Asociacion (me Bosnjën) / Bashkësi (për ndarje)

Nga Albin Kurti – Duke dialoguar Thaçi e Jahjaga me Serbinë për çështje të brendshme të Kosovës në Bruksel, përfunduam me Asociacionin/Bashkësinë e komunave me shumicë serbe, të cilit nuk i përzihen dot në çështje të brendshme as Thaçi e as Jahjaga. Pikat e para të marrëveshjes, pra pikat 1 dhe 2, e kodifikojnë këtë gjë. Pika 1 thotë që “ Do të krijohet një Asociacion/Bashkësi e komunave me shumicë serbe në Kosovë. Anëtarësia do të jetë e hapur për çdo komunë tjetër nëse anëtarët janë në pajtim”. Ndërkaq, pika 2: “Bashkësia/Asociacioni do të themelohet përmes statutit. Shpërbërja e tij mund të bëhet vetëm me vendim të komunave pjesëmarrëse. Do të ketë garanci ligjore përmes ligjit të zbatueshëm dhe ligjit kushtetues (përfshirë rregullën për shumicën prej 2/3).”

Pra, si për zgjerimin, po ashtu edhe për shpërbërjen e Asociacionit/Bashkësisë vendos vetë Asociacioni/Bashkësia. Asociacioni/Bashkësia është praktikisht çështje e (brendshme e) vetvetes. Nëse Presidetja ose Qeveria e Kosovës i përzihen atij, atëherë menjëherë do të futet aty edhe Serbia, përkatësisht Presidenti dhe Qeveria e saj, pasi që ky Asociacion/Bashkësi u sajua e u themelua prej të dy kryeministrave, Thaçit e Daçiqit, e jo vetëm prej kryeministrit të Kosovës. Kur kësaj i shtojmë faktin se në pikën 2 nuk thuhet ligji i Kosovës por ‘ligji i aplikueshëm’ dhe nuk thuhet Kushtetuta e Kosovës, por ‘ligji kushtetues’, rreziku është aq i madh saqë nuk është më, thjesht, vetëm rrezik: e keqja nuk është një keqe e mundshme me gjasë të shtuar – e keqja e shtuar është tashmë këtu.

Për të qenë më të saktë, është edhe ca më keq se kaq. Thaçi e Jahjaga, në fakt, mund të përzihen në punë të brendshme të Asociacionit/Bashkësisë, mirëpo vetëm për t’ia rritur edhe më shumë kompetencat atij, ashtu siç e thotë pika 5, por jo edhe për t’ia zvogëluar ato (sic.). “Asociacioni/Bashkësia do të ushtrojë kompetenca të tjera shtesë siç mund të delegohen nga autoritetet qendrore”, thuhet në pikën 5. Kësisoj pamundësohet prapakthimi dhe Asociacioni/Bashkësia do të mund të forcohet edhe më tej në të ardhmen por jo edhe të dobësohen në ndonjë mënyrë. Ndryshimi lejohet vetëm në njërën kahe – të këqijat mund të shtohen por jo edhe të pakësohen. Kur kemi parasysh që Thaçi së fundi u deklarua edhe për dy mandate shtesë për ulëset e rezervuara për pakicat në Kuvendin e Kosovës (në kundërshtim me Planin e Ahtisaarit dhe Kushtetutën), nuk do të jetë e çuditshme që ai edhe do t’i delegonte kompetenca të tjera Asociacionit/Bashkësisë.

Pa dyshim që Asociacioni/Bashkësia do të jetë shumë më i fuqishëm karshi Thaçit e Jahjagës seç janë Qeveria e Kuvendi i Kosovës. Nëpër institucionet e Republikës, mediet e shtypura e elektronike dhe në ligjërimin publik në përgjithësi, do të flitet jo vetëm për Qeveri e Kuvend të Kosovës, por për Qeveri e Kuvend të Kosovës si dhe për këtë Asociacionin/Bashkësinë. Dyshja Qeveri-Kuvend do të bëhet treshe Qeveri-Kuvend-Asociacion/Bashkësi. Më tutje, në Asociacion/Bashkësi s’do të ketë shqiptarë, së paku jo me të drejtë vetoje, kurse në Kuvend e Qeveri do të ketë serbë me të drejtë vetoje për ligjet me rëndësi jetike. Kështu, varësia e dikurshme e Kosovës nga Serbia për të qenë, zëvendësohet me varësinë e Kosovës nga Asociacioni/Bashkësia (dhe nga Serbia) për të funksionuar. Dhe, asimetria e jashtme Kosovë-Serbi përkthehet në asimetri të brendshme Kuvend e Qeveri me Asociacionin/Bashkësinë.

Marrëveshja 15 pikëshe Thaçi-Daçiq tërheq me vete një mori grupesh punuese e grupesh mbikëqyrëse për zbatimin e marrëveshjes nga Brukseli. Lidhja Beograd-Prishtinë zgjerohet e thellohet duke u institucionalizuar e legalizuar. Grupet punuese e mbikëqyrëse për zbatimin e marrëveshjes i afrojnë Kosovën e Serbinë drejt raportit federativ. Në anën tjetër, formimi i Asociacionit/Bashkësisë së komunave me shumicë serbe e federalizon Kosovën përbrenda duke ia kundërvënë Prishtinës kryeqytetin paralel të veriut të Mitrovicës. Asociacioni i këtillë në Kosovë është asociacion i Kosovës me Bosnjën. Bashkësia e këtillë në Kosovë nuk është bashkim i Kosovës, por ndarje e saj për së brendshmi. Për Bosnjen e paraluftës dikur thuhej të jetë një Jugosllavi e vogël. Për Kosovën tash mund të thuhet se po bëhet një Bosnjë e pasluftës e vogël.

Me dialogun politik në Bruksel, dhe marrëveshjen atje po shkilet Kushtetuta e Kosovës dhe jo ajo e Serbisë. Asociacioni/Bashkësia e komunave me shumicë serbe paraqet autonomi pa pavarësi, mirëpo edhe varësia e Asociacionit/Bashkësisë sigurisht që do të jetë më e madhe nga Beogradi sesa nga Prishtina. Ndërkohë, pavarësia e Kosovës do të jetë pavarësi nga shtetet që na njohën (sidomos pavarësi nga ata ishujt e largët), mirëpo jo edhe pavarësi nga Serbia (sidomos jo pavarësi nga Serbia).