Hydajet Hyseni (Kaloshi) – një jetë e përkushtuar çështjes kombëtare, qëndresës politike, dijes dhe krijimtarisë intelektuale

Gjilan – Nga veprimtaria ilegale dhe organizimi i demonstratave të vitit 1981, te dhjetë vjetët e burgosjes politike, gazetaria, publicistika, krijimtaria letrare dhe angazhimi në institucionet e Kosovës – rrugëtimi i Hydajet Hysenit përfaqëson një kapitull të rëndësishëm të historisë politike dhe intelektuale shqiptare.

Hydajet Hyseni (Kaloshi), i lindur më 10 mars 1954 në Përlepnicë të Gjilanit, është një nga personalitetet e njohura të veprimtarisë kombëtare, rezistencës politike dhe jetës publike në Kosovë. Emri i tij lidhet ngushtë me zhvillimet historike të fundit të viteve shtatëdhjetë dhe fillimit të viteve tetëdhjetë, veçanërisht me organizimin dhe orientimin politik të demonstratave studentore e popullore të pranverës së vitit 1981.

Biografia e tij përfaqëson një ndërthurje të veçantë të veprimtarisë atdhetare, sakrificës personale, formimit intelektual, gazetarisë, krijimtarisë letrare dhe përgjegjësisë institucionale. Është rrugëtim i një njeriu që në periudha të ndryshme të jetës u përball me sfida të mëdha politike e shoqërore, duke e vazhduar angazhimin e tij në forma të ndryshme të veprimtarisë publike.

Një jetë që nuk u thye nga burgu, torturat dhe represioni – Hydajet Hyseni, qëndrestar i palëkundur i çështjes kombëtare dhe lirisë së Kosovës

As burgu, as torturat çnjerëzore, as dhuna dhe aparati represiv i regjimit serb nuk arritën ta thyejnë Hydajet Hysenin (Kaloshi). Mundën t’ia marrin lirinë fizike për dhjetë vjet, mundën ta izolojnë, ta torturojnë dhe ta përballin me vuajtje të rënda, por kurrë nuk arritën t’ia burgosin bindjet, dashurinë për atdheun dhe idealin për lirinë e Kosovës. Në asnjë rrethanë nuk u dorëzua para dhunës dhe presionit, sepse për të, qëndresa nuk ishte vetëm një akt politik, por një bindje e thellë jetësore dhe një përgjegjësi ndaj vendit e popullit të tij.

Hydajet Hyseni i përket atij brezi veprimtarësh që idealet kombëtare nuk i mbajtën vetëm si fjalë, por i dëshmuan me jetën, sakrificën dhe qëndrueshmërinë e tyre. Që nga veprimtaria ilegale, organizimi dhe angazhimi në demonstratat e pranverës së vitit 1981, përballja me burgosjen politike dhe deri te angazhimi i mëvonshëm në jetën publike e institucionale të Kosovës, ai e ruajti të palëkundur dinjitetin dhe orientimin e tij atdhetar.

Dhjetë vjetët e kaluara në burgjet jugosllave nuk e ndërprenë rrugëtimin e tij. Përkundrazi, pas lirimit në vitin 1991, ai vazhdoi veprimtarinë me të njëjtin përkushtim, duke dëshmuar se liria nuk është vetëm një gjendje fizike, por para së gjithash një bindje që nuk mund të mposhtet me dhunë.

Historia e tij është dëshmi e qëndresës njerëzore dhe politike, e besnikërisë ndaj idealeve dhe e një jete të jetuar me dinjitet atdhetar. Nga Përlepnica e Gjilanit, në rrugët e rezistencës kombëtare, në burgjet e regjimit jugosllav dhe më pas në gazetari, publicistikë, krijimtari letrare e institucione, Hydajet Hyseni mbeti i lidhur me një ideal: lirinë, dinjitetin dhe të ardhmen e Kosovës.

Përlepnica – vendlindja dhe fillimet e formimit kombëtar

I lindur dhe i rritur në Përlepnicë të Gjilanit, Hydajet Hyseni u formua në një mjedis ku kujtesa historike, tradita dhe vetëdija kombëtare kishin rëndësi të veçantë. Fëmijëria dhe rinia e tij përkojnë me një periudhë të ndërlikuar për shqiptarët në ish-Jugosllavi, kur kërkesat për të drejta kombëtare, barazi dhe avancim të pozitës politike ishin pjesë e rëndësishme e zhvillimeve shoqërore.

Formimi i tij intelektual u zhvillua paralelisht me angazhimin e hershëm politik dhe atdhetar. Ai ndoqi studimet në Universitetin e Prishtinës, në fushën e gazetarisë dhe diplomacisë, si dhe në gjuhë e letërsi frënge. Këto fusha të studimit ndikuan në ndërtimin e profilit të tij si intelektual, publicist dhe veprimtar me interesim të gjerë për zhvillimet politike, kulturore dhe ndërkombëtare.

Veprimtaria ilegale dhe rrugëtimi drejt demonstratave të vitit 1981

Një nga kapitujt më të rëndësishëm të biografisë së Hydajet Hysenit është angazhimi në lëvizjen ilegale shqiptare. Sipas të dhënave biografike të publikuara, që nga viti 1973 ai iu bashkua Grupit Revolucionar, duke vepruar në kushte të ilegalitetit dhe në një periudhë të mbikëqyrjes së ashpër policore e politike nga autoritetet jugosllave.

Në këtë rrugëtim u lidh me veprimtarë të njohur të çështjes kombëtare, ndër ta Rexhep Mala, Kadri Zeka dhe Hilmi Ramadani. Ishte një kohë kur organizimi politik bëhej në rrethana të vështira, ndërsa çdo aktivitet që kërkonte avancimin e të drejtave kombëtare mund të pasohej me arrestime, hetime dhe dënime të rënda.

Pas arrestimit të disa prej bashkëveprimtarëve të tij në vitin 1979, Hyseni vazhdoi aktivitetin në ilegalitet, duke marrë përgjegjësi të rëndësishme në organizimin dhe koordinimin e veprimtarisë politike.

Pranvera e vitit 1981 shënon një pikë kthese në historinë e Kosovës dhe në jetën e tij. Demonstratat studentore, të cilat më pas morën karakter të gjerë popullor, shprehën pakënaqësinë e akumuluar politike dhe shoqërore të shqiptarëve, duke e shndërruar kërkesën për të drejta dhe barazi në një lëvizje me ndikim të madh historik.

Hydajet Hyseni njihet si njëri nga organizatorët dhe ideatorët e rëndësishëm të këtyre zhvillimeve. Veçanërisht mbahet mend për paraqitjen dhe fjalimin e tij para protestuesve në Prishtinë, në një moment kur demonstratat po shndërroheshin në një ngjarje me përmasa të jashtëzakonshme politike dhe kombëtare.

Demonstratat e vitit 1981 nuk ishin vetëm një shpërthim i pakënaqësisë studentore, por shënuan një fazë të re të vetëdijes dhe organizimit politik shqiptar në Kosovë. Për Hysenin, kjo periudhë përfaqëson një nga momentet më përcaktuese të angazhimit të tij kombëtar.

Dhjetë vjet burg politik – çmimi i angazhimit dhe i bindjeve

Veprimtaria e tij politike u përcoll me pasoja të rënda personale. Në fund të vitit 1981, Hydajet Hyseni u arrestua nga autoritetet jugosllave dhe u dënua me burgim të rëndë politik.

Periudha 1981–1991 përbën një nga kapitujt më të vështirë të jetës së tij. Ai kaloi rreth dhjetë vjet në burgjet jugosllave, përfshirë edhe burgun e Nishit, duke përjetuar drejtpërdrejt sistemin represiv ndaj të burgosurve politikë shqiptarë.

Burgosja nuk ishte vetëm një përvojë personale, por pjesë e një historie më të gjerë të represionit politik ndaj shqiptarëve në Kosovë. Për shumë veprimtarë të asaj kohe, burgu ishte një realitet që preku familjet, rrethin shoqëror dhe tërë jetën e tyre.

Megjithatë, lirimi i tij në vitin 1991 nuk shënoi përfundimin e angazhimit. Përkundrazi, ai u kthye në jetën publike në një periudhë kur Kosova po përballej me një tjetër fazë të rëndë të represionit dhe të përjashtimit institucional të shqiptarëve.

Përvoja e burgosjes, qëndresa dhe angazhimi i brezit të tij mbeten pjesë e rëndësishme e kujtesës historike të Kosovës.

Gazetaria dhe publicistika – një dimension i rëndësishëm profesional

Përveç veprimtarisë politike dhe kombëtare, Hydajet Hyseni ka një profil të rëndësishëm profesional në gazetari dhe publicistikë.

Para burgosjes, ai punoi si gazetar në të përditshmen „Rilindja“, një institucion i rëndësishëm i gazetarisë shqiptare në Kosovë. Ky angazhim përbënte një dimension tjetër të veprimtarisë së tij, përmes të cilit ai u lidh me zhvillimet shoqërore, politike dhe kulturore të kohës.

Pas lirimit nga burgu, në vitet nëntëdhjetë, ai vazhdoi punën në gazetarinë shqiptare, duke u angazhuar në gazetën „Bujku“, ku shërbeu si redaktor dhe ushtrues detyre i kryeredaktorit.

Kjo periudhë ishte veçanërisht e rëndësishme për gazetarinë në Kosovë. Pas vendosjes së masave represive dhe largimit të gazetarëve shqiptarë nga institucionet mediatike, shtypi shqip u bë një prej hapësirave kryesore të rezistencës qytetare, të ruajtjes së identitetit kombëtar dhe të dokumentimit të zhvillimeve politike e shoqërore.

Puna e tij në këtë fushë dëshmon se gazetaria për të nuk ishte vetëm profesion, por edhe përgjegjësi publike dhe mënyrë e angazhimit intelektual në një periudhë të jashtëzakonshme historike.

Përvoja e tij në gazetari, formimi akademik dhe angazhimi publicistik e plotësojnë profilin e një intelektuali që ka vepruar në disa fusha të rëndësishme të jetës publike.

Nga mbrojtja e të drejtave të njeriut te proceset politike dhe institucionale

Pas lirimit nga burgu, Hyseni u përfshi në zhvillimet politike dhe shoqërore të Kosovës së viteve nëntëdhjetë. Një pjesë e rëndësishme e angazhimit të tij ishte veprimtaria në Këshillin për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut (KMDLNJ), në një kohë kur dokumentimi i shkeljeve dhe denoncimi i represionit ndaj shqiptarëve përbënin një domosdoshmëri politike dhe humanitare.

Në këtë periudhë, ai ushtroi edhe funksione drejtuese në jetën politike, duke qenë nënkryetar i Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe më pas i Lëvizjes së Bashkuar Demokratike.

Angazhimi i tij politik u shtri edhe në proceset ndërkombëtare që përcaktuan të ardhmen e Kosovës. Ai ishte pjesë e delegacionit të Kosovës në Konferencën e Rambujesë, një prej momenteve më të rëndësishme diplomatike në rrugën drejt ndërhyrjes ndërkombëtare dhe përfundimit të luftës në Kosovë.

Gjithashtu, ishte anëtar i Qeverisë së Përkohshme të Kosovës, duke u përfshirë në proceset e organizimit të jetës institucionale në periudhën e pasluftës.

Këto angazhime dëshmojnë kalimin e tij nga veprimtaria ilegale dhe rezistenca politike në pjesëmarrjen e drejtpërdrejtë në proceset e vendimmarrjes dhe të ndërtimit institucional.

Veprimtaria parlamentare dhe përgjegjësia politike

Pas përfundimit të luftës, Hydajet Hyseni vazhdoi angazhimin në institucionet e Kosovës. Ai u zgjodh deputet i Kuvendit të Kosovës në disa legjislatura, fillimisht nga radhët e Partisë Demokratike të Kosovës dhe, nga viti 2014, si pjesë e Lëvizjes Vetëvendosje.

Përvoja e tij politike, historike dhe intelektuale u reflektua edhe në veprimtarinë parlamentare, ku u përfshi në proceset legjislative dhe në trajtimin e çështjeve me rëndësi për zhvillimin e vendit.

Në këtë rrugëtim, ai ka përfaqësuar një profil politik të formuar në rrethana krejtësisht të ndryshme nga ato të politikës institucionale të pasluftës. Përvoja e ilegalitetit, burgosjes, rezistencës dhe angazhimit në periudhën e luftës përbën një dimension të veçantë të formimit të tij politik.

Një tjetër përgjegjësi me rëndësi në veprimtarinë e tij ka qenë drejtimi i Shoqatës së të Burgosurve Politikë të Kosovës, të cilën e ka udhëhequr për një periudhë të gjatë. Ky angazhim ka rëndësi të veçantë për ruajtjen e kujtesës historike, dokumentimin e përvojave të ish-të burgosurve politikë dhe afirmimin e sakrificës së tyre në historinë e Kosovës.

Letërsia dhe krijimtaria – dimensioni tjetër i personalitetit

Hydajet Hyseni nuk është vetëm veprimtar politik dhe publicist, por edhe krijues letrar. Ai është anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës dhe autor i disa botimeve poetike e publicistike.

Ndër veprat e tij dallohen përmbledhjet poetike „Pushka amanet“ dhe „Paraverë – Në katër pamje“, të cilat dëshmojnë për interesimin e tij për letërsinë, kujtesën historike, përvojën njerëzore dhe temat që lidhen me fatin kolektiv.

Krijimtaria letrare përbën një dimension tjetër të profilit të tij intelektual. Në të, përvoja jetësore, angazhimi kombëtar dhe ndjeshmëria ndaj zhvillimeve shoqërore gjejnë një formë tjetër shprehjeje.

Për një personalitet që ka kaluar nëpër periudha të rëndësishme të historisë, letërsia dhe publicistika nuk janë vetëm fusha të veprimtarisë krijuese, por edhe hapësira për reflektim, kujtesë dhe interpretim të përvojave individuale e kolektive.

Një biografi që ndërthur historinë, profesionin dhe përgjegjësinë publike

Rrugëtimi jetësor i Hydajet Hysenit (Kaloshi) është shumëdimensional. Ai përfshin veprimtarinë ilegale, organizimin e demonstratave të vitit 1981, dhjetë vjet burg politik, gazetarinë, publicistikën, krijimtarinë letrare, angazhimin për të drejtat e njeriut, diplomacinë dhe veprimtarinë institucionale.

Këto dimensione nuk përbëjnë kapituj të shkëputur të jetës së tij, por pjesë të një rrugëtimi që është zhvilluar në periudha të ndryshme dhe në rrethana të jashtëzakonshme historike.

Ai i përket brezit që përjetoi drejtpërdrejt represionin politik të ish-Jugosllavisë, që u përball me burgosjen dhe qëndresën, por edhe brezit që më pas u angazhua në proceset politike, diplomatike dhe institucionale të Kosovës.

Për Përlepnican e Gjilanit, Hydajet Hyseni është një personalitet me një biografi të veçantë, ndërsa për historinë e Kosovës përfaqëson një figurë që ka qenë pjesë e disa prej zhvillimeve më të rëndësishme të gjysmës së dytë të shekullit XX dhe fillimit të shekullit XXI.

Rëndësia e një personaliteti nuk matet vetëm me funksionet që ka ushtruar, por edhe me gjurmët që lë në historinë e shoqërisë, me përvojën që bart dhe me kontributin që jep në fusha të ndryshme të jetës publike.

Hydajet Hyseni (Kaloshi) është një prej atyre personaliteteve, biografia e të cilit ndërthur qëndresën dhe sakrificën me dijen, krijimtarinë dhe përgjegjësinë publike. Një jetë e lidhur me historinë e Kosovës, me idealet kombëtare dhe me përpjekjen për liri, dinjitet dhe përparim shoqëror.

Veprimtaria e tij nuk kufizohet vetëm në angazhimin politik. Hyseni përfaqëson një profil intelektual që ndërthur përvojën historike, dijen profesionale, publicistikën dhe mendimin politik. Përvoja e tij jetësore dhe profesionale e bën një dëshmitar të rëndësishëm të zhvillimeve që kanë shënuar historinë bashkëkohore të Kosovës.

Për vendlindjen e tij, Përlepnican e Gjilanit, Hydajet Hyseni mbetet një personalitet me peshë të veçantë, ndërsa për historinë e Kosovës përfaqëson një nga figurat e brezit që përjetoi drejtpërdrejt represionin, burgosjen politike dhe transformimin e angazhimit kombëtar në veprimtari institucionale.

Rrugëtimi i tij është një dëshmi se përkushtimi ndaj çështjes kombëtare mund të marrë forma të ndryshme: qëndresë, sakrificë, dije, krijimtari dhe përgjegjësi publike. Pikërisht ky ndërthurim i përvojës atdhetare, intelektuale dhe profesionale e bën biografinë e Hydajet Hysenit një pjesë me rëndësi të kujtesës sonë historike./rajonipress/