Sabri Shaqiri, skulptori që i jep gurit shpirt dhe formës jetë

Gjilan – Nga Vrapçiqi i Gjilanit në hapësirat e artit figurativ, Sabri Shaqiri ndërton një rrugëtim artistik ku guri, mermeri dhe druri shndërrohen në bartës të emocioneve njerëzore, kujtesës historike dhe identitetit kulturor.

Në botën e skulpturës, ku mjeshtëria e dorës ndërthuret me ndjeshmërinë artistike dhe durimin krijues, Sabri Shaqiri zë një vend të veçantë. I lindur në vitin 1969 në fshatin Vrapçiq të komunës së Gjilanit, ai i është përkushtuar prej dekadash artit të formësimit të materialit, duke kërkuar në gur, mermer dhe dru jo vetëm trajtën e jashtme të një figure, por edhe përjetimin që ajo bart. Përmes një qasjeje të përqendruar te format e pastra, vëllimi dhe shprehja plastike, Shaqiri ka ndërtuar profilin e një skulptori që e sheh artin si proces të vazhdueshëm kërkimi, vëzhgimi dhe përkushtimi.

Rrugëtimi i tij nuk nisi në galeri apo në atelietë profesionale, por shumë më herët, në fëmijëri, kur materialet e thjeshta dhe balta u bënë mjetet e para të shprehjes krijuese. Interesimi për figurën njerëzore, për portretin dhe për mënyrën se si mund të ndërtohet një formë me duar, shënoi fillimet e një pasioni që me kalimin e viteve do të shndërrohej në profesion dhe në një rrugë të mirëfilltë artistike.

Sabri Shaqiri, arkitektura e formës dhe filozofia e gurit

Arti skulpturor nuk është thjesht akti i dhënies së formës materies, por një proces i ndërlikuar krijues, përmes të cilit materiali çlirohet nga funksioni i tij i zakonshëm dhe shndërrohet në bartës të ideve, emocioneve dhe kuptimeve estetike. Në këtë proces, guri, mermeri, druri apo bronzi pushojnë së qeni vetëm elemente fizike dhe bëhen pjesë e një gjuhe vizuale që komunikon përtej fjalës.

Pikërisht në këtë hapësirë ndërmjet materies dhe mendimit, ndërmjet strukturës fizike dhe përjetimit estetik, zhvillohet krijimtaria e skulptorit Sabri Shaqiri, një artist që kërkon në pastërtinë e formës jo vetëm bukurinë e saj, por edhe mundësinë për të shprehur dimensione më të thella të përvojës njerëzore.

Në veprat e Shaqirit, skulptura ndërtohet mbi një marrëdhënie të ndjeshme ndërmjet disiplinës formale dhe lirisë krijuese. Materiali nuk i nënshtrohet dhunshëm vullnetit të artistit, por përfshihet në një proces dialogu, ku vetitë e tij fizike, rezistenca, struktura dhe mundësitë shprehëse bëhen pjesë e konceptit artistik. Kështu, ndërhyrja e dorës krijuese nuk synon vetëm të ndryshojë pamjen e materies, por të zbulojë potencialin estetik që ajo mbart. Në këtë pikë, mjeshtëria teknike merr kuptim të plotë vetëm kur shoqërohet me një ide të qartë dhe me ndjeshmërinë për ta shndërruar formën në përjetim.

Krijimtaria skulpturore e Sabri Shaqirit shquhet për kërkimin e formave të përmbledhura, të pastra dhe organike, ku reduktimi i elementeve përshkruese nuk e varfëron shprehjen, por përkundrazi e përqendron atë. Në punimet e realizuara në mermer, gur dhe dru, vëllimi, ritmi i vijave dhe ekuilibri i përmasave krijojnë një gjuhë plastike që lëviz ndërmjet abstraksionit dhe referencës figurative. Forma nuk paraqitet vetëm si një objekt për t’u parë, por si një strukturë që fton perceptimin të depërtojë përtej sipërfaqes, duke zbuluar tensionin e brendshëm ndërmjet qëndrueshmërisë së materialit dhe lëvizjes së imagjinatës.

Një nga veçoritë e kësaj krijimtarie është mënyra se si gjeometria ndërthuret me organiken, duke krijuar një ekuilibër ndërmjet rregullit dhe spontanitetit, ndërmjet përpikërisë konstruktive dhe ndjeshmërisë lirike. Format sferike, vëllimet e sintetizuara dhe organizimi i kujdesshëm i hapësirës i japin veprës një prani që mund të përjetohet njëkohësisht si qetësi dhe si tension estetik. Në këtë kontekst, monumentaliteti nuk përcaktohet domosdoshmërisht nga përmasat fizike të skulpturës, por nga aftësia e saj për të krijuar një marrëdhënie të fuqishme me shikuesin dhe për të mbushur hapësirën me një prani të dallueshme vizuale.

Kjo prirje drejt përmbledhjes së formës dhe disiplinës plastike gjen mbështetje edhe në vlerësimin e mentorit të tij, skulptorit të njohur Agim Çavdarbasha, i cili vuri në pah aftësinë e Shaqirit në përpunimin e gurit dhe drurit, si dhe ndjeshmërinë e tij për ndërtimin e vlerave formale dhe të plasticitetit skulpturor. Ky vlerësim nënvizon një cilësi thelbësore të veprës së tij: aftësinë për ta bërë mjeshtërinë teknike pjesë të pandashme të konceptit estetik, duke i dhënë formës një identitet që nuk mbështetet vetëm në përngjasimin me realitetin, por edhe në autonominë e saj artistike.

Në këtë mënyrë, skulptura e Sabri Shaqirit shfaqet si një kërkim i vazhdueshëm mbi kufijtë e materialit dhe mundësitë e shprehjes së tij. Ajo ndërton një hapësirë ku heshtja e gurit shndërrohet në komunikim, ku thjeshtësia e formës fiton kompleksitet kuptimor dhe ku qëndrueshmëria e materies bashkëjeton me lirinë e interpretimit. Në një realitet të karakterizuar nga tensione shoqërore, pasiguri dhe ndryshime të vazhdueshme, vepra e tij ruan aftësinë për të krijuar një ndalesë reflektimi, duke e ftuar shikuesin të përballet jo vetëm me objektin artistik, por edhe me emocionet dhe pyetjet që ai zgjon.

Në thelb, krijimtaria e Shaqirit dëshmon se fuqia e skulpturës nuk qëndron vetëm në atë që forma paraqet, por edhe në atë që ajo sugjeron, fsheh dhe lë të hapur për interpretim. Përmes një gjuhe plastike të përmbajtur, por shprehëse, artisti ndërton një univers ku materia fiton frymë, gjeometria bëhet ndjeshmëri dhe vepra shndërrohet në një dialog të qëndrueshëm ndërmjet artistit, hapësirës dhe kohës.

Nga Vrapçiqi drejt formimit akademik

Sabri Shaqiri shkollën fillore e përfundoi në Cërnicë, ndërsa arsimin e mesëm në Gjimnazin “Zenel Hajdini” në Gjilan, më 1987. Dëshira për ta zhvilluar më tej prirjen krijuese e çoi drejt Fakultetit të Arteve Figurative në Universitetin e Prishtinës, në degën e Skulpturës, ku studioi në klasën e skulptorit të njohur Agim Çavdarbasha.

Studimet i filloi më 1990 dhe i përfundoi më 1994, ndërsa në vitin 1997 përfundoi edhe studimet pasuniversitare, duke fituar titullin Magjistër i Artit Skulpturor. Ky formim akademik përbën një nga etapat kryesore të zhvillimit të tij profesional, pasi i dha mundësinë të ndërthurte talentin e hershëm me njohuritë teorike, disiplinën e punës dhe kërkimin mbi mundësitë shprehëse të materialit skulpturor.

Vitet e studimit përkonin me një periudhë të vështirë për arsimin shqip në Kosovë, kur institucionet arsimore dhe jeta kulturore përballeshin me pengesa të shumta. Megjithatë, Shaqiri vazhdoi formimin e tij dhe nisi të prezantonte punimet në ekspozita studentore dhe aktivitete artistike në Prishtinë.

Vlerësimi i mentorit të tij, Agim Çavdarbasha, dëshmon për përshtypjen që kishte lënë puna e skulptorit të ri. Në një vlerësim të cituar në materialin biografik të artistit, Çavdarbasha e përshkruan Shaqirin si një nga skulptorët më të dalluar të gjeneratës së tij, duke vënë në pah përkushtimin, saktësinë e dorës dhe aftësinë për të krijuar forma me vlera të qëndrueshme plastike.

Ky vlerësim nxjerr në pah një tipar që shoqëron punën e Shaqirit: ndërthurjen e mjeshtërisë teknike me ndjeshmërinë ndaj formës, dy elemente thelbësore për një skulpturë që synon të komunikojë përtej materialit.

Guri dhe mermeri si gjuhë e shprehjes artistike

Në krijimtarinë e Sabri Shaqirit, materiali nuk është thjesht një mjet pune. Guri dhe mermeri shndërrohen në pjesë të vetë gjuhës së tij artistike, duke i dhënë veprës karakter, qëndrueshmëri dhe mundësi të veçanta shprehjeje. Përmes gdhendjes, heqjes së materialit dhe përpunimit të vëllimit, skulptori synon të zbulojë formën që fshihet brenda masës së ngurtë.

Qasja e tij karakterizohet nga interesi për format organike, vijat e pastra dhe përmbledhjen e detajeve në një strukturë sa më të qartë. Në vend që vepra të mbështetet vetëm te hollësitë përshkruese, ajo synon të ndërtojë një marrëdhënie ndërmjet formës, hapësirës dhe emocionit.

Në disa prej punimeve të tij vërehet një afri me parimet e skulpturës moderne, ku forma reduktohet në elementet thelbësore dhe materiali fiton rëndësi të veçantë në komunikimin artistik. Kjo qasje mund të kujtojë disa nga kërkimet plastike të skulptorit Constantin Brâncuși, pa nënkuptuar se krijimtaria e Shaqirit është një kopjim i drejtpërdrejtë i stilit të tij.

Interesi për portretin, figurën njerëzore dhe trajtimin e vëllimit e ka shoqëruar gjatë gjithë karrierës. Për Shaqirin, realizimi i një skulpture kërkon njohje të anatomisë, vëmendje ndaj përmasave dhe aftësi për të kapur tiparet që e bëjnë një figurë të dallueshme. Në këtë proces, mjeshtëria teknike bashkohet me interpretimin artistik, duke e shndërruar portretin nga një riprodhim i pamjes së jashtme në një përpjekje për të përcjellë karakterin dhe praninë e subjektit.

Ekspozitat dhe rrugëtimi i veprave të tij

Shaqiri nisi të prezantojë punimet e tij që gjatë studimeve, duke marrë pjesë në ekspozita studentore dhe aktivitete të artit figurativ në Prishtinë. Në vitet pasuese, ai u bë pjesëmarrës i rregullt në ekspozita kolektive, ndër to në aktivitetet e “Flakës së Janarit” në Gjilan dhe në sallonet vjeshtore të artit në Prishtinë.

Në vitin 1995 hapi ekspozitë personale në Kafe-galerinë “Koha” në Prishtinë, ndërsa më 1997 prezantoi punimet në Galerinë “Dodona”. Kjo e fundit lidhej me prezantimin e punës së tij në kuadër të përfundimit të studimeve të magjistraturës, duke vënë në pah kërkimet në skulpturën e gurit dhe të drurit.

Punimet e Shaqirit janë prezantuar edhe në aktivitete ekspozuese jashtë Kosovës. Në Muzeun Historik Kombëtar në Tiranë, sipas të dhënave biografike të artistit, ai ka ekspozuar vepra të realizuara në mermer dhe dru, ndër to “Peshku”, “Portreti”, “Akti” dhe “Plisat”. Këto punime dëshmojnë interesimin e tij për tema dhe forma të ndryshme, nga trajtimi i figurës njerëzore deri te elementet që lidhen me identitetin kulturor.

Një tjetër kapitull i krijimtarisë së tij lidhet me ekspozitën personale “Klithja”, të prezantuar në Galerinë e Arteve në Tuz në tetor 2026, sipas informacionit të dhënë për këtë aktivitet. E kuruar nga profesori Genc Rezniqi, ekspozita e vendos portretin e skalitur në gur në qendër të një reflektimi mbi emocionet dhe përjetimet njerëzore.

Vetë titulli “Klithja” sugjeron një dimension të brendshëm të krijimtarisë: zërin e heshtur të materialit, shprehjen e dhimbjes, tensionit dhe ndjenjave që nuk artikulohen domosdoshmërisht përmes fjalës. Në këtë kuptim, portreti skulpturor bëhet një hapësirë ku tiparet fizike ndërthuren me gjendjen emocionale.

Skulptura si kujtesë historike dhe identitet kombëtar

Përtej krijimtarisë ekspozuese, një pjesë e rëndësishme e veprimtarisë së Sabri Shaqirit lidhet me realizimin e shtatoreve dhe figurave që kanë rëndësi historike e kombëtare. Në këtë fushë, skulptura merr një funksion të veçantë: ajo bëhet pjesë e hapësirës publike dhe e mënyrës se si një shoqëri e ruan kujtesën për figurat e saj historike.

Ndër projektet e lidhura me emrin e tij përmendet shtatorja e Idriz Seferit, figurës së njohur të historisë shqiptare dhe të qëndresës në Karadak. Sipas rrëfimit të artistit, puna për këtë shtatore është shoqëruar me një përkushtim të veçantë ndaj karakterit historik të figurës dhe mjedisit me të cilin ajo lidhet.

Në konceptimin e bazamentit, Shaqiri ka shprehur parapëlqimin për përdorimin e gurit natyror në vend të betonit, duke synuar një lidhje simbolike me terrenin malor dhe kohën historike në të cilën jetoi e veproi Idriz Seferi. Ky qëndrim tregon se për skulptorin, materiali nuk ka vetëm funksion konstruktiv, por edhe kuptim simbolik.

Në këtë mënyrë, shtatorja nuk shihet vetëm si një paraqitje fizike e një figure historike, por edhe si një ndërthurje e portretit, materialit dhe kujtesës kolektive. Ajo synon të krijojë një pikë takimi ndërmjet së kaluarës dhe së tashmes, duke i dhënë historisë një prani të prekshme në jetën publike.

Një tjetër projekt i rëndësishëm i atribuar Shaqirit është maketa skulpturore e përzgjedhur si fituese nga komisioni vlerësues për shtatoren e heroit Kadri Zeka në Gjilan. Ky projekt e vendos krijimtarinë e tij në kontekstin e artit monumental dhe të përfaqësimit të figurave historike në hapësirat publike.

Përkushtimi profesional dhe puna me trashëgiminë kulturore

Përvoja e Sabri Shaqirit nuk kufizohet vetëm në krijimin e veprave të pavarura artistike. Sipas të dhënave biografike, që nga viti 1999 ai punon në Institutin për Mbrojtjen e Monumenteve dhe Muzeve Rajonale të Kosovës, në Prishtinë. Kjo veprimtari e lidh me një fushë ku arti, historia dhe ruajtja e trashëgimisë kulturore takohen në mënyrë të drejtpërdrejtë.

Puna në institucionet e trashëgimisë kërkon njohje të materialeve, vëmendje ndaj detajeve dhe kuptim të vlerave historike e artistike të objekteve. Këto përvoja mund të krijojnë një perspektivë të veçantë për një skulptor që punon me materiale tradicionale, si guri dhe druri, dhe që e konsideron formën si bartëse të kujtesës.

Shaqiri është gjithashtu anëtar i asociacioneve të artit figurativ të përmendura në biografinë e tij, përfshirë KAFA-n dhe SHAFK-në. Përmes pjesëmarrjes në jetën artistike dhe profesionale, ai mbetet i lidhur me komunitetin e krijuesve dhe me zhvillimet e artit figurativ në Kosovë.

Një krijimtari që kërkon qëndrueshmëri përtej kohës

Rrugëtimi i Sabri Shaqirit është dëshmi e një përkushtimi afatgjatë ndaj skulpturës, që nga eksperimentet e para në fëmijëri deri te formimi akademik dhe projektet profesionale. Për të, puna me materialin kërkon njohuri, saktësi dhe përqendrim, por edhe një lidhje të brendshme me atë që krijohet.

Në një kohë kur arti përballet me forma të reja shprehjeje dhe me ndryshime të vazhdueshme në mënyrën se si prodhohet e prezantohet, skulptura ruan një veçori të rëndësishme: praninë fizike të veprës. Guri dhe mermeri mbartin gjurmët e dorës së artistit, ndërsa format e krijuara mund të vazhdojnë të komunikojnë me publikun edhe shumë kohë pas përfundimit të procesit krijues.

Pikërisht këtu qëndron një nga dimensionet më të rëndësishme të punës së Shaqirit. Skulptura e tij lidhet njëkohësisht me kërkimin estetik, me përjetimin njerëzor dhe me ruajtjen e kujtesës historike. Qoftë përmes portretit, qoftë përmes formave organike apo shtatoreve monumentale, ai synon t’i japë materialit një kuptim që shkon përtej pamjes së jashtme.

Sabri Shaqiri vazhdon të jetë një emër i lidhur me traditën e skulpturës në Kosovë, me formimin akademik të shkollës së Agim Çavdarbashës dhe me përpjekjen për të ruajtur një gjuhë personale brenda artit figurativ. Vepra e tij e vendos gurin në një marrëdhënie të veçantë me njeriun: si material të qëndrueshëm, si formë artistike dhe si bartës të kujtesës.

Sepse skulptura, në thelbin e saj, nuk është vetëm ajo që dora e artistit i bën gurit, por edhe ajo që artisti arrin të ruajë në të: një fytyrë, një ndjenjë, një histori dhe një gjurmë që i reziston kohës./rajonipress/