Libri: “Në cirkun e demokracisë” – një udhëtim humoristik nëpër paradokset, absurditetet dhe plagët e shoqërisë shqiptare

Nga Sevdail Hyseni, recensent – Libri i shtatë i autorit nga Tërrnofci, Lugina e Preshevës, botuar nga Shtëpia Botuese “Perspektiva”, “Në cirkun e demokracisë” Zaim Haliti sjell të qeshurën që dhemb dhe satirën që zgjon ndërgjegjen.

Doli nga shtypi libri i ri i shkrimtarit, publicistit, gazetarit dhe aforistit Zaim Haliti, me titullin domethënës “Në cirkun e demokracisë”, botuar në kuadër të Shtëpisë Botuese “Perspektiva”.
Ky botim përbën librin e shtatë të autorit dhe vjen si një përmbledhje e tregimeve dhe skicave humoristiko-satirike, në të cilat e qeshura nuk është vetëm qëllim estetik, por edhe një mënyrë për ta parë, për ta kuptuar dhe për ta sfiduar realitetin.

“Në cirkun e demokracisë” është një libër ku humori takohet me kritikën shoqërore, ironia me reflektimin, ndërsa gjuha popullore me një vështrim të mprehtë ndaj fenomeneve që kanë shoqëruar jetën shqiptare gjatë tranzicionit dhe pas tij.

Haliti shkruan për politikën, shoqërinë, mentalitetin, karrierizmin, hipokrizinë, nostalgjinë, pseudo-patriotizmin, vetëlavdërimin dhe deformimet morale, por nuk i trajton këto dukuri përmes ligjërimit të thatë moralizues. Përkundrazi, ai i vendos në skenën e humorit dhe i lë personazhet, situatat dhe dialogët të flasin vetë.

Kur e qeshura bëhet dëshmi e kohës

Libri është i ndërtuar në disa cikle, të cilat, ndonëse dallojnë për nga tematika dhe intensiteti satirik, bashkohen në një pikë: përpjekjen për ta zbuluar të vërtetën përmes humorit.
Në ciklin e parë, autori ndalet te deformimet politike dhe shoqërore të tranzicionit shqiptar. Tregime si “Remonti i biografisë”, “Pas luftës” dhe “Udhëkryqi” prekin dukuri si riciklimi i figurave politike, hipokrizia ideologjike, ndryshimi i qëndrimeve sipas interesit dhe humbja e orientimit shoqëror.

Në këto rrëfime, humori nuk është dekor. Ai bëhet një mënyrë për të ruajtur kujtesën e një kohe dhe për të mos lejuar që absurdi të normalizohet.

Autori shfrytëzon me mjeshtëri frazeologjinë popullore, gjuhën e folur dhe situatat e jetës së përditshme për të krijuar një atmosferë ku lexuesi qesh, por pas së qeshurës mbetet edhe një pyetje: A nuk kemi parë edhe ne diçka të ngjashme në jetën tonë?

Kjo është një nga pikat më të forta të humorit të Zaim Halitit: ai nuk e largon lexuesin nga realiteti, por e rikthen atë te realiteti me një këndvështrim tjetër.

Nga humori te reflektimi filozofik

Në ciklin e dytë, satira merr një dimension më të thellë. Autori depërton në psikologjinë e shoqërisë së pastranzicionit dhe trajton dukuri si nostalgjia, militantizmi politik, hipokrizia intelektuale dhe deformimi i vlerave.

Tregimet “Politika diletante”, “Meritokratët” dhe “Nostalgjia” dëshmojnë për një autor që nuk kënaqet vetëm me krijimin e situatave komike. Pas humorit qëndron një reflektim për njeriun, shoqërinë dhe kohën.

Haliti nuk synon të bëjë gjyq ndaj individëve. Në qendër të satirës së tij janë fenomenet shoqërore dhe mekanizmat që i prodhojnë ato. Kjo e bën humorin e tij më të qëndrueshëm dhe më universal.

Në disa pasazhe, zëri satirik zbutet dhe shndërrohet në një zë meditativ e lirik, ku ndihet malli për një shoqëri më njerëzore, më tolerante dhe më të ndershme. Pikërisht kjo ndërthurje e humorit me reflektimin i jep librit një dimension përtej së qeshurës së çastit.

“Mushka” dhe grotesku i një shoqërie

Cikli i tretë e çon satirën drejt groteskut. Këtu autori godet vetëlavdërimin, karrierizmin, demagogjinë dhe pseudo-patriotizmin, duke ndërtuar situata që në pamje të parë duken absurde, por që, në thelb, janë pasqyrime të një realiteti të njohur.

Tregime si “Pluralizmi”, “Mushka” dhe “Rrahagjoksët” mbështeten mbi alegori dhe simbole të fuqishme. Veçanërisht “Mushka” shfaqet si një metaforë domethënëse për pabarazinë, ndikimin e “nofuzit”, privilegjin dhe absurditetin e garës shoqërore, ku jo gjithmonë ecën përpara ai që ka më shumë meritë, por shpesh ai që di të ngjitet pas dikujt tjetër.

Në këtë pjesë të librit, humori shkon drejt sarkazmës, ndërsa e qeshura e lexuesit mbetet në kufirin e hollë midis kënaqësisë artistike dhe dhimbjes për realitetin.

Zaim Haliti – humoristi që i vë pasqyrën shoqërisë

Zaim Haliti u lind më 7 nëntor 1960, në Tërrnofc të Bujanocit. Ka përfunduar Fakultetin Filozofik, sot Fakulteti i Filologjisë, Dega e Letërsisë dhe Gjuhës Shqipe, në Prishtinë. Pas përfundimit të studimeve, punoi si profesor në disa shkolla të vendlindjes. Për disa vite drejtoi edhe revistën për kulturë dhe informim “Jehona”, një prej periodikëve të rëndësishëm të gazetarisë së shkruar në Luginën e Preshevës.

Haliti njihet si krijues i aforizmave, gazetar, publicist dhe shkrimtar. Shkrimet e tij ndër vite janë botuar në gazeta dhe revista në Kosovë dhe në hapësirën shqiptare, shpesh të nënshkruara me inicialet ZAHA, emër me të cilin është identifikuar për një kohë të gjatë në botën e humorit dhe të satirës. Krijimtaria e tij është e lidhur ngushtë me aforizmin dhe humorin, por ajo shtrihet edhe në publicistikë, gazetari dhe prozë.

Ndër botimet e tij janë “Kur të qeshë fati”, si bashkautor, botuar më 1994; “Aforizma me shigjeta” (2015); “Aforizma me karizma” (2015); monografia “Flatrim i fjalës”, kushtuar Skënder Gashit; “Monografia e Jehonës” (2026) dhe “Toponomia e Tërrnofcit” (2026).

Tani, me “Në cirkun e demokracisë”, ai sjell librin e shtatë, duke e zgjeruar edhe më tej hapësirën e tij krijuese.

Një libër që qesh me kohën, por edhe qan për të

Vlera e këtij libri nuk qëndron vetëm në aftësinë e autorit për të krijuar situata komike. Ajo që e bën më të veçantë është mënyra se si humori shndërrohet në mjet kujtese, kritike dhe reflektimi.

Në botën e Zaim Halitit, personazhet qesharake nuk janë thjesht figura për të na argëtuar. Ato janë shpesh pasqyra ku shoqëria mund të njohë veten. Prandaj, “Në cirkun e demokracisë” mund të lexohet në dy nivele: si një libër që të bën të qeshësh dhe si një libër që të detyron të mendosh.

Sepse, në fund të fundit, satira më e mirë nuk është ajo që na bën vetëm të qeshim me të tjerët, por ajo që na bën të mendojmë edhe për veten.

Me këtë botim, Shtëpia Botuese “Perspektiva” pasuron katalogun e saj me një vepër që i bashkohet traditës së humorit dhe satirës shqiptare, ndërsa Zaim Haliti dëshmon edhe një herë se fjala e shkruar mund të jetë njëkohësisht argëtuese, kritike dhe dëshmuese e kohës.
“Në cirkun e demokracisë” është, në thelb, një ftesë për të qeshur me absurditetin, por edhe për të mos harruar se pas çdo të qeshure mund të fshihet një e vërtetë që dhemb./rajonipress/