qendrës për Menaxhimin e Konflikteve – Partners Kosova, përmes së cilës ka kontribuar në ndërmjetësimin e mosmarrëveshjeve, ndërtimin e besimit dhe zhvillimin e kulturës së dialogut.

Sipas të dhënave të publikuara nga Oral History Kosovo, ajo ka punuar për më shumë se dy dekada në ndërtimin e paqes dhe ka qenë e përfshirë në rreth 400 raste të zgjidhjes së mosmarrëveshjeve, konteksteve dhe konflikteve.

Sipas të dhënave të publikuara nga Oral History Kosovo, ajo ka punuar për më shumë se dy dekada në ndërtimin e paqes dhe ka qenë e përfshirë në rreth 400 raste të zgjidhjes së konflikteve.

Puna e saj nuk kufizohet vetëm në ndërmjetësimin e mosmarrëveshjeve individuale. Ajo përfshin edhe trajnime, edukim, fuqizim të komuniteteve dhe promovim të dialogut si mënyrë për të parandaluar konfliktet.

Përvoja e saj jetësore i ka dhënë një perspektivë të veçantë kësaj veprimtarie: një njeri që e ka përjetuar dhunën dhe padrejtësinë, ka zgjedhur të punojë për pajtimin dhe mirëkuptimin.

Vlerësimi ndërkombëtar – „Women PeaceMaker 2006”

Një nga vlerësimet më të rëndësishme në karrierën e Shukrije Gashit erdhi në vitin 2006, kur Instituti për Paqe dhe Drejtësi në Universitetin e San Diegos në Shtetet e Bashkuara e përzgjodhi në programin ndërkombëtar „Women PeaceMakers” (Gratë Ndërtuese të Paqes).

Ky program përzgjidhte gra nga vende të ndryshme të botës, të cilat kishin dhënë kontribut të rëndësishëm në ndërmjetësimin e konflikteve, mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe ndërtimin e paqes.

Përzgjedhja e saj ishte një vlerësim për veprimtarinë shumëvjeçare në Kosovë, për përkushtimin ndaj të drejtave të njeriut dhe për punën në krijimin e mekanizmave të dialogut dhe pajtimit.

Rrëfimi i jetës dhe veprimtarisë së saj u përfshi edhe në studimin biografik „Seeking Freedom Amid Ruins: A Narrative of the Life and Work of Shukrije Gashi of Kosovo”, të autores Jackee Batanda, të publikuar nga Instituti për Paqe dhe Drejtësi në Universitetin e San Diegos.

Një jetë ndërmjet kujtesës, letërsisë dhe përgjegjësisë shoqërore

Ka kontribuar në hartimin e ligjeve, politikave dhe rregulloreve, përfshirë hartimin e pare të draft-ligjit për ndërmjetësim në vitin 2002, pastaj i njëjti nën kryesimin e saj të Grupit të Zgjeruar Punues, të përbër nga ekspert vendor e ndërkombëtar, i financuar nga organizata amerikane Qendra Kombëtare për Gjykatat Shtetërore SHBA, është plotësuar si version përfundimtar i Ligjit për Ndërmjetësim i Kosovës, aprovuar në shtator 2008, pastaj Ligjin për Barazi Gjinore dhe në hartimin e Planit Nacional të Veprimit për Parandalimin dhe Luftimin e Ekstremizmit të dhunshëm (P/LEDH).

Ekspertiza e saj përfshin ndërmjetësimin dhe zgjidhjen alternative të mosmarrëveshjeve, konteksteve dhe konflikteve, barazinë dhe gjithëpërfshirjen gjinore, drejtësinë tranzicionale, Parandalimin dhe Luftimin e Ekstremizmit të Dhunshëm, qëndrueshmërinë e organizatave të shoqërisë civile, Dhunën Gjinore të Lehtësuar nga Teknologjia Online si dhe Polarizimin në Shoqëri.

Historia e Shukrije Gashit nuk mund të përkufizohet vetëm përmes një profesioni apo një periudhe të caktuar të jetës së saj.

Ajo është poete që e ka shndërruar përjetimin në krijimtari, juriste që ka zgjedhur të angazhohet për drejtësi, gazetare që ka dokumentuar realitetin e Kosovës dhe aktiviste që ka punuar për mbrojtjen e të drejtave të njeriut.

Burgosja politike, përndjekja dhe vështirësitë e përjetuara gjatë regjimit jugosllav janë pjesë e pandashme e biografisë së saj. Megjithatë, rrugëtimi i saj nuk përfundon te dhimbja dhe kujtesa e burgut.

Përkundrazi, ajo e vazhdoi jetën duke u angazhuar në fusha ku dialogu, mirëkuptimi dhe dinjiteti njerëzor janë vlera themelore.

Edhe krijimtaria e saj letrare bart këtë përvojë. Në poezitë e saj ndërthuren kujtesa personale dhe ajo kolektive, dashuria dhe humbja, revolta dhe shpresa, ndërsa temat e lirisë dhe drejtësisë mbeten të pranishme në botën e saj krijuese.

Shukrije Gashi mbetet një nga ato gra shqiptare, biografia e të cilave ndërthur historinë politike të Kosovës me zhvillimet kulturore dhe shoqërore të vendit.

Nga një studente e burgosur për dy vjet për veprimtarinë e saj politike, te gazetarja që dokumentoi padrejtësitë, poetja që i dha zë kujtesës dhe ndërmjetësuesja që ka ndihmuar në zgjidhjen e qindra konflikteve, Shukrije Gashi ka ndërtuar një rrugëtim të veçantë jetësor.

Angazhimi në politikat publike dhe paqen

Ka kontribuar në hartimin e Ligjit për Ndërmjetësimin, Ligjit për Barazi Gjinore dhe Planit të Veprimit Kombëtar për P/LEDH si dhe hartimin e Planit të Veprimit për OSHC-të në fsushën e P/LEDH të organizuar dhe mbajtur nga Partners K.

Si anëtare e Komitetit për Avokimin e Paqes të HWPL-së, ka kontribuar në hartimin e nismës për një ligj ndërkombëtar për ndalimin e luftërave.

Ka përfaqësuar Kosovën në Samitin Strong Cities Summit në Antalia, Turqi, më 11–12 maj 2016, ku drejtoi një punëtori për zyrtarë komunalë dhe përfaqësues nga Ballkani e Evropa. Temat përfshinë angazhimin e komunitetit, ndërtimin e besimit, kundërnarrativat dhe përfshirjen e të rinjve.

Që nga viti 2006, është angazhuar në nismën rajonale të drejtësisë tranzicionale KOMRA/RECOM, si anëtare e Komisionit Rajonal.

Ka qenë anëtare e Grupit Punues Ndërministror për Ballafaqimin me të Kaluarën dhe Pajtimin (GPBKP), ku për tri vjet ka drejtuar Shtyllën e Katërt të Drejtësisë Tranzicionale: Mospërsëritjen.

Më pas, si eksperte e drejtësisë tranzicionale, ka qenë anëtare e Komisionit për të Vërtetën dhe Pajtimin.

Ka shërbyer në Bordin e RTK-së për një mandat, gjatë viteve 2009–2011, si dhe në borde të tjera vendore e ndërkombëtare.

Angazhimi në politikat publike, drejtësinë tranzicionale dhe ndërtimin e paqes

Një dimension i rëndësishëm i veprimtarisë së saj profesionale është angazhimi shumëvjeçar në hartimin e politikave publike, avancimin e barazisë gjinore, drejtësinë tranzicionale dhe ndërtimin e paqes. Kontributi i saj përfshin pjesëmarrjen në hartimin e Ligjit për Ndërmjetësimin, Ligjit për Barazi Gjinore dhe Planit të Veprimit Kombëtar për Parandalimin dhe Luftimin e Ekstremizmit të Dhunshëm (P/LEDH), si dhe në përgatitjen e Planit të Veprimit për organizatat e shoqërisë civile në këtë fushë, në kuadër të një procesi të organizuar nga Partners K.

Në rrafshin ndërkombëtar, si anëtare e Komitetit për Avokimin e Paqes të organizatës HWPL, ajo ka kontribuar në hartimin e një nisme për krijimin e një ligji ndërkombëtar që synon ndalimin e luftërave. Përkushtimi i saj në këtë fushë është dëshmuar edhe përmes përfaqësimit të Kosovës në Samitin Strong Cities Summit, të mbajtur më 11 dhe 12 maj 2016 në Antalia të Turqisë, ku ka udhëhequr një punëtori me zyrtarë komunalë dhe përfaqësues nga Ballkani e Evropa. Diskutimet janë përqendruar në angazhimin e komunitetit, ndërtimin e besimit, zhvillimin e kundërnarrativave ndaj ekstremizmit dhe përfshirjen aktive të të rinjve në proceset shoqërore.

Një pjesë tjetër e rëndësishme e angazhimit të saj lidhet me drejtësinë tranzicionale dhe përpjekjet për ballafaqimin me të kaluarën. Që nga viti 2006, ajo është përfshirë në nismën rajonale KOMRA/RECOM, si anëtare e Komisionit Rajonal, duke mbështetur proceset që synojnë dokumentimin e së kaluarës dhe ndërtimin e një kulture të qëndrueshme të paqes. Gjithashtu, ka qenë anëtare e Grupit Punues Ndërministror për Ballafaqimin me të Kaluarën dhe Pajtimin (GPBKP), ku për tri vjet ka udhëhequr Shtyllën e Katërt të Drejtësisë Tranzicionale – Mospërsëritjen. Më pas, në cilësinë e ekspertes së drejtësisë tranzicionale, është angazhuar edhe si anëtare e Komisionit për të Vërtetën dhe Pajtimin.

Përvoja e saj institucionale është plotësuar edhe me shërbimin në Bordin e Radio Televizionit të Kosovës (RTK), gjatë mandatit 2009–2011, si dhe me pjesëmarrjen në borde të tjera vendore dhe ndërkombëtare.

Kontributi i saj shtrihet edhe në fushën akademike dhe profesionale, përmes publikimeve dhe punimeve kërkimore që trajtojnë barazinë gjinore, përfshirjen e grave në proceset e paqes dhe mekanizmat institucionalë për avancimin e perspektivës gjinore. Ndër to veçohen botimi “Gratë luftojnë për të ndryshuar narrativat”, studimi Gender Inclusion and Equality: Comparative Study between Slovenia, Sweden, Italy, Slovakia and Kosovo, si dhe raporti Kosovo’s Legal Solutions: Fact-Finding Mission Report on Institutional Mechanisms Supporting Gender Mainstreaming. Ajo ka kontribuar gjithashtu si autore e parathënieve dhe bashkautore në botime profesionale, përfshirë Manualin praktik për aftësitë e ndërmjetësimit (2022) dhe Udhëzimet për ndërmjetësuesit (2024).

Në krijimtarinë letrare, ajo është autore e vëllimit poetik “Arti i harresës” (The Art of Oblivion), ndërsa ka bërë të ditur se në dorëshkrim ka edhe dy vëllime me poezi dhe një vëllim me tregime.

Përvoja e saj profesionale përfshin edhe bashkëpunimin me organizata dhe rrjete ndërkombëtare, si Partners Global në SHBA, ku angazhohet si konsulente, trajnere dhe eksperte, si dhe anëtarësimin në Women Waging Peace / Inclusive Security. Në vitin 2006, ajo është nderuar me titullin Woman PeaceMaker dhe Qytetare Nderi nga Joan B. Kroc Institute for Peace and Justice, pranë Universitetit të San Diegos. Po ashtu, përfaqëson Partners K në nismën evropiane R2COM – Radicalisation and Community Violence Prevention, të financuar nga programi Erasmus+.

Tërësia e këtyre angazhimeve dëshmon një veprimtari të shtrirë në disa fusha të ndërlidhura, ku politika publike, barazia gjinore, ndërmjetësimi, drejtësia tranzicionale dhe ndërtimi i paqes përbëjnë boshtin kryesor të kontributit të saj profesional dhe shoqëror.

Është një histori që dëshmon se qëndresa nuk përfundon me daljen nga burgu, se krijimtaria mund të bëhet formë e kujtesës dhe se përvoja e dhimbjes mund të shndërrohet në angazhim për një shoqëri më të drejtë dhe më paqësore./rajonipress/

Privatësia

Faqja jonë e internetit përdorë cookies. Ato janë skedar të vegjël që ndërveprojnë me pajisjen tuaj dhe kjo bëhet në mënyrë që ne t'ju ofrojmë përvojën më të mirë të mundshme gjatë përdorimit të faqes sonë.

Për të u informuar rreth politikave tona të privatësisë, ju lutem vizitoni faqen privatësia.

Cookiet e domosdoshëm

Cookiet e nevojshëm duhet të aktivizohet në çdo kohë në mënyrë që ne të mund të ruajmë preferencat tuaja për preferencat e cookies.

Cookies të palëve të treta

Kjo faqe interneti përdorë Google Analytics për të mbledhur informacione anonime si numri i vizitorëve në sajt dhe shfletimi i faqeve.

Mbajtja e aktivizuar e këtij cookie, na ndihmon neve të përmirësojmë faqen tonë në internet.