Dyzetvjetori i demonstratave të vitit 1981 në Kosovë

Nga Shefik Sadiku – Demonstratat studentore, të shndërruara në gjithepopullore, të vitit 1981 jo vetëm që paraqesin lëvizjen më të rëndësishme të shqiptarëve të ish Jugosllavisë në gjysmën e dytë të shek. XX për liri kombëtare, por ato përbëjnë kthesën më të domosdoshme për të ardhur deri te statusi i një shteti të pavarur që ka sot Kosova. Dihet mirë fakti i dhimbshëm kur konferencat apo kongreset ndërkombëtare, pamëshirshëm copëtuan tokat shqiptare duke lënë jashtë shtetit shqiptar pjesën më të madhe të atyre tokave.

Kosova e sotme që, dikur ishte në kuadrin e Vilajetit të Kosovës, me vendimet e Konferencës së Londrës 1912/13 padrejtësisht dhe pa pëlqimin e shqiptarëve, iu bashkua Serbisë. Kosova nga pushtuesi i mëparm turk, tani ra nën pushtimin serb. Dihet fati i atyre popujve që u ndërrohen vetëm pushtuesit.

Për shqiptarët e pushtuar nga Serbia tani filloi një jetë edhe më e vështirë dhe më shtypëse se sa ajo e mëparshmja,sepse Serbia e dinte fare mirë se ekzistimi i një shteti shqiptar në Ballkan, për mosekzistimin e tij ajo kishte bërë çmos, ishte një motiv i shqiptarëve për çlirim dhe të drejta kombëtare, prandaj aparati shtetëror shtypës i saj kundër shqiptarëve ishte tèpër i dhunshëm.

Aspiratat e shqiptarëve të mbetur jashtë shtetit amë për t’u çliruar, nuk do të pushojnë asnjë herë. Të drejtat e shqiptarëve për vetëvendosje nuk u realizuan as pas Luftës së Dytë Botërore, kur shqiptarët e andej dhe këtej kufirit ndarës në mes tyre, u rreshtuan kundër bllokut fashist. Ristrukturimi i Jugosllavisë së Titos, vetëm sa i copëtoi edhe më shumë shqiptarët në njësi përbërëse të Jugosllavisë. Kosova si njësi dhe regjion me më shumë popullsi shqiptare në ish Jugosllavi, në vend se të përfitojë nga rreshtimi i saj antifashist, ndaj saj u hartuan edhe plane dhe memorandume raciste.

Legalizimi dhe lejimi i shkollimit të shqiptarëve në të ashtuquajturën Jugosllavi vetëqeverisëse, ishte më shumë perceptim i një zhvillimi të shqiptarëve se sa një përparim real në substancë. U lejuan disa të drejta për shqiptarët që më shumë ishin të karakterit kulturor, kurse substancialisht Kosova vazhdonte të mbetej dhe thellohej pabarazia e saj me viset tjera të ish Jugosllavisë. Çdo kërkesë dhe lëvizje e shqiptarëve drejt një emancipimi te tyre kombëtar, shtypej dhe torturohej brutalisht nga Serbia nën petkun e Jugosllavisë vetëqeverisëse.

Edhe ndryshimet kushtetuese të vitit 1974, me të cilat Kosova de jure avancohej në statusin e saj, por de fakto kjo nuk mundësohej nga hegjemonia serbe, nuk sollën atë që meritonte popullata shqiptare, që numerikisht ishte e treta në Jugosllavi pas serbëve dhe kroatëve. Jugosllavia proklamohej si vend i barazisë mes popujve të saj, por karshi shqiptarëve ajo ishte shtet që nëpërkëmbte skajshmërisht të drejtat e tyre. Edhe në terminologjinë përcaktuese të popujve brenda saj, ajo ishte tepër raciste kur shqiptarët i quante me një term inekzistent në botë, kombësi, për dallim të maqedonëve, malazezeve e boshnjakëve që quheshin komb është pse numerikisht ishin me pak se shqiptarët.

Pra, përpjekjet e shqiptarëve në Kosovë për të dalur nga robëria serbe kurrë nuk kanë munguar. Ato kanë qenë herë më të fuqishme e herë jo aq sa duhet, varësisht nga rrethanat. Një kthesë jashtëzakonisht të rëndësishme dhe nga vendimtaret në këtë drejtim, pa dyshim, se e përbëjnë demonstratat e pranverës së vitit 1981. Këto demonstrata ishin më masive se kurdoherë, më mirë të organizuara dhe më mirë të artikuluara në kërkesa.
Demonstratat fillimisht studentore e më pastaj gjithepopullore të shqiptarëve në Kosovë të vitit 1981, per nga jehona dhe kërkesa, nuk është tepër të thuhet se paraqesin fillimin e shpërbërjes së perdes së hekurt të regjimeve komuniste të Evropës.

Pavarësisht se dhuna, shtypja, torturat burgosjet ndaj shqiptarëve vinin duke u shtuar nga shteti i Jugosllavisë e më vonë drejtpërdrejt i Serbisë, megjithatë qëndresa shqiptare veç sa rritej deri në luftën e UÇK-së për çlirimin përfundimtar të Kosovës nga Serbia në qershor të vitit 1999.

Pa dyshim se demonstratat e vitit 1981 përbëjnë një nga aktet më themeltare të çlirimit të shqiptarëve të Kosovës nga Serbia.