Velekinca kërkon ligj, transparencë dhe përgjegjësi: Mbrojtja e mjedisit nuk mund të zëvendësohet me vendime të njëanshme

Gjilan – Banorët e Velekincës nuk janë kundër zgjidhjes së problemit të mbeturinave. Çdo komunitet ka përgjegjësi për të kontribuar në zgjidhjen e problemeve publike. Por zgjidhjet nuk mund të ndërtohen duke vendosur një barrë të pabarabartë mbi një komunitet të vetëm.

“Epokë e re” për mbeturinat apo një barrë e re mjedisore për komunitetin?
Vendimi i Komunës së Gjilanit për hapjen e deponisë sanitare në Velekincë për pranimin e mbeturinave nga personat fizikë është paraqitur si një hap përpara në menaxhimin e mbeturinave.

Megjithatë, për banorët e Velekincës ky vendim ngre shqetësime serioze lidhur me mbrojtjen e mjedisit, shëndetin publik, transparencën institucionale dhe respektimin e procedurave ligjore.

Menaxhimi i mbeturinave është një përgjegjësi publike, por kjo përgjegjësi nuk mund të ushtrohet duke anashkaluar zërin e komunitetit dhe detyrimet ligjore që lidhen me mbrojtjen e mjedisit.

Një shoqëri demokratike nuk matet vetëm me vendimet që marrin institucionet, por edhe me mënyrën se si ato vendime merren.

Mbrojtja e mjedisit është detyrim kushtetues dhe ligjor

E drejta për një mjedis të shëndetshëm është një nga parimet themelore të një shoqërie moderne. Institucionet publike kanë obligim që gjatë çdo veprimi që mund të ndikojë në natyrë dhe në jetën e qytetarëve të veprojnë në përputhje me ligjin, interesin publik dhe standardet mjedisore.

Në Republikën e Kosovës, përgjegjësitë institucionale në këtë fushë përcaktohen ndër të tjera nga:
Ligji për Mbrojtjen e Mjedisit, i cili përcakton parimet themelore të mbrojtjes së mjedisit, parandalimit të dëmtimeve mjedisore dhe përgjegjësinë e institucioneve për menaxhimin e ndikimeve në mjedis;
Ligji për Vlerësimin e Ndikimit në Mjedis, i cili kërkon që aktivitetet që mund të kenë ndikim të rëndësishëm në mjedis t’i nënshtrohen procedurave përkatëse të vlerësimit dhe shqyrtimit profesional;
Ligji për Mbeturinat, i cili përcakton parimet dhe përgjegjësitë për menaxhimin e mbeturinave, duke kërkuar trajtim të kontrolluar, të sigurt dhe në përputhje me standardet mjedisore;
Ligji për Vetëqeverisjen Lokale, i cili përcakton përgjegjësinë e komunave për qeverisje lokale transparente dhe përfshirjen e qytetarëve në çështjet me interes publik.
E drejta e qytetarëve për informim dhe pjesëmarrje
Vendimet që ndikojnë në mjedis nuk mund të merren vetëm në nivel administrativ pa përfshirjen reale të komunitetit të prekur.
Parimet e Konventës së Aarhusit, e cila garanton qasjen e publikut në informata mjedisore, pjesëmarrjen në vendimmarrje dhe qasjen në drejtësi për çështjet mjedisore, kërkojnë që qytetarët të mos jenë vetëm marrës të pasojave të vendimeve, por pjesëmarrës aktivë në proces.
Në rastin e Velekincës, pyetjet që kërkojnë përgjigje publike janë:
A janë konsultuar banorët para marrjes së këtij vendimi?
A janë publikuar analizat dhe dokumentet profesionale që justifikojnë zgjerimin e aktivitetit?
A është vlerësuar ndikimi i mundshëm në tokën bujqësore, ujërat, ajrin dhe shëndetin e banorëve?
A janë respektuar të gjitha procedurat administrative dhe mjedisore të kërkuara me ligj?
Interesi publik duhet të jetë mbi çdo interes tjetër

Banorët e Velekincës nuk janë kundër zgjidhjes së problemit të mbeturinave. Çdo komunitet ka përgjegjësi për të kontribuar në zgjidhjen e problemeve publike. Por zgjidhjet nuk mund të ndërtohen duke vendosur një barrë të pabarabartë mbi një komunitet të vetëm.

Parimi i drejtësisë mjedisore kërkon që asnjë zonë dhe asnjë komunitet të mos mbajë në mënyrë të padrejtë pasojat e problemeve të menaxhimit publik.
Nëse ka pasur mungesë transparence, mangësi procedurale apo mosrespektim të obligimeve ligjore, këto çështje duhet të shqyrtohen nga institucionet kompetente.
Po ashtu, çdo dyshim për keqpërdorim të mundshëm të pozitës zyrtare duhet të trajtohet përmes mekanizmave ligjorë dhe mbi bazën e fakteve e provave, jo përmes deklarimeve të pakonfirmuara.

Kërkesat e komunitetit të Velekincës

Banorët kërkojnë:
Publikimin e plotë të dokumentacionit që lidhet me vendimin për funksionimin e deponisë;
Transparencë të plotë mbi procedurat e ndjekura;
Konsultim real me komunitetin e prekur;
Vlerësim profesional të ndikimit mjedisor dhe shëndetësor;
Monitorim të vazhdueshëm të ndikimit të aktivitetit të deponisë;
Përgjegjësi institucionale në rast të konstatimit të shkeljeve.
Përfundim
Një “epokë e re” në menaxhimin e mbeturinave nuk matet me sasinë e mbeturinave që dërgohen në një lokacion. Ajo matet me respektimin e ligjit, transparencën, mbrojtjen e qytetarëve dhe kujdesin për brezat e ardhshëm.
Velekinca nuk kërkon privilegje. Kërkon atë që i takon çdo komuniteti demokratik: të dëgjohet, të respektohet dhe të mbrohet.
Zhvillimi nuk mund të ndërtohet duke sakrifikuar mjedisin dhe shëndetin e qytetarëve. Zhvillimi i vërtetë fillon aty ku institucionet e vendosin interesin publik në qendër të çdo vendimi./isuf bajrami/rajonipress/