Mijëra aforizma në tri dekada, rrugëtimi letrar i Halim Hasanit

Gjilan – Në hapësirën letrare shqiptare, ku fjala shpesh merr formën e poezisë apo prozës, janë më të rrallë ata krijues që zgjedhin të shprehin mendimin përmes aforizmit, një zhanër i shkurtër, por i thellë në përmbajtje. Një ndër autorët që i ka dhënë jetë dhe vazhdimësi këtij zhanri është edhe krijuesi nga Dobrosini i komunës së Bujanoc, Halim Hasani.

I lindur më 22 dhjetor 1957 në Dobrosin, Hasani i takon brezit të intelektualëve që përveç profesionit në arsim kanë kultivuar edhe pasionin për letërsinë. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, ndërsa studimet i vazhdoi në Shkollën e Lartë Pedagogjike në Gjakovë, në drejtimin Histori–Gjeografi. Për shumë vite ai ka punuar si arsimtar i historisë, duke ndikuar në edukimin e brezave të rinj, ndërkohë që paralelisht ka zhvilluar edhe veprimtarinë e tij krijuese.

Në letërsi, Halim Hasani është bërë i njohur kryesisht si autor i aforizmave, një formë e shkurtër e shprehjes artistike që përmbledh mendime filozofike, reflektime mbi jetën dhe kritika të hollë shoqërore. Ai ka filluar të merret me këtë zhanër që nga fillimi i viteve ’90, duke krijuar me kalimin e kohës një opus të gjerë me mijëra aforizma.

Gjatë veprimtarisë së tij letrare, Hasani ka shkruar dhe botuar mijëra aforizma, të cilat janë përmbledhur në një numër të konsiderueshëm librash. Ndër botimet e tij më të njohura janë: “Aforizma të kohës” (1993), “200 Aforizma” (2005), “Aforizma bashkëkohorë” (2008), “Aforizma” (2010), “Fjalë nëpër kohë” (2012), “1021 Aforizma” (2012), “Fjali pa mahi” (2014), “2400 Aforizma” (2016), “600 Aforizma” (2018), “3000 Aforizma” (2019), “500 Aforizma” (2021) dhe “4000 Aforizma” (2022). Përmes këtyre veprave ai ka ndërtuar një krijimtari të pasur që e vendos ndër autorët më produktivë të këtij zhanri në letërsinë shqipe.

Aforizmat e tij trajtojnë një gamë të gjerë temash nga dashuria dhe miqësia, deri te ironia ndaj dukurive shoqërore dhe reflektimet filozofike mbi jetën dhe njeriun. Në to shpesh ndërthuren urtia popullore, përvoja jetësore dhe një sens i mprehtë kritik ndaj realitetit.

Madje një përzgjedhje prej 1500 aforizmash është përkthyer edhe në gjuhën angleze, duke e bërë krijimtarinë e tij të njohur edhe jashtë hapësirës shqiptare.

Tiparet e krijimtarisë

Aforizmat e tij trajtojnë tema të ndryshme si: dashuria dhe miqësia, virtytet njerëzore, ironia ndaj dobësive të shoqërisë, përvoja jetësore dhe filozofia e jetës.

Në to shpesh përdoren ironia, metafora dhe alegoria, për të dhënë një mesazh të shkurtër, por të thellë filozofik.

Halim Hasani konsiderohet një nga autorët më produktivë të aforizmit në hapësirën shqiptare, me një krijimtari disa-dekadëshe dhe mijëra thënie që përmbledhin përvojën, urtinë dhe reflektimin mbi jetën.

Një pjesë e krijimtarisë së tij është përfshirë edhe në përmbledhje të ndryshme dhe botime elektronike, ndërsa disa prej aforizmave janë përkthyer edhe në gjuhë të huaja, duke e bërë krijimtarinë e tij të njohur edhe jashtë hapësirës shqiptare.

Kritikë dhe studiues të ndryshëm e kanë cilësuar si “mjeshtër” ose “legjendë të aforizmit shqiptar”, madje disa e kanë krahasuar simbolikisht me Hipokratin, për urtinë dhe mesazhin filozofik të thënieve të tij.

Një rrugëtim i suksesshëm aforistik i autorit Halim Hasani nga Lugina e Preshevës

Sevdail Hyseni për librin e Halim Hasanit “4000 Aforizma”, Shtëpia Botuese “Kurora”, Gjilan, 2022)

Adhuruesit e fjalës së shkruar artistike në Luginën e Preshevës dhe më gjerë në hapësirën shqiptare u pasuruan me një botim të ri të autorit Halim Hasani, i cili vjen para lexuesit me librin e tij më të fundit “4000 Aforizma” (Fjalë të urta, konstatime, shprehje frazeologjike etj.), botuar nga Shtëpia Botuese Kurora në Gjilan.

Kjo vepër përfaqëson një përmbledhje kapitale të krijimtarisë aforistike të autorit, duke përfshirë brenda kopertinave të saj përmbajtjen e rreth dhjetë librave të botuar ndër vite, të cilat tashmë bashkohen në një opus të vetëm prej 4000 aforizmash.

Halim Hasani dhe arti i fjalës së shkurtër me mesazh të thellë

Për më shumë se tri dekada me radhë, autori Halim Hasani ka ndjekur një rrugëtim të pandërprerë krijues, një maratonë të vërtetë letrare, duke shkruar dhe botuar vepra të njëpasnjëshme kushtuar këtij zhanri të veçantë.

Aforizmi, si formë e shkurtër, por e ngarkuar me mendim filozofik dhe reflektim shoqëror, ka gjetur tek Hasani një kultivues të përkushtuar dhe të palodhur. Nuk është e rastësishme që disa kritikë letrarë e kanë cilësuar atë si “Hipokrati i aforizmit shqiptar”, një epitet që shpreh admirimin për urtinë dhe thellësinë e mendimit që përshkon krijimtarinë e tij.

Redaktori i librit, kritiku letrar Hysen Këqiku, njëherësh drejtues i Shtëpisë Botuese “Kurora”, në vlerësimin e tij thekson se aforizmat e Hasanit dallohen për qartësinë, prakticitetin dhe rrjedhshmërinë e mendimit. Sipas tij, këto thënie të shkurtra janë jo vetëm të bukura dhe të goditura në formë, por edhe të përdorshme në jetën e përditshme, duke reflektuar një traditë të pasur të mendimit aforistik në letërsinë shqipe.

“Halim Hasani,” – shkruan Këqiku – “ka shkruar edhe vepra të tjera historike dhe monografike, por pasioni i tij i vërtetë mbetet kërkimi dhe krijimi i aforizmit. Kjo punë kërkon përkushtim të madh, durim dhe një sens të hollë të vëzhgimit, cilësi që autori i ka dëshmuar ndër vite përmes një krijimtarie të qëndrueshme dhe serioze”.

Ndërkaq, recensenti i librit, publicisti Sevdail Hyseni, drejtues i Bashkësisë Kulturore Shqiptare Perspektiva në Bujanoc, thekson se botimet e Hasanit janë pritur me interes të veçantë nga lexuesit dhe kritika letrare.

Sipas tij, përmbledhja “4000 Aforizma” përfshin brenda saj krijimtarinë e më shumë se një dekade botimesh, duke përmbledhur rreth 672 faqe dhe afro dhjetë mijë vargje mendimi aforistik.

Sipas Hysenit, tematika e aforizmave të Hasanit është shumëdimensionale. Autori ndërthur në to urtësinë popullore, përvojën jetësore dhe reflektimin filozofik, duke krijuar thënie që prekin thellë realitetin njerëzor dhe shoqëror. Njohja e mirë e traditës, e dokeve dhe zakoneve shqiptare, si dhe vëzhgimi i rrethanave shoqërore e politike, i japin aforizmave të tij një dimension të veçantë ku bashkëjetojnë ironia, alegoria, metafora dhe krahasimi stilistik.

Në këto aforizma lexuesi ndesh një univers të gjerë temash: dashurinë, njerëzinë, virtytin, miqësinë, lumturinë, por edhe smirën, xhelozinë, armiqësinë dhe paradokset e jetës shoqërore. Përmes një gjuhe të pasur dhe të kulluar shqipe, autori arrin të përcjellë mesazhe edukative dhe moralizuese, të cilat e bëjnë këtë krijimtari tërheqëse për lexim dhe reflektim.

Halim Hasani thyen rekord në botimin e librave me aforizma

Në ditët e janarit, në kohën kur në hapësirat shqiptare përkujtohen aktivitetet kulturore të manifestimit Flaka e Janarit, lexuesve u vjen edhe një botim i ri në fushën e aforistikës shqiptare. Bëhet fjalë për librin “500 Aforizma” të autorit Halim Hasani, botuar nga Shtëpia Botuese Lenagrafik në Prishtinë.

Ky është libri i katërmbëdhjetë me radhë i autorit në këtë zhanër, duke e çuar numrin e përgjithshëm të aforizmave të tij në rreth 4500, një shifër që konsiderohet rekord në krijimtarinë aforistike shqiptare. Me këtë opus të gjerë krijues, Hasani është shndërruar në një nga emrat më të njohur dhe më produktivë të këtij zhanri në letërsinë shqipe.

Libri i ri, i përbërë nga 500 aforizma, dëshmon edhe një herë fuqinë e mendimit të përmbledhur të autorit. Në pak fjalë, Hasani arrin të shpalosë reflektime të thella mbi jetën, shoqërinë dhe natyrën njerëzore, duke e çuar më tej traditën e aforizmit në kulturën letrare shqiptare.

Në këtë vepër, autori ndërthur me finesë ironinë, filozofinë dhe urtësinë popullore. Aforizmat e tij janë të shkurtër në formë, por të pasur në kuptim, duke i ftuar lexuesit jo vetëm për një lexim të këndshëm, por edhe për reflektim mbi realitetin dhe paradokset e kohës sonë. Çdo aforizëm është ndërtuar me një gjuhë të pastër dhe elegante, ku mendimi dhe forma qëndrojnë në një harmoni të natyrshme.

Kritikët letrarë theksojnë se Halim Hasani nuk është thjesht një autor aforizmash, por një vëzhgues i mprehtë i jetës dhe shoqërisë. Përmes ironisë së hollë dhe analizës së qartë, ai arrin të depërtojë në thelbin e dukurive shoqërore, duke i kthyer aforizmat në reflektime filozofike dhe morale për kohën tonë.

Me këtë botim të ri, autori vazhdon të pasurojë një seri të gjatë veprash që kanë ndihmuar në afirmimin e aforizmit si zhanër letrar në letërsinë shqipe. Synimi i tij krijues është që ky opus të arrijë deri në 5000 aforizma, një arritje që do të përbënte një rekord të rrallë në kulturën letrare shqiptare.

Vlen të theksohet se Halim Hasani, krijues nga Dobrosini i komunës së Bujanocit, mbetet një nga përfaqësuesit më të rëndësishëm të aforizmit në hapësirën shqiptare, duke i dhënë këtij zhanri një dimension të veçantë artistik dhe reflektiv.

Sot, Halim Hasani konsiderohet si një nga emrat më të dalluar të aforizmit shqiptar, një autor që përmes thënieve të shkurtra ka ditur të shprehë mendime të thella mbi jetën, shoqërinë dhe natyrën njerëzore, duke e bërë fjalën e tij të mbetet gjatë në kujtesën e lexuesit./rajonipress/