Nënë Ferdonije Qerkezi – nëna që lufta ia mori burrin dhe katër djemtë, por nuk ia mori forcën për të kujtuar

Gjilan – Në Gjakovë, një tryezë e shtruar me gjashtë pjata është kthyer në një nga simbolet më të fuqishme të dhimbjes, pritjes dhe qëndresës. Pas kësaj tryeze qëndron Nënë Ferdonije Qerkezi, një grua që lufta e vitit 1999 e përballi me humbjen më të madhe që mund të përjetojë një nënë: nga shtëpia e saj u morën dhunshëm bashkëshorti dhe katër djemtë e saj.

Ajo humbi bashkëshortin dhe katër djemtë, por nga dhimbja e saj lindi një forcë që preku mijëra zemra.

Nënë Ferdonije Qerkezi – gruaja që nga dhimbja e saj i dha forcë një Kosove të tërë

Nënë Ferdonije Qerkezi nuk u bë vetëm simbol i një nëne që pret të pagjeturit; ajo u bë zë i familjeve që heshtën nga dhimbja, dorë e shtrirë për nënat që humbën më të dashurit dhe një kujtesë e gjallë se dashuria për familjen dhe dinjiteti njerëzor mund të qëndrojnë më të forta se çdo plagë e luftës.

Me sofrën e saj të shtruar, me vendet bosh dhe me kujtimet që nuk i la të shuhen, Nënë Ferdonija i dha Kosovës një mesazh të fuqishëm: dhimbja mund të të rrëzojë, por kujtimi, dashuria dhe qëndresa mund të të mbajnë në këmbë. Ajo ka ditur ta kthejë tragjedinë e saj personale në solidaritet me secilën familje që ka humbur një njeri të dashur, duke u dhënë atyre respekt, dashuri dhe kurajë për të vazhduar përpara.

Për shumë familje të Kosovës që ende jetojnë me plagën e luftës, Nënë Ferdonije nuk është vetëm një emër apo një histori. Ajo është një nënë që i përfaqëson të gjitha nënat, një dhimbje që u bë forcë dhe një zemër që, edhe pse e plagosur rëndë, vazhdoi t’u japë dashuri të tjerëve.

Më 27 mars 1999, jeta e familjes Qerkezi ndryshoi përgjithmonë. Nga shtëpia në Gjakovë u morën bashkëshorti i Ferdonijes, Halimi, dhe katër djemtë e saj, Artani, Armendi, Ardiani dhe Edmondi.

Ata u morën dhunshëm dhe prej asaj dite filloi një pritje e gjatë, e mbushur me ankth, dhimbje dhe shpresë.

Me kalimin e viteve, dy prej djemve të saj, Artani dhe Edmondi, u gjetën dhe u identifikuan. Por për Ferdonijen dhimbja nuk u mbyll. Bashkëshorti i saj, Halimi, dhe dy djemtë, Armendi e Ardiani, vazhdojnë të jenë të pagjetur.

Kjo do të thotë se për Nënë Ferdonijen, pritja ende vazhdon.

Një tryezë që flet më shumë se mijëra fjalë

Në shtëpinë e saj në Gjakovë, Ferdonije Qerkezi ka ruajtur kujtimet e familjes ashtu siç kanë qenë para luftës. Fotografitë, sendet personale dhe dhomat e djemve janë dëshmi të një jete familjare që u ndërpre dhunshëm.

Por simboli më i fuqishëm i kësaj shtëpie është sofra e shtruar.

Gjashtë pjata dhe vendet e përgatitura për familjarët e saj janë aty si në një pritje që nuk ka marrë fund.

Ferdonije ulet pranë tryezës, ndërsa karriget e tjera mbeten bosh.

Është një pamje që nuk ka nevojë për shumë shpjegime. Ajo tregon mungesën, pritjen dhe dhimbjen e një nëne që ende nuk i ka të gjitha përgjigjet për fatin e njerëzve të saj më të dashur.

Shtëpia e familjes Qerkezi është shndërruar në një shtëpi-muze, duke u bërë një vend kujtese për familjen, por edhe për brezat që duan të njohin historinë e luftës dhe pasojat që ajo la pas.

Dhimbja që u shndërrua në kujtesë

Nënë Ferdonije nuk e ka mbajtur historinë e saj vetëm brenda mureve të shtëpisë.

Ajo ka folur, ka rrëfyer dhe ka dëshmuar për familjen e saj, duke e kthyer dhimbjen personale në një thirrje për kujtesë.

Historia e saj është përjetësuar edhe përmes artit. Figura e saj e ulur pranë sofrës së shtruar është paraqitur në murale dhe piktura, duke u bërë një nga imazhet më të fuqishme që lidhen me nënat e Kosovës dhe familjet që ende presin për të pagjeturit.

Në këtë mënyrë, një dhomë e një shtëpie në Gjakovë është kthyer në një simbol që e tejkalon historinë e një familjeje.

Është historia e mijëra familjeve që gjatë luftës humbën njerëzit e tyre, shumë prej të cilëve ende nuk kanë një varr ku mund t’i përkujtojnë.

Një nënë që nuk dorëzohet

Vitet kanë kaluar, por Ferdonije Qerkezi vazhdon të jetë e pranishme në jetën publike. Ajo vazhdon të flasë për familjen e saj, për të pagjeturit dhe për ruajtjen e kujtesës së luftës.

Edhe në paraqitjet e saj publike, ajo ka zgjedhur të shfaqet me të njëjtin simbol: tryezën e shtruar dhe vendet bosh.

Ajo tryezë është bërë një mesazh i heshtur, por jashtëzakonisht i fuqishëm.

Një mesazh për ata që kanë harruar.

Një mesazh për brezat që nuk e kanë përjetuar luftën.

Dhe mbi të gjitha, një mesazh për familjarët e të pagjeturve, të cilët edhe pas kaq shumë vitesh vazhdojnë të presin.

Nënë Ferdonije, simbol i qëndresës
Historia e Ferdonije Qerkezit nuk është vetëm historia e një nëne që humbi familjen. Është historia e një gruaje që, përballë dhimbjes më të madhe, zgjodhi të mos heshtë.

Ajo e ruajti shtëpinë.

I ruajti fotografitë.

I ruajti kujtimet.

E ruajti sofrën.

Dhe mbi të gjitha, e ruajti shpresën.

Sot, gjashtë vendet në tryezën e saj vazhdojnë të tregojnë një histori që nuk duhet harruar. Pesë prej tyre mbajnë emrat e njerëzve të saj të dashur, ndërsa njëri është i Ferdonijes – nënës që prej më shumë se dy dekadash jeton mes kujtimit dhe pritjes.

Nënë Ferdonije Qerkezi mbetet një dëshmi e gjallë e dhimbjes së luftës, por edhe e forcës së njeriut për të qëndruar në këmbë përballë tragjedisë. Shtëpia e saj, sofrën e saj dhe rrëfimi i saj vazhdojnë t’u flasin brezave: një familje mund të goditet, mund të ndahet dhe mund të plagoset, por kujtimi i saj nuk duhet të vdesë./rajonipress/