Si të luftohet ekonomia joformale?

Nga Raif Ramabaja – Disa e quajnë ekonomia e zezë, disa ekonomia e egër, disa ekonomia gri, disa ekonomia informale, disa ekonomia joformale, e tani e kanë pagëzuar edhe me një emër të ri, ekonomia jashtëligjore. Këto janë fjalë – sinonime për të njëjtën çështje: bërja e biznesit jashtë formularëve të përcaktuara nga shteti, me qëllim të ikjes nga pagesa e obligimeve ndaj shtetit.

Sipas deklaratave të zyrtarëve të MEF-it po del që ekonomia joformale gëlltit diku rreth 30 % nga GDP-ja e Kosovës, e që i bie që shteti i varfër i Kosovës të dëmtohet në vit për 400-500 milion €. Por, me këtë dëmtohen edhe shumë biznese të cilat me rregull i përmbushin obligimet ndaj shtetit, e krejt në fund dëmtohen edhe konsumatorët.

Po ashtu raporti i MEF-t mbi të hyrat e realizuara në periudhën e kaluar /2015 nga ATK-ja dhe Dogana e Kosovës, se ka rritje për 13 % të të hyrave nga tatimi dhe 9 % nga dogana, tregojnë se diçka ka lëvizur për s’miri në këtë drejtim, pa hyrë në analiza më detale. Por, të gjithë pajtohemi se kjo nuk mjafton, e në anën tjetër,as një shtet nuk arrin që 100 % ta luftojë ekonominë joformale.

T’i kemi sot në buxhetin e Kosovës edhe 300-400 milion euro më shumë mjete financiare është punë e madhe

Jam i mendimit se duhet hartuar një strategji të kjartë për t’a luftuar këtë fenomen shoqëroro-ekonomik. Për ta bërë këtë na nevojitet t’i hulumtojmë shkaqet dhe kanalet që mundësojnë zhvillimin e ekonomisë joformale. Kjo strategji sa do që të jetë perfektë në qoftë se nuk zbatohet ndaj të gjithëve, do të na qojë në mossukses.

Shtrohet pyetja a kemi bërë analizë të duhur se pse një numër jo i vogël i bizneseve janë të prirë që t’i ikin pagesës së obligimeve ndaj shtetit ? A po zhvillohet ekonomia joformale më shumë rrugëve formale para syve tanë, apo rrugëve tjera dhe se a ka edhe kjo punë lidhje me krimin. Pse disa nga naftëtarët ende nuk janë obliguar të pajisën me arka fiskale, ndërsa një shitore e rëndomtë është pajisur,cilat masa ligjore janë ndërmarrë ndaj tyre? Pse shumë biznese tjera (depotë e materialeve ndërtimore, estrada muzikore etj) nuk lëshojnë kupona fiskal, ose lëshojnë kupona të rrejshëm ? Pse shumë biznese nuk i kanë të lajmëruar më shumë se gjysmën e të punësuarve në ATK ? Sa inspektorët tatimor dhe doganierët janë profesional dhe kompetent për ushtrimin e detyrës së tyre? A ka edhe aty që dikush të mos jetë në nivel të detyrës apo ndoshta ka konflikt interesi? ATK-ja të kenë degët e tyre të përhershme edhe nëpër komuna jashtë qendrave regjionale dhe mundësisht të merren vetëm me punët e tyre zyrtare, e jo me udhëheqjen e kontabilitetit nëpër shumë firma. Ekonomia joformale nuk luftohet vetëm me fjalë apo deklarata nëpër media. Shteti po vidhet pra para syve tonë.

Mos pagesa e tatimit ndaj shtetit në të vërtet është krim dhe të gjithë e dimë se në shtetet demokratike kjo vepër është rreptë e dënueshme. Për mospagesë të tatimit para drejtësisë kanë dalë shumë firma dhe burrështetas të këtyre vendeve dhe janë dënuar nga drejtësia e tyre me disa vite burgim. Andaj, në Kosovë duhet ngadalë por sigurt t’i eliminojmë dhe ndërpresim të gjitha këto rrugë që mundësojnë zhvillimin e aktiviteteve ekonomike joformale. E kjo behët me një angazhim maksimal të të gjithë atyre që paguhen për këtë punë, ngritjen e disiplinës financiare dhe me zbatim pike për pike të Ligjit ndajë të gjithëve që në mënyra të ndryshme i ikin pagesës së tatimit ndaj shtetit. Por masa ligjore e disiplinore duhet të ndërmerren edhe ndaj personave që nuk e zbatojnë Ligjin ose e zbatojnë atë në mënyrë selektive. /rajonipress/