Një histori e turpshme

Hulumtimet e publikuara së fundmi zbuluan se pothuajse gjysma e anëtarëve të Orkestrës Filharmonike të Vjenës gjatë Luftës së Dytë Botërore ishin pjesëtarë të partisë naziste.

Për dekada me radhë udhëheqësit e Filharmonisë së Vjenës lejonin vetëm qasje grupore në arkivin e këtij tempulli të muzikës.

Por, presioni politik i ushtruar ndaj anëtarëve të saj rezultoi me atë që një komision i përbërë nga tre historianë – në krye me Oliver Rathkolb – të hulumtojë detajisht veprimtarinë e Filharmonisë gjatë periudhës 1938-1945. U zbulua se 13 muzicientë ishin dëbuar nga orkestra për shkak që ishin çifutë, ose të martuar me çifute. Në raport përmendet edhe fshehja e dëshmive për të kaluarën e turpshme të ansamblit.

Për herë të parë në publik dolën të dhënat mbi rolin e orkestrës në propagandën naziste, dhe për përndjekjen e anëtarëve të saj vetëm për shkak se ishin çifutë. Në fakt, 60 prej 123 anëtarëve të Filharmonisë ishin nazistë, përderisa nga 13 muzicientët e dëbuar nga orkestra pesë vdiqën nëpër kampet naziste të përqendrimit, e të tjerët u deportuan dhe nuk u panë më kurrë, thuhet në hulumtim.

Rathkolb u mundua që të zbardhë edhe misterin e unazës së nderit, e cila iu nda ish-kryebashkiakut nazist të Vjenës, Baldur von Schirach, i cili dikur mbikëqyrte dhe organizonte deportimin e mijëra çifutëve. Unaza, e cila për herë të parë u prezantua në vitin 1942, tashmë ka humbur, por në vitin 1966 Von Schirach’it i ishte ndarë zëvendësimi i saj, menjëherë pasi ishte liruar nga burgu Spandau, ku kishte qëndruar për shkak të krimeve ndaj njerëzimit .

Historianët u munduan për vite të tëra të zbulonin identitetin e njeriut që ia ndau unazën e vlefshme ish-kryebashkiakut të Vjenës. Bazuar në hulumtimin e historianit Wilhelm Bettelheim, ky njeri misterioz ishte anëtari i orkestrës vjeneze, boristi Helmut Wobisch, i cili njihej si një anëtar i devotshëm partisë naziste, që më vonë iu bashkëngjit njësiteve famëkeqe SS.

Drejtuesi i orkestrës, Clemens Hellberg, akuzohet se në librin e tij të vitit 1992, “Democracy of Kings”, nuk i ka përfshirë detajet që tregojnë për lidhjen e Filharmonisë me nazistët. Libri është konsideruar njëlloj paraqitje zyrtare e fakteve historike mbi punën e orkestrës. Vetë Hellberg ndërkaq dikur pohonte se gjatë shkrimit të librit nuk kishte qasje në dokumentet relevante. Por këtë javë, pas publikimit të hulumtimit, Hellberg deklaroi se historianët janë vonuar, megjithëse i vije mirë që të gjithë i lidhë e njëjta rrugë – ajo e zbulimit të së vërtetës.(express)