Besa Luzha, një jetë në shërbim të edukimit muzikor dhe zhvillimit të skenës artistike në Kosovë

Prishtinë – Prof. Besa Luzha përfaqëson një nga figurat e rëndësishme të edukimit muzikor dhe të zhvillimit të jetës koncertale në Kosovën e pasluftës. Pedagoge, hulumtuese, pianiste dhe organizatore e jetës muzikore, ajo prej më shumë se dy dekadash ka qenë e angazhuar në formësimin e brezave të rinj të muzikantëve, zhvillimin e metodologjisë së mësimdhënies së muzikës dhe promovimin e muzikës artistike në vend.

Ka gra që ndërtojnë karrierë, por ka edhe të tilla që ndërtojnë breza, hapësira mendimi dhe një kulturë të tërë debati.

Besa Luzha, një jetë në shërbim të dijes, kulturës dhe guximit qytetar

Besa Luzha për më shumë se dy dekada, ka qenë një figurë e palodhur në jetën akademike, muzikore dhe publike të Kosovës: pedagoge që edukoi breza studentësh, pianiste dhe hulumtuese që i dha dimension të ri edukimit muzikor, organizatore që ndihmoi në mbajtjen gjallë të jetës koncertale, por edhe një zë i guximshëm në debatin politik e shoqëror.

Në një shoqëri ku jo gjithmonë ka qenë e lehtë të flitet hapur për temat e ndjeshme e tabu, Luzha ka zgjedhur përballjen me argumentin, dijen dhe këmbënguljen, duke dëshmuar se angazhimi publik nuk është vetëm privilegj, por edhe përgjegjësi.

Nga auditorët universitarë te skena koncertale, nga edukimi muzikor te çështjet e demokracisë, barazisë dhe të drejtave të grave, rrugëtimi i saj është dëshmi e një gruaje që nuk është mjaftuar vetëm të jetë pjesë e kohës së saj, por ka kërkuar vazhdimisht ta shtyjë atë përpara.

Besa Luzha, nga pianoja e lodrës te skena kulturore e Kosovës

Për Besa Luzha, muzika nuk ishte thjesht një profesion i zgjedhur më vonë në jetë, por një pasion që, siç rrëfen ajo, nisi që në fëmijëri. “Kam qenë e dashuruar pas muzikës”, thotë Luzha, duke kujtuar se qysh në moshën pesëvjeçare luante me një piano lodër. Ajo që në fillim dukej si një lojë fëmijësh, do të shndërrohej gradualisht në një rrugëtim jetësor, që do ta lidhte atë me muzikën, arsimin dhe jetën kulturore të Kosovës.

Formimi i saj akademik mori një kthesë të rëndësishme në Universitetin e Prishtinës, ku nga viti 1990 deri më 1994 studioi muzikë dhe ekonomi. Ky kombinim mes artit dhe ekonomisë do të shërbente më vonë si një bazë e veçantë për angazhimin e saj jo vetëm si pianiste dhe edukatore, por edhe si organizatore dhe promovuese e jetës kulturore.

Menjëherë pas përfundimit të studimeve, Luzha iu përkushtua mësimdhënies së muzikës dhe organizimit të aktiviteteve kulturore. Në një periudhë kur Kosova po përballej me pasiguri të mëdha politike e shoqërore, ajo e shihte kulturën si një hapësirë ku mund të ruhej krijimtaria dhe të ndërtohej komunikimi shoqëror.

Lufta e Kosovës e ndërpreu këtë rrjedhë, por jo përkushtimin e saj. Pas vitit 1999, Luzha iu rikthye përpjekjeve për ringjalljen e skenës muzikore, duke organizuar koncerte dhe duke kontribuar në krijimin e hapësirave të reja për artistët. Në këtë periudhë, ajo u bë një nga figurat e rëndësishme në jetën muzikore të vendit, ndërsa një prej projekteve më të spikatura të saj ishte themelimi i Festivalit të Muzikës së Odës “Kamerfest”, i cili do të krijonte një traditë të re në skenën kulturore kosovare.

Rrugëtimi i Luzhës nuk u kufizua vetëm në interpretimin muzikor apo organizimin e ngjarjeve kulturore. Ajo e ndërtoi karrierën edhe në fushën akademike, duke marrë titullin Doktor i Arsimit Ndërkombëtar nga Universiteti i Londrës, me fokus në studimet e edukimit. Përmes punës së saj, ajo ka dhënë një kontribut të rëndësishëm në zhvillimin e edukimit muzikor në Kosovë, duke e parë arsimin jo vetëm si transmetim të dijes, por edhe si instrument për zhvillimin individual dhe shoqëror.

Në dekadat e fundit, angazhimi i saj është shtrirë edhe në shoqërinë civile dhe media, ku ka mbështetur çështje që lidhen me demokracinë sociale, lirinë, barazinë dhe pjesëmarrjen qytetare. Në këtë dimension të veprimtarisë së saj, muzika mbetet vetëm një pjesë e një misioni më të gjerë: ndërtimin e një shoqërie më të hapur, më të barabartë dhe më të pasur në aspektin kulturor.

Nga një piano lodër në moshën pesëvjeçare te skenat muzikore, universitetet dhe institucionet kulturore, rrugëtimi i Besa Luzhës është një histori ku pasioni i hershëm për muzikën është shndërruar në një angazhim të gjatë publik. Një rrugëtim që e ka vendosur atë në kryqëzimin mes artit, arsimit, kulturës dhe aktivizmit qytetar, me synimin për të lënë gjurmë jo vetëm në skenën muzikore, por edhe në zhvillimin demokratik e kulturor të Kosovës

Luzha ka lindur më 5 maj 1972 në Prishtinë. Studimet universitare për piano i përfundoi në Fakultetin e Arteve të Universitetit të Prishtinës më 1994, ndërsa në vitin 2005 përfundoi studimet master në edukim muzikor në të njëjtin institucion. Formimi i saj akademik u zgjerua në University College London, ku në vitin 2015, në Institute of Education, mbrojti doktoratën me temën “Music Education in Post-War Kosovo: Generalist and Specialist Teachers’ Identities, Beliefs and Practices”.

Nga auditorët te zhvillimi i sistemit arsimor

Që nga viti 1998, Besa Luzha është pjesë e Fakultetit të Arteve të Universitetit të Prishtinës, fillimisht si asistente e më pas si profesoreshë në fushën e didaktikës dhe metodologjisë së mësimdhënies së muzikës, si dhe të metodave të hulumtimit në edukimin muzikor.

Kontributi i saj nuk është kufizuar vetëm në auditorët universitarë. Gjatë viteve 2000–2020, ajo ka koordinuar grupe profesionale për hartimin dhe zhvillimin e kurrikulave të edukimit muzikor për arsimin parauniversitar, duke qenë bashkautore e teksteve shkollore, dokumenteve kurrikulare dhe materialeve të ndryshme mësimore.

Puna e saj në këtë fushë lidhet drejtpërdrejt me përpjekjet për ta konceptuar edukimin muzikor jo vetëm si një lëndë mësimore, por si pjesë të rëndësishme të formimit kulturor dhe shoqëror të fëmijëve dhe të rinjve.

Hulumtimi, një tjetër dimension i veprimtarisë

Një pjesë e rëndësishme e profilit profesional të Luzhës është veprimtaria kërkimore. Interesimi i saj akademik është përqendruar në edukimin muzikor në shoqëritë e pasluftës, identitetin dhe formimin profesional të mësimdhënësve, zhvillimin e kurrikulave dhe raportin ndërmjet muzikës, arsimit dhe shoqërisë.

Në vitin 2005, në International Journal of Music Education, ajo botoi studimin “Music Brings People Together in Postwar Kosovo”, duke trajtuar rolin e muzikës në një shoqëri që po kalonte nëpër një periudhë të rëndësishme të rindërtimit dhe transformimit.

Në vitet e fundit, veprimtaria e saj kërkimore është zgjeruar edhe në studimin e skenës së muzikës artistike në Kosovë, ndikimit të saj ekonomik e shoqëror, si dhe zhvillimit historik të muzikës dhe operës në vend.

Gruaja pas festivaleve që i dhanë jetë skenës klasike

Përtej akademisë dhe kërkimit shkencor, emri i Besa Luzhës lidhet ngushtë me zhvillimin e skenës së muzikës klasike në Kosovën e pasluftës.

Që nga viti 2000, ajo është angazhuar në organizimin e KamerFest, një prej festivaleve të hershme të muzikës klasike të periudhës së pasluftës. Një dekadë më vonë, në vitin 2010, Luzha ishte ndër bashkëthemelueset e ChopinPianoFEST Prishtina, festival të cilin e drejton në aspektin organizativ.

Përmes këtyre aktiviteteve, ajo ka kontribuar në krijimin e një tradite më të qëndrueshme koncertale, në sjelljen e artistëve të njohur ndërkombëtarë para publikut kosovar dhe në krijimin e hapësirave për afirmimin e pianistëve dhe muzikantëve vendorë.

Angazhimi i saj në jetën muzikore përfshin edhe organizimin e Rame Lahaj International Opera Festival, duke e zgjeruar më tej kontributin e saj në promovimin e artit muzikor në Kosovë.

Kontribut edhe në ndërtimin institucional të kulturës

Profili i Luzhës përfshin edhe një varg angazhimesh institucionale. Ajo ka qenë anëtare e Këshillit Artistik të Filarmonisë së Kosovës, gjatë viteve 2007–2009, dhe e Këshillit Shtetëror të Kurrikulës në periudhën 2010–2011.

Nga viti 2021 deri më 2026 ishte pjesë e Këshillit Nismëtar të Operës së Kosovës, ndërsa është edhe bashkëthemeluese e Shoqatës për Edukim Muzikor në Kosovë.

Këto angazhime e vendosin veprimtarinë e saj në një hapësirë më të gjerë se ajo e pedagogjisë individuale: në përpjekjet për ndërtimin dhe konsolidimin e institucioneve, strukturave profesionale dhe platformave që i japin zhvillim të qëndrueshëm kulturës muzikore në Kosovë.

Nga pianoja te një mision më i gjerë kulturor

Rruga profesionale e Besa Luzhës dëshmon për një qasje ku muzika nuk shihet vetëm si art i interpretimit, por edhe si mjet edukimi, hulumtimi, komunikimi dhe zhvillimi shoqëror.

Nga puna me studentët dhe hartimi i kurrikulave, te kërkimi shkencor dhe organizimi i festivaleve ndërkombëtare, veprimtaria e saj është shtrirë në disa prej hallkave më të rëndësishme të ekosistemit muzikor.

Në një Kosovë që pas luftës kishte nevojë të rindërtonte jo vetëm institucionet, por edhe jetën e saj kulturore, kontributi i profesionistëve si Besa Luzha ka qenë pjesë e procesit të krijimit të një skenë muzikore më të organizuar, më të hapur ndaj botës dhe më të lidhur me edukimin dhe kërkimin akademik.

Sot, si Prof. asociuese dr. (EdD) në Fakultetin e Arteve të Universitetit të Prishtinës, me një formim akademik që përfshin doktoratën në edukim nga University College London dhe masterin në edukim muzikor nga Universiteti i Prishtinës, Besa Luzha mbetet e angazhuar në dy prej fushave themelore të profilit të saj: arsim dhe kulturë.

Dhe pikërisht në këtë ndërthurje qëndron edhe veçantia e veprimtarisë së saj: të edukojë përmes muzikës dhe, njëkohësisht, të ndërtojë hapësira ku muzika mund të zhvillohet, të dëgjohet dhe të vlerësohet.

Besa Luzha, dy dekada në shërbim të demokracisë sociale, barazisë dhe dialogut politik

Për më shumë se dy dekada, Besa Luzha ka qenë një prej zërave të rëndësishëm në veprimtarinë e Friedrich Ebert Stiftung (FES) në Prishtinë, duke e shtrirë angazhimin e saj përtej koordinimit institucional të programeve, në një hapësirë më të gjerë të dialogut politik, zhvillimit socio-ekonomik dhe avancimit të politikave publike. Në rolin e koordinatores së programeve për politikat ekonomike, sociale dhe gjinore, ajo ka udhëhequr dhe ndërmjetësuar nisma që kanë synuar forcimin e demokracisë sociale dhe krijimin e një kulture më gjithëpërfshirëse të debatit publik.

Një dimension veçanërisht i spikatur i punës së saj ka qenë fuqizimi i grave dhe rritja e pjesëmarrjes së tyre në jetën politike e shoqërore, përmes hulumtimit, mbështetjes së iniciativave dhe promovimit të politikave të barazisë gjinore.

Paralelisht, përmes bashkëpunimit me aktorë politikë e shoqërorë në Kosovë dhe më gjerë, Luzha ka kontribuar në ndërtimin e urave të bashkëpunimit rajonal dhe evropian, duke e shndërruar angazhimin e saj institucional në një përpjekje të vazhdueshme për demokraci më funksionale, dialog më të hapur dhe një shoqëri më të barabartë./rajonipress/