Jonuz Fetahaj shënon 60-vjetorin e krijimtarisë letrare me librin e ri „Jeta udhëton pa hartë”, një udhëtim artistik nëpër kujtesë, kohë dhe përjetime

Gjilan – Shkrimtari i mirënjohur Jonuz Fetahaj vjen para lexuesve me një vepër të re jubilare, të titulluar „Jeta udhëton pa hartë”, që përmbledh 60 proza poetike në shënim të 60-vjetorit të krijimtarisë së tij letrare. Botimi i ri, i sjellë nga Shtëpia Botuese „URA” në Prishtinë, përfaqëson një udhëtim të veçantë letrar nëpër kujtime, përjetime, kohë, dashuri, vendlindje dhe histori, duke dëshmuar vazhdimësinë e një rruge krijuese gjashtëdekadëshe.

Lajmin për botimin e kësaj vepre e ka bërë të ditur përmes një postimi publik Xheme Karadaku, i cili ka prezantuar librin dhe një pjesë të studimit kritik që shoqëron botimin, me titull „Gjashtëdhjetë vjet në hartën e fjalës”, të autores Lumnie Thaçi-Halili.

Libri „Jeta udhëton pa hartë” vjen si një përmbledhje jubilare me 60 proza poetike, të organizuara në gjashtë cikle, përmes të cilave autori ndërton një botë letrare të mbështetur në kujtesën personale dhe kolektive, në përjetimet njerëzore dhe në reflektimet mbi jetën. Vepra nuk synon vetëm të shënojë një përvjetor krijues, por të sjellë para lexuesit një dimension më të thellë të mendimit dhe të filozofisë letrare të Jonuz Fetahajt.

Në studimin kritik që shoqëron librin, studiuesja Lumnie Thaçi-Halili e trajton krijimtarinë e Fetahajt përmes një qasjeje që ndërthur analizën letrare me kujtesën personale dhe përvojën e brezave të ndryshëm të lexuesve.

Ajo thekson se raporti i saj me veprën e shkrimtarit nuk kufizohet vetëm në leximin dhe studimin e librave të tij, por lidhet edhe me një përvojë të gjatë personale, pasi me krijimtarinë e Fetahajt janë rritur disa breza lexuesish.

„Sa herë shkruaj për Jonuz Fetahajn, kritika nuk vjen krejt e shkëputur nga kujtesa. Pas leximit që përpiqet të ruajë masën vlerësuese dhe gjykimin, më zgjohet pashmangshëm nostalgjia e fëmijërisë, sepse me librat e tij u rrita edhe unë. Më vonë, me po ato vepra dhe me të tjera që erdhën ndër vite, u rritën fëmijët e mi, pastaj ato u bënë pjesë edhe e botës së nxënësve dhe studentëve të mi”, shkruan Thaçi-Halili në parathënie.

Gjashtë dekada krijimtari dhe një trashëgimi prej 86 veprash

Një nga elementet më domethënëse të rrugëtimit letrar të Jonuz Fetahajt është vazhdimësia e tij krijuese. Gjashtëdhjetë vjet krijimtari dhe 86 vepra të botuara përbëjnë një opus të gjerë letrar, i cili përfshin poezi, prozë, romane, prozë poetike, drama, monografi dhe leksikone, si në letërsinë për fëmijë, ashtu edhe në atë për të rritur.

Sipas studiueses Thaçi-Halili, kjo krijimtari nuk mund të vlerësohet vetëm përmes numrit të titujve të botuar, por edhe përmes vazhdimësisë së lexuesve që kanë qenë të shoqëruar nga veprat e tij ndër vite, si dhe gjurmëve që ato kanë lënë në kujtesën e disa brezave.

Pikërisht kjo shtrirje e gjatë krijuese e bën librin e ri një pikë të rëndësishme referimi për të kuptuar botën artistike të autorit. Gjashtëdhjetë prozat poetike nuk janë thjesht gjashtëdhjetë shenja të një përvjetori, por fragmente të një filozofie jetësore dhe të një poetike të formuar gjatë gjashtë dekadash.

Në qendër të këtyre shkrimeve qëndrojnë tema universale si koha, kujtesa, humbja, vendlindja, atdheu, dashuria, historia, ëndrra dhe fjala. Përmes tyre, autori rikthehet te përjetimet që kanë shënuar jetën e tij, duke i shndërruar ato në material letrar dhe reflektim artistik.

Jeta si udhëtim pa hartë, kujtesa si mbrojtje ndaj harrimit

Një nga interpretimet më interesante të studiueses Lumnie Thaçi-Halili lidhet me vetë titullin e librit, „Jeta udhëton pa hartë”, i cili, sipas saj, përmbledh në mënyrë metaforike filozofinë e të gjithë veprës.

Ajo vlerëson se 60 prozat poetike nuk ndërtojnë një autobiografi kronologjike dhe as një përmbledhje të zakonshme të motiveve që e kanë shoqëruar autorin gjatë jetës. Përkundrazi, ato krijojnë një hartografi të kujtimeve dhe gjurmëve të përjetuara, ku jeta bëhet më e kuptueshme vetëm kur shikohet në retrospektivë.

„Të lexuara si tërësi, këto gjashtëdhjetë proza poetike përbëjnë një album jubilar të kujtimeve dhe përjetimeve, ato përcaktojnë tejetej në gjerësi të dukshme, konturet e konceptit jetësor dhe të artit poetik të Jonuz Fetahajt, si dhe jetën si udhëtim pa hartë, kujtimin si mbrojtës përballë harrimit, kohën si sprovë të qenies dhe fjalën si mundësinë e fundit për t’i dhënë jetë lamtumirës”, thekson studiuesja.

Sipas saj, libri zgjedh fragmentin në vend të kronologjisë, kujtimin në vend të përmbledhjes së zakonshme jetësore dhe paqartësinë e përjetimeve në vend të sigurisë së një retrospektive të mbyllur.

Në këtë mënyrë, titulli nuk është vetëm një emërtim artistik, por një metaforë që përshkon gjithë veprën. Jeta paraqitet si një proces i papërfunduar, ndërsa kujtimet shndërrohen në shenja orientimi përmes të cilave njeriu përpiqet të kuptojë rrugën që ka përshkuar.

Nga fotografia te fjala, gjurmët e një jete të përjetësuar në letërsi

Në pjesën përmbyllëse të studimit, Lumnie Thaçi-Halili ndalet edhe te mënyra se si Fetahaj i shndërron elementet e zakonshme të jetës në simbole me domethënie të veçantë artistike.

Një fotografi, një aromë, një palë këpucë, zëri i mësuesit, një gur megjeje, një këngë apo një fjalë marrin kuptim të ri në botën e tij krijuese. Ato bëhen shenja të një udhëtimi njerëzor, përmes të cilave autori rikthen përjetime dhe kujtime që koha mund t’i largojë nga përditshmëria, por jo domosdoshmërisht nga kujtesa.

Studiuesja vlerëson se, pas gjashtëdhjetë vjetësh krijimtari dhe me 86 vepra të botuara, Jonuz Fetahaj nuk përpiqet të shpikë një jetë tjetër krijuese, por kthehet te vetja për të ruajtur atë që koha nuk ka arritur t’ia marrë.

Në këtë kuptim, „Jeta udhëton pa hartë” nuk i premton së ardhmes një rrugë të sigurt, por lë pas gjurmët e një udhëtimi të gjatë, duke e vendosur letërsinë në rolin e dëshmitarit të kohës dhe të përvojës njerëzore.

„Harta na tregon nga mund të shkojmë, kujtimet na dëshmojnë nga vijmë, ndërsa letërsia na shpëton prej humbjes së asaj që koha përpiqet të marrë me vete”, është një nga përfundimet më domethënëse të studimit të Lumnie Thaçi-Halilit.

Një jubile që i përket autorit dhe lexuesve të tij

Botimi i kësaj vepre nga Shtëpia Botuese „URA” në Prishtinë shënon një moment të veçantë në rrugëtimin letrar të Jonuz Fetahajt. Përtej dimensionit jubilar, libri sjell një mundësi të re për lexuesit që të njihen me botën e tij reflektuese, me kujtesën e tij artistike dhe me mënyrën se si përvojat e jetës shndërrohen në prozë poetike.

Për një autor me 60 vjet krijimtari dhe 86 vepra të botuara, kjo përmbledhje përfaqëson një tjetër dëshmi të vazhdimësisë së angazhimit të tij letrar dhe të lidhjes së gjatë me lexuesin.

Me rastin e këtij botimi, autorit i janë përcjellë urime për shëndet dhe suksese të mëtejshme krijuese, ndërsa lexuesve u është uruar lexim i këndshëm i prozave poetike të kësaj vepre jubilare.

„Jeta udhëton pa hartë” vjen kështu si një libër i kujtesës, i përjetimeve dhe i reflektimit njerëzor, por edhe si një dëshmi se udhëtimi i një krijuesi nuk matet vetëm me vitet që kalojnë dhe librat që botohen, por edhe me gjurmët që lë në mendjen dhe shpirtin e lexuesve./rajonipress/