Aliriza Selmani, kronisti i heshtur i historisë së Gjilanit dhe Anamoravës

Gjilan – Në historinë e një qyteti nuk janë gjithmonë figurat më të zëshme ato që e shkruajnë kujtesën kolektive, por shpesh ata që punojnë në heshtje, me dokument, arkiv dhe përgjegjësi shkencore. Gjilani dhe Anamorava kanë pasur fatin të kenë një historian të tillë, Aliriza Selmanin. Një intelektual i formuar në rrethana represive, një studiues që i qëndroi besnik së vërtetës historike edhe atëherë kur ajo kishte kosto personale, dhe një autor që për dekada ka ndriçuar periudha kyçe të historisë lokale, pa kërkuar privilegje apo afirmim publik. Paradoksi i madh qëndron në faktin se ky kontribut i qëndrueshëm dhe thelbësor ka mbetur i pavlerësuar nga institucionet komunale, duke e shndërruar Selmanin në simbol të dijes së heshtur dhe të neglizhencës institucionale ndaj vlerave autentike.

Në historinë lokale të Gjilanit dhe Anamoravës ka emra që nuk janë ndërtuar mbi zhurmë, por mbi punë të qëndrueshme, kërkim të thellë shkencor dhe përkushtim afatgjatë ndaj së vërtetës historike. Një nga këta emra është historiani Aliriza Selmani, një prej studiuesve më seriozë të kësaj treve, i cili për dekada me radhë ka kontribuar në ndriçimin e periudhave të rëndësishme historike, shpesh në rrethana politike dhe shoqërore tejet të vështira, por pa marrë kurrë vlerësimin institucional që i takon.

I edukuar në frymën e përulësisë intelektuale dhe etikës akademike, Selmani i përket brezit të historianëve që nuk flasin për veten dhe as për meritat personale, por e lënë fjalën shkencore dhe dokumentin arkivor të flasin në vend të tyre. Pikërisht kjo heshtje dinjitoze e ka bërë atë një figurë paradoksale: jashtëzakonisht të rëndësishme për historiografinë lokale, por të anashkaluar nga institucionet komunale, pavarësisht bindjeve politike apo ndryshimeve të pushtetit ndër vite.

Formimi dhe rrugëtimi intelektual

Aliriza Selmani ka lindur më 3 maj 1944 në Gjilan, në një familje zejtare. Shkollën fillore dhe gjimnazin i kreu në vendlindje, ndërsa studimet universitare i përfundoi në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, Dega e Historisë, më 1970. Pas një përvoje dhjetëvjeçare në arsim, ai vijoi studimet pasuniversitare dhe në shkurt të vitit 1984 magjistroi me temën “Kazaja e Gjilanit 1908–1912”, nën mentorimin e akademikut Skënder Rizaj.

Menjëherë pas magjistrimit, Selmanit iu miratua edhe tema e doktoratës “Gjilani me rrethinë në gjysmën e dytë të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX”, por për shkak të kushteve materiale dhe rrethanave politike të kohës, kjo tezë nuk arriti të realizohej.

Angazhimi politik dhe përndjekja institucionale

Si student i historisë, Selmani ishte pjesë aktive e demonstratave të vitit 1968 në Prishtinë. Së bashku me kolegët e tij, Hakif Bajramin, Fehmi Rexhepin dhe Bajram Blakun, ai ishte ndër të parët që shpalosën flamurin kombëtar para Fakultetit Filozofik, akt që shënoi fillimin simbolik të protestës. Për këtë arsye, emri i tij u përfshi në të ashtuquajturin “Dokumenti 215” të UDB-së, që synonte identifikimin dhe ndjekjen e intelektualëve shqiptarë.

Gjatë gjithë veprimtarisë së tij profesionale, Selmani ishte nën mbikëqyrje të vazhdueshme nga organet e pushtetit. Në vitin 1989, për shkak të qëndrimit të tij të palëkundur në mbrojtje të autonomisë së Kosovës, ai u largua nga procesi mësimor së bashku me pesë kolegë të tjerë.

Arsimi paralel dhe ruajtja e dijes

Në periudhën e mëvetësimit të shkollës shqipe, për gati një dekadë, profesor Selmani vazhdoi misionin e tij edukativ duke dhënë mësim në shtëpi-shkolla, duke kontribuar drejtpërdrejt në ruajtjen e arsimit dhe identitetit kombëtar në rrethana represive.

Pas çlirimit të Kosovës, në vitin 1999, ai u emërua drejtor i Arkivit Ndërkomunal të Gjilanit, detyrë të cilën e ushtroi me profesionalizëm deri në pensionimin e tij në vitin 2009, duke lënë pas një institucion të konsoliduar dhe funksional.

Veprimtaria shkencore dhe botimet

Aliriza Selmani është autor dhe bashkautor i një numri të konsiderueshëm veprash studimore dhe monografish, të cilat përbëjnë bazë të rëndësishme për studimin e historisë së Gjilanit dhe Anamoravës. Ndër botimet më të rëndësishme veçohen:

Gjilani me rrethinë 1908–1912 (1998)

Myderriz Haki Efendiu (1914–1948), bashkautor (2005)

Udhërrëfyesi i fondeve dhe koleksioneve arkivore të ANDGJ (2007)

Shpërngulja e shqiptarëve nga Gjilani e rrethina në Turqi (2008)

Gjurmime historike për Gjilanin e rrethinën (2009)

Gjilani, qendër e Anamoravës nga themelimi deri në gjysmën e parë të shek. XX (2015, ribotuar 2017)

Hoxhë Lipovica, atdhetar i devotshëm (2019)

Aktualisht, ai është duke punuar në një studim për zejtarinë e Gjilanit.

Ndryshe, Aliriza Selmani ishte edhe bashkëpunëtor i jashtëm i Institutit të Historisë dhe i Institutit Albanologjik të Kosovës, ku kontribuoi me punime shkencore nga fusha e historiografisë. Ai ishte pjesëmarrës aktiv në një sërë sesionesh shkencore, konferencash dhe simpoziumesh të karakterit kombëtar dhe ndërkombëtar, duke dhënë kontribut të vlefshëm në trajtimin dhe argumentimin shkencor të çështjeve historike, veçanërisht atyre që lidhen me Gjilanin dhe Anamoravën.

Porosia për brezat e rinj

Porosia e profesor Selmanit për historianët e rinj mbetet thellësisht akademike dhe etike: kërkim i pandërprerë, verifikim i burimeve dhe argumentim faktografik. “Historia jonë nuk ka nevojë për falsifikime,” thekson ai, “sepse është e shkruar me gjak, dhimbje dhe sakrificë.”

Një figurë që kërkon rivlerësim

Me mbi 35 vjet përvojë në arsim, me kontribut të vazhdueshëm në historiografi dhe arkivistikë, Aliriza Selmani përfaqëson modelin e historianit që punon vertikalisht në kohë, para, gjatë dhe pas represionit, pa e ndërprerë asnjëherë lidhjen me misionin e dijes dhe së vërtetës. Mungesa e vlerësimit institucional për një figurë të tillë mbetet jo vetëm padrejtësi personale, por edhe humbje për kujtesën kolektive të Gjilanit./rajonipress/